Quản lý môi trường trong mô hình nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh, Hà Nội - Luận văn Thạc sĩ Khoa học

Tài liệu nghiên cứu Quản lý môi trường trong các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại 2 xã vân nội tiên dương huyện đông anh, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lê Thị Thuỳ Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đình Hoè
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Quản lý môi trường trong các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại hai xã Vân Nội và Tiên Dương, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về nông nghiệp hữu cơ
• 1.2. Định nghĩa, tiêu chí, phân loại và nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ
• 1.2.1. Định nghĩa quản lý môi trường
• 1.2.2. Định nghĩa mô hình
• 1.2.3. Định nghĩa nông nghiệp hữu cơ
• 1.2.4. Phân loại
• 1.2.5. Nguyên tắc chung của nông nghiệp hữu cơ
• 1.3. Lịch sử ra đời và phát triển nông nghiệp hữu cơ
• 1.4. Tình hình phát triển nông nghiệp hữu cơ
• 1.4.1. Nông nghiệp hữu cơ trên thế giới
• 1.5. Giới thiệu về địa bàn nghiên cứu
• 2. ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập, phân tích và kế thừa tài liệu
• 2.2.2. Điều tra thực địa bằng phương pháp kiểm toán chất thải
• 2.2.3. Phương pháp phân tích vòng đời sản phẩm
• 2.2.4. Phương pháp đánh giá nhanh
• 2.2.5. Phương pháp logistic trong đánh giá hiện trạng quản lý môi trường trong các trang trại nông nghiệp hữu cơ được nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại 2 xã Vân Nội và xã Tiên Dương
• 3.2. Hiện trạng trồng rau hữu cơ và các vấn đề môi trường tại trang trại trồng rau hữu cơ Tân Minh xã Vân Nội
• 3.3. Hiện trạng chăn nuôi và các vấn đề môi trường tại trang nuôi lợn hữu cơ tại xã Tiên Dương
• 3.4. Hiện trạng, đánh giá quản lý môi trường tại các trang trại nông nghiệp hữu cơ và chăn nuôi hữu cơ
• 3.5. Đánh giá ích lợi về mặt môi trường của sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ
• 3.5.1. So sánh canh tác hữu cơ với canh tác thông thường
• 3.5.2. So sánh chăn nuôi trên đệm lót sinh học với chăn nuôi thông thường
• 3.6. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại các trang trại nông nghiệp hữu cơ được nghiên cứu
• 3.6.1. Giải pháp ở trang trại trồng rau
• 3.6.2. Giải pháp ở trang trại nuôi lợn
• 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý môi trường nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh

Quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Tại huyện Đông Anh, việc áp dụng các mô hình nông nghiệp hữu cơ đang ngày càng trở nên phổ biến. Nông nghiệp hữu cơ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe con người mà còn bảo vệ môi trường sống. Các tiêu chí và nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ được áp dụng nhằm duy trì độ phì nhiêu của đất và sự đa dạng sinh học.

1.1. Định nghĩa và nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ

Nông nghiệp hữu cơ là phương thức sản xuất nông nghiệp dựa trên các chu trình sinh học tự nhiên. Nguyên tắc cơ bản bao gồm việc duy trì độ phì nhiêu của đất, sử dụng các nguồn tài nguyên tái sinh và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

1.2. Tình hình phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh

Huyện Đông Anh đã có những bước tiến trong việc phát triển nông nghiệp hữu cơ. Các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ tại đây đang được khuyến khích và hỗ trợ từ chính quyền địa phương, nhằm đáp ứng nhu cầu thực phẩm sạch cho người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý môi trường nông nghiệp hữu cơ

Mặc dù nông nghiệp hữu cơ mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc quản lý môi trường trong các mô hình này cũng gặp không ít thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm đất, nước và không khí vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Đặc biệt, việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm hữu cơ cũng là một thách thức lớn.

2.1. Các vấn đề ô nhiễm môi trường trong nông nghiệp hữu cơ

Ô nhiễm từ chất thải nông nghiệp và việc sử dụng hóa chất không đúng cách có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường. Cần có các biện pháp quản lý chất thải hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm.

2.2. Thách thức trong việc xây dựng thương hiệu sản phẩm hữu cơ

Việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp hữu cơ gặp khó khăn do thiếu thông tin và nhận thức của người tiêu dùng. Cần có các chiến lược marketing hiệu quả để nâng cao giá trị sản phẩm.

