phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về ngân sách huyện và quản lý ngân sách huyện. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng công tác quản lý ngân sách huyện Hƣơng Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Chƣơng 4: Một số giải pháp tăng cƣờng công tác quản lý ngân sách huyện Hƣơng Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN SÁCH HUYỆN, QUẢN LÝ NGÂN SÁCH HUYỆN 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu Công tác quản lý NSNN nói chung và quản lý NSNN cấp huyện nói riêng là nhiệm vụ quan trọng luôn gắn với hoạt động của Nhà nƣớc. Vì vậy đã đƣợc các nhà khoa học, nhà quản lý quan tâm và đã có nhiều công trình nghiên cứu mang lại những giá trị áp dụng vào thực tiễn rất thiết thực. Trong quá trình khảo sát thực tiễn ở địa phƣơng với những đặc điểm, tình hình riêng, tác giả đã làm việc, thu thập, hệ thống các văn bản pháp luật, các tài liệu, số liệu tại các cơ quan tài chính huyện. Đồng thời tìm kiếm, sƣu tầm, chắt lọc một số công trình khoa học về công tác quản lý ngân sách nói chung, ngân sách huyện nói riêng đã đƣợc công bố, công khai để tham khảo, nghiên cứu, nhƣ: - Luận án Tiến sỹ kinh tế: “Hoàn thiện cơ chế phân cấp ngân sách của các cấp chính quyền địa phương” của tác giả Phạm Đức Hồng, Trƣờng Đại học Tài chính Kế toán Hà Nội, năm 2002.
Luận án phản ánh bức tranh tổng thể về công tác phân cấp quản lý ngân sách địa phƣơng và đề ra các giải pháp để hoàn thiện. Việc phân cấp là vấn đề có ý nghĩa thiết thực trong quản lý ngân sách gắn với việc phân cấp quản lý nhà nƣớc ở chính quyền địa phƣơng. Tuy vậy, ở mỗi giai đoạn việc phân cấp cũng khác nhau phù hợp với xu thế phát triển và định hƣớng của Đảng, Nhà nƣớc cũng nhƣ đòi hỏi về năng lực quản lý của cấp huyện, cấp xã nói chung. Mặt khác, đề tài nghiên cứu ở phạm vi, quy mô rộng, thời gian nghiên cứu đã lâu và chƣa đứng vào vị trí quản lý ngân sách ở cấp huyện nhƣ huyện Hƣơng Sơn để nghiên cứu, nên khi áp dụng vào thực tiễn hiện nay ở huyện Hƣơng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sơn, tỉnh Hà Tĩnh có những nội dung không còn phù hợp hoặc phải tiếp tục nghiên cứu, xem xét, đánh giá đúng tình hình và nhu cầu cấp thiết theo từng giai đoạn phát triển và điều kiện, đặc điểm tình hình cụ thể để đề ra giải pháp mới đảm bảo tính khả thi.
- Luận văn Thạc sỹ kinh tế: “Thực trạng và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp huyện ở tỉnh Thái Nguyên” của tác giả Hà Việt Hoàng, Trƣờng Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái Nguyên, năm 2007. Mặc dù Luận văn đã nghiên cứu đến phạm vi cấp huyện với đối tƣợng là quản lý ngân sách cấp huyện. Tuy vậy, phƣơng pháp, phạm vi đang ở cấp độ nghiên cứu quản lý là ngân sách cấp huyện nói chung, chƣa đứng ở vị trí trực tiếp, nghiên cứu, xem xét, đánh giá công tác quản lý ngân sách qua thực tiễn tại phạm vi một huyện, do đó việc phân tích, đánh giá chƣa thực sự chi tiết. Luận văn cũng chƣa thể hiện các phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể và còn thể hiện tính định tính nhiều hơn định lƣợng; thời gian nghiên cứu đã lâu, nên có những nội dung không còn phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Vì vậy, không áp dụng đƣợc vào thực tiễn quản lý ngân sách tại huyện Hƣơng Sơn hiện nay. - Luận văn Thạc sỹ kinh tế: “Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tỉnh Quang Nam” của tác giả Tạ Xuân Quan, Trƣờng Đại học Đà Nẵng, năm 2011. Qua tham khảo luận văn của tác giả Tạ Xuân Quang, cho thấy việc nghiên cứu đƣợc tác giả cơ bản đƣa ra những lý luận chung về quản lý NSNN theo Luật NSNN năm 2002 và đối tƣợng nghiên cứu là công tác quản lý ngân sách ở địa phƣơng cấp tỉnh. Mặc dù, có những giải pháp tác giả đƣa ra có thể áp dụng chung, nhƣng trên thực tế việc nghiên cứu công tác quản lý ngân sách ở cấp tỉnh và cấp huyện bên cạnh những quy định chung cũng có những sự khác nhau trên cơ sở vai trò, chức năng, nhiệm vụ và phạm vi, quy mô quản lý, tính chất, đặc điểm quản lý cũng khác nhau.
Mặt khác, điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tình hình phát triển KT-XH ở tỉnh Quảng Nam và huyện Hƣơng Sơn, tỉnh Hà cũng có những đặc thù riêng. Do đó, không thể lấy kết quả nghiên cứu này để áp dụng vào công tác quản lý ngân sách ở huyện Hƣơng Sơn. - Luận án Tiến sỹ kinh tế: “Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang, giai đoạn 2011 - 2015 và tầm nhìn đến 2020” của tác giả Tô Thiện Hiền, Trƣờng Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2012. Luận án đã đề ra một số giải pháp trên cơ sở đánh giá thực trạng, nguyên nhân tồn tại, hạn chế đối với việc quản lý NSNN ở tỉnh An Giang.
Tuy vậy, bên cạnh những đặc điểm và quy định quản lý NSNN nói chung, phạm vi nghiên cứu của đề tài thuộc quy mô ngân sách cấp tỉnh, do đó so với phạm vi quản lý ngân sách cấp huyện có những yêu cầu quản lý khác nhau. Mặt khác tỉnh An Giang thuộc khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long, điều kiện tự nhiên vùng sông nƣớc, trong khi huyện Hƣơng Sơn thuộc khu vực miền núi nên cở sở để định hƣớng nghiên cứu và đánh giá thực trạng, đề ra giải pháp cũng không áp dụng chung cho mô hình quản lý ngân sách cấp huyện ở Hƣơng Sơn. - Luận văn Thạc sỹ kinh tế: “Quản lý chi thường xuyên ngân sách tại Quận Nam Từ Liêm, Thành phố Hà Nội” của tác giả Trần Thị Thúy, Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2015. Luận văn đã nghiên cứu công tác quản lý chi thƣờng xuyên và đề ra các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi thƣờng xuyên.
Tuy vậy, việc nghiên cứu mới chỉ ở phạm vi chi thƣờng xuyên ngân sách thông qua việc lập, chấp hành và quyết toán chi thƣờng xuyên. Việc này có thể phù hợp với đặc tính hoạt động ở quận Nam Từ Liêm, vì đây là một quận thuộc Thủ đô Hà Nội, có định hƣớng, chƣơng trình phát triển KT-XH và các yếu tố, đặc điểm tự nhiên không hoàn toàn giống với huyện Hƣơng Sơn, nên công tác quản lý ngân sách nói chung cũng nhƣ chi thƣờng xuyên nói riêng có cơ cấu, quy mô và tính chất cũng khác nhau. Do đó, cụ thể các khoản chi và việc bố trí kinh phí cho 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các nhiệm vụ, lĩnh vực chi thƣờng xuyên ngân sách cũng khác nhau. Mặt khác, phạm vi đề tài mới chỉ nghiên cứu ở hoạt động quản lý chi thƣờng xuyên, nên chƣa phản ánh hết đƣợc bức tranh quản lý thu, chi ngân sách, tính cân đối giữa nguồn thu và nhiệm vụ chi theo mô hình quản lý ngân sách của một huyện miền núi nhƣ huyện Hƣơng Sơn.
Vì vậy cũng không hoàn toàn áp dụng đƣợc vào công tác quản lý ngân sách ở huyện Hƣơng Sơn, Hà Tĩnh. Ngoài ra, còn nhiều bài viết, công trình nghiên cứu khác về hoạt động quản lý NSNN cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã; mỗi công trình đề cập đến một số lĩnh vực về thu ngân sách, chi ngân sách, phân cấp quản lý ngân sách, chu trình quản lý ngân sách,…Tuy vậy, bên cạnh những lý luận chung về NSNN và quản lý NSNN, mỗi địa phƣơng có những đặc điểm tình KT-XH khác nhau. Do đó, mỗi đề tài cũng có những hƣớng phân tích, đánh giá, nghiên cứu khác nhau để đƣa ra giải pháp áp dụng phù hợp. Riêng đối với công tác quản lý NSNN ở huyện Hƣơng Sơn, tỉnh Hà Tĩnh, cho đến nay chƣa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề này.
Việc nghiên cứu đề tài này ở huyện Hƣơng Sơn là vấn đề mới và cần thiết, đòi hỏi phải nghiên cứu những đặc điểm tự nhiên, xã hội, điều kiện đặc thù và thực trạng công tác quản lý ngân sách của huyện để đề ra những giải pháp có tính khả thi cao, góp phần đƣa công tác quản lý NSNN huyện Hƣơng Sơn ngày càng hiệu quả hơn. Cở sở lý luận về ngân sách huyện và quản lý ngân sách huyện 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò ngân sách huyện 1. Khái niệm Nhà nƣớc ra đời là sự đòi hỏi tất yếu để quản lý xã hội.
Để phục vụ các hoạt động của bộ máy và điều tiết các hoạt động của xã hội, đòi hỏi Nhà nƣớc phải có công cụ để quản lý, trong đó bao gồm các cơ chế, chính sách, pháp luật và nguồn tài chính ngân sách để thực hiện. NSNN là một phạm trù lịch sử gắn liền với sự ra đời và quá trình hoạt động của Nhà nƣớc. Qua quá trình 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phát triển của xã hội, tùy theo từng giai đoạn, NSNN đƣợc hiểu theo những quan điểm, giác độ khác nhau phù hợp với từng thời kỳ. Nhìn chung NSNN đƣợc hiểu là quỹ tiền tệ tập trung, là bảng dự toán, quyết toán cân đối thu, chi bằng tiền đƣợc thực hiện trong một thời gian nhất định (thƣờng là một năm) để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu và phục vụ các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc theo quy định của pháp luật.
Theo Luật Ngân sách nhà nƣớc số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002 của Quốc Hội khoá XI, có hiệu lực từ ngày 01/01/2004 đã xác định: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nƣớc trong dự toán đã đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc. Về hình thức thể hiện: Ngân sách đƣợc hiểu là các bản dự toán và quyết toán thu, chi của một đơn vị trong một thời gian xác định. Về hành vi: NSNN đƣợc hiểu là việc thực hiện các khoản thu, chi bằng tiền của Nhà nƣớc trong một khoảng thời gian nhất định.