III. Phương pháp quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ

Để nâng cao hiệu quả quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng các kỹ thuật canh tác bền vững và quản lý chất thải hợp lý là rất cần thiết.

3.1. Kỹ thuật canh tác bền vững trong nông nghiệp hữu cơ

Các kỹ thuật như luân canh, trồng cây che phủ và sử dụng phân hữu cơ giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất và giảm thiểu ô nhiễm. Những phương pháp này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn nâng cao năng suất cây trồng.

3.2. Quản lý chất thải trong nông nghiệp hữu cơ

Quản lý chất thải hiệu quả là một phần quan trọng trong quản lý môi trường. Cần có các biện pháp thu gom và xử lý chất thải nông nghiệp để giảm thiểu tác động đến môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đông Anh

Các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp quản lý môi trường hiệu quả có thể giúp cải thiện năng suất và chất lượng nông sản.

4.1. Kết quả từ mô hình trồng rau hữu cơ tại xã Vân Nội

Mô hình trồng rau hữu cơ tại xã Vân Nội đã đạt được những kết quả khả quan, với sản phẩm đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững đã giúp cải thiện chất lượng đất và giảm thiểu ô nhiễm.

4.2. Kết quả từ mô hình chăn nuôi lợn hữu cơ tại xã Tiên Dương

Mô hình chăn nuôi lợn hữu cơ tại xã Tiên Dương cũng đã cho thấy những lợi ích rõ rệt. Việc sử dụng đệm lót sinh học giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao sức khỏe cho đàn lợn.

V. Kết luận và tương lai của quản lý môi trường nông nghiệp hữu cơ

Quản lý môi trường trong nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh đang trên đà phát triển. Tuy nhiên, cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích từ chính quyền để thúc đẩy mô hình này. Tương lai của nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh hứa hẹn sẽ mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng và môi trường.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ nông nghiệp hữu cơ

Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương là rất cần thiết để phát triển nông nghiệp hữu cơ. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân.

5.2. Triển vọng phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh

Với tiềm năng tự nhiên và sự quan tâm của cộng đồng, nông nghiệp hữu cơ tại Đông Anh có thể phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp quản lý môi trường hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp hữu cơ (NNHC) đang trở thành xu hướng phát triển bền vững trên toàn cầu, với tổng diện tích đất NNHC toàn thế giới đạt khoảng 37,23 triệu ha vào năm 2009 và tăng gấp đôi chỉ trong vòng chưa đầy 10 năm. Tại Việt Nam, diện tích đất NNHC đã đạt hơn 43.000 ha vào năm 2014, đứng thứ 56 trên thế giới và thứ 3 trong ASEAN. Huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội, với điều kiện tự nhiên thuận lợi và tiềm năng phát triển kinh tế trang trại, là địa bàn nghiên cứu điển hình cho mô hình NNHC tại hai xã Vân Nội và Tiên Dương. Nghiên cứu tập trung đánh giá công tác quản lý môi trường (QLMT) trong các mô hình NNHC tại hai xã này, nhằm xác định hiện trạng, so sánh các mô hình và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường. Thời gian nghiên cứu chủ yếu tập trung vào giai đoạn 2016-2017, với phạm vi nghiên cứu tại các trang trại trồng rau hữu cơ Tân Minh và chăn nuôi lợn hữu cơ Bảo Châu. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển bền vững NNHC, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp tại khu vực cửa ngõ thủ đô Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý môi trường và nông nghiệp hữu cơ, bao gồm:

• Lý thuyết quản lý môi trường: Theo định nghĩa của Lưu Đức Hải, quản lý môi trường là hoạt động điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên tiếp cận hệ thống nhằm phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên.
• Mô hình nông nghiệp hữu cơ: Được hiểu là hệ thống kỹ thuật nuôi trồng dựa trên chu trình sinh học tự nhiên, không sử dụng thuốc trừ sâu tổng hợp, phân bón hóa học, sinh vật biến đổi gen và hoocmon tăng trưởng, nhằm tăng độ phì nhiêu đất và đa dạng sinh học.
• Chu trình khép kín trong NNHC: Mô hình này nhấn mạnh sự tuần hoàn của nguồn thức ăn, phân bón hữu cơ, phòng ngừa sâu bệnh và đa dạng sinh học trong hệ thống canh tác.
• Phương pháp đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA): Phân tích toàn diện các giai đoạn sản xuất, vận chuyển, sử dụng và xử lý chất thải nhằm đánh giá tác động môi trường tổng thể của sản phẩm hữu cơ.
• Phương pháp logistic và chuỗi giá trị: Đánh giá các khâu trong chuỗi cung ứng từ đầu vào đến tiêu thụ sản phẩm, nhằm tối ưu hóa quản lý và kiểm soát chất lượng sản phẩm hữu cơ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ các trang trại trồng rau hữu cơ Tân Minh và chăn nuôi lợn hữu cơ Bảo Châu tại xã Vân Nội và Tiên Dương; tài liệu, báo cáo của các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và các nghiên cứu liên quan.
• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn các trang trại có giấy chứng nhận sản xuất hữu cơ và cam kết bảo vệ môi trường, kết hợp khảo sát thực địa, phỏng vấn chủ trang trại, cán bộ quản lý và công nhân.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng kiểm toán chất thải để xác định nguồn và khối lượng chất thải; phân tích vòng đời sản phẩm (LCA) để đánh giá tác động môi trường; áp dụng phương pháp logistic để đánh giá hiện trạng quản lý môi trường và chuỗi giá trị sản xuất.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2016-2017, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích mẫu đất, nước, khảo sát thực địa và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng quản lý môi trường tại trang trại trồng rau hữu cơ Tân Minh

   • Diện tích 2 ha, trong đó 1 ha trồng rau trong nhà lưới với hệ thống tưới phun sương.
   • Mẫu đất phân tích cho thấy hàm lượng kim loại nặng (As, Cd, Cu, Cr, Pb, Zn) đều nằm dưới ngưỡng cho phép theo QCVN 03-MT 2015/BTNMT.
   • Nước tưới và nước sơ chế rau có các chỉ tiêu pH, Clo dư, Amoni, Coliform đều trong giới hạn an toàn theo QCVN 02:2009/BYT và QCVN 08-MT:2015/BTNMT.
   • Lượng nước tưới bình quân khoảng 198-230 m3/sào, không gây ô nhiễm môi trường nước.
   • Chất thải rắn chủ yếu là cọng rau, lá, cỏ dại được ủ làm phân bón, giảm thiểu phát thải ra môi trường.

2. Hiện trạng chăn nuôi lợn hữu cơ tại trang trại Bảo Châu

   • Quy mô lớn với hơn 1.300 con lợn, trong đó 420 con lợn nái, nuôi theo phương pháp đệm lót sinh học.
   • Phân và nước tiểu được phân hủy nhanh trong đệm lót, giảm mùi hôi và ô nhiễm môi trường.
   • Nước giếng khoan sử dụng cho sinh hoạt và chăn nuôi đạt tiêu chuẩn QCVN 09-MT:2015/BTNMT về chất lượng nước ngầm.
   • Lượng thức ăn tiêu thụ đạt 2,1 kg thức ăn/kg tăng trọng, tiết kiệm 280 kg thức ăn/100 con so với nuôi truyền thống.
   • Nước thải sinh hoạt có nồng độ BOD5, COD, TSS vượt quy chuẩn QCVN 14:2008 nếu không xử lý, tuy nhiên trang trại có hệ thống xử lý phù hợp.
   • Tiếng ồn và khí thải được kiểm soát tốt nhờ thiết kế chuồng trại thông thoáng và quy trình quản lý chất thải.

3. So sánh lợi ích môi trường giữa canh tác hữu cơ và canh tác thông thường

   • Canh tác hữu cơ giảm đáng kể việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, giảm ô nhiễm đất và nước.
   • Chăn nuôi trên đệm lót sinh học tiết kiệm nước, giảm mùi hôi và giảm phát thải khí nhà kính so với chăn nuôi truyền thống.

4. Các vấn đề trong công tác quản lý môi trường tại các trang trại

   • Một số hạn chế về quản lý chất thải nilon, túi đựng hạt giống chưa được thu gom triệt để.
   • Cần nâng cao nhận thức và kỹ năng quản lý môi trường cho người lao động và chủ trang trại.
   • Hệ thống xử lý nước thải và khí thải cần được đầu tư và vận hành hiệu quả hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình NNHC tại hai xã Vân Nội và Tiên Dương đã góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường so với sản xuất truyền thống, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm và thu nhập cho người dân. Việc áp dụng đệm lót sinh học trong chăn nuôi lợn là giải pháp hiệu quả trong quản lý chất thải, giảm thiểu mùi hôi và ô nhiễm nước. So với các nghiên cứu quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng phát triển NNHC bền vững, nhấn mạnh vai trò của quản lý môi trường trong chuỗi giá trị sản xuất. Tuy nhiên, việc quản lý chất thải rắn như nilon và túi đựng hạt giống còn hạn chế, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để nâng cao hiệu quả. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hàm lượng kim loại nặng trong đất, bảng phân tích chất lượng nước và sơ đồ quy trình xử lý chất thải tại trang trại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức về quản lý môi trường

   • Tổ chức các khóa tập huấn kỹ thuật quản lý chất thải, xử lý nước thải và khí thải cho chủ trang trại và công nhân.
   • Mục tiêu: Giảm 20% lượng chất thải không được xử lý đúng cách trong vòng 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp huyện phối hợp với các tổ chức môi trường.

2. Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý chất thải rắn hiệu quả

   • Thiết lập điểm thu gom túi nilon, bao bì hạt giống và chất thải rắn tại các trang trại.
   • Mục tiêu: 100% chất thải rắn được thu gom và xử lý trong 18 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: UBND xã, các trang trại và doanh nghiệp xử lý chất thải.

3. Đầu tư nâng cấp hệ thống xử lý nước thải và khí thải

   • Cải tiến hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt và chăn nuôi, áp dụng công nghệ sinh học và lọc sinh học.
   • Mục tiêu: Đảm bảo nước thải đạt quy chuẩn QCVN trước khi thải ra môi trường trong 24 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Chủ trang trại phối hợp với các đơn vị tư vấn kỹ thuật.

4. Khuyến khích áp dụng mô hình đệm lót sinh học trong chăn nuôi

   • Hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các trang trại chuyển đổi sang mô hình đệm lót sinh học.
   • Mục tiêu: Tăng 30% số trang trại áp dụng mô hình trong 2 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các tổ chức hỗ trợ nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chủ trang trại và nông dân sản xuất hữu cơ

   • Lợi ích: Nắm bắt kỹ thuật quản lý môi trường, nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ sức khỏe.
   • Use case: Áp dụng các giải pháp xử lý chất thải và quản lý nước thải trong sản xuất.

2. Cán bộ quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và các vấn đề quản lý môi trường trong NNHC để xây dựng chính sách phù hợp.
   • Use case: Thiết kế chương trình hỗ trợ và kiểm soát môi trường tại các vùng sản xuất hữu cơ.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo về khoa học môi trường và nông nghiệp

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và mô hình nghiên cứu để phát triển chương trình đào tạo và nghiên cứu sâu hơn.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu liên quan đến quản lý môi trường trong NNHC.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ

   • Lợi ích: Đánh giá tiềm năng và rủi ro môi trường trong đầu tư sản xuất hữu cơ.
   • Use case: Xây dựng chuỗi cung ứng bền vững và đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Nông nghiệp hữu cơ khác gì so với nông nghiệp truyền thống?
   Nông nghiệp hữu cơ không sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu tổng hợp và hoocmon tăng trưởng, tập trung vào chu trình sinh học tự nhiên để bảo vệ môi trường và sức khỏe người tiêu dùng.

2. Mô hình đệm lót sinh học trong chăn nuôi có ưu điểm gì?
   Mô hình này giúp phân hủy nhanh chất thải, giảm mùi hôi, tiết kiệm nước và thức ăn, đồng thời giảm chi phí lao động và bảo vệ môi trường xung quanh.

3. Làm thế nào để kiểm soát chất lượng nước tưới trong sản xuất hữu cơ?
   Nước tưới phải được lấy từ nguồn sạch, như giếng khoan đã kiểm tra chất lượng, và thường xuyên phân tích các chỉ tiêu như pH, kim loại nặng, vi sinh vật để đảm bảo an toàn.

4. Các trang trại hữu cơ tại Đông Anh đang gặp những khó khăn gì trong quản lý môi trường?
   Chủ yếu là việc thu gom và xử lý chất thải rắn như túi nilon chưa triệt để, hệ thống xử lý nước thải cần nâng cấp, và cần tăng cường đào tạo kỹ năng quản lý cho người lao động.

5. Lợi ích kinh tế khi áp dụng nông nghiệp hữu cơ là gì?
   Sản phẩm hữu cơ có giá bán cao hơn, chi phí đầu vào giảm nhờ sử dụng phân bón hữu cơ và phương pháp sinh học, đồng thời nâng cao thu nhập và sức khỏe người sản xuất.

Kết luận

• Nông nghiệp hữu cơ tại hai xã Vân Nội và Tiên Dương đã góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.
• Mô hình đệm lót sinh học trong chăn nuôi lợn là giải pháp hiệu quả, tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường.
• Các chỉ tiêu chất lượng đất, nước tại các trang trại đều nằm trong giới hạn cho phép theo quy chuẩn quốc gia.
• Công tác quản lý môi trường còn tồn tại một số hạn chế cần được cải thiện thông qua đào tạo và đầu tư hệ thống xử lý.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý môi trường, hướng tới phát triển bền vững NNHC tại huyện Đông Anh.

Triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động lâu dài và nhân rộng mô hình tại các địa phương khác.

Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Khi xã hội ngày càng phát triển, yêu cầu về chất lƣợng cuộc sống cả vật chất và tinh thần của con ngƣời theo đó cũng đƣợc nâng cao. Con ngƣời ngày càng quan tâm đến chất lƣợng môi trƣờng sống, lƣơng thực, thực phẩm sạch, sức khoẻ, giáo dục. Trong đó, lƣơng thực, thực phẩm là vấn đề quan tâm hàng đầu của con ngƣời. Từ những yếu tố trên, con ngƣời dần từ bỏ nền nông nghiệp hoá học bấy lâu naylà sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hoá học trong sản xuất nông nghiệp và hoocmon tăng trƣởng trong chăn nuôi.

Con ngƣời sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hoá học, hoocmon tăng trƣởng làm ảnh hƣởng đến sức khoẻ của con ngƣời cũng nhƣ đến môi trƣờng sống của con ngƣời và sinh vật. Từ những tất yếu trên, sản xuất nông nghiệp chuyển hƣớng sang nền nông nghiệp hữu cơ để đáp ứng nhu cầu về các sản phẩm nông sản sạch không gây ảnh hƣởng đến sức khoẻ, cũng nhƣ ảnh hƣởng đến môi trƣờng sống xung quanh của con ngƣời. Nông nghiệp hữu cơ thực chất là phƣơng thức sản xuất nông nghiệp dựa trên cơ sở sử dụng các chu trình sinh học có trong tự nhiên. Nói một cách khác, phƣơng thức sản xuất nông nghiệp hữu cơ là một phƣơng thức sản xuất mà trong đó các quá trình sản xuất theo quy luật sinh học tự nhiên vốn có.

Ở Việt Nam, khi sản xuất nông nghiệp theo cách truyền thống cũ không đáp ứng đƣợc nhu cầu về lƣơng thực, nên khi nông nghiệp hoá học đƣợc đƣa vào ứng dụng tại Việt Nam vào cuối thập niên 80 thế kỷ 20 đã phát triển một cách nhanh caochóng. Nhƣng ngày này, khi nền nông nghiệp đã có những bƣớc ngoặt chuyển biến mới, các nƣớc đang khuyến khích ngƣời dân áp dụng nông nghiệp, không sử dụng hóa chất, các nguồn hữu cơ đƣợc tái sử dụng một cách triệt để. Ở Việt Nam điều này cũng không là ngoại lệ cũng đang dần chuyển hƣớng sang sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Ở Việt Nam, các mô hình nông nghiệp hữu cơ mới đƣợc xuất hiện gần đây với diện tích và sản phẩm thu đƣợc còn quá khiêm tốn.

Huyện Đông Anh- Hà Nội cửa ngõ của thủ đô, có điều kiện thuận lợi và tiềm năng to lớn về tự nhiên, kinh tế, xã hội và thị trƣờng để phát triển nông nghiệp. Thực hiện phát triển kinh tế trang trại theo tinh thần Nghị quyết 03 của Chính phủ. Nghị quyết Hội nghị BCH Trung ƣơng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thôn và Quyết định số 05/2008 ngày 18/1/2008 của UBND TP Hà Nội về một số chính sách khuyến khích, phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn Thủ đô, huyện Đông Anh đã kịp thời ban hành cơ chế, chính sách, xây dựng nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp theo hƣớng chuyên canh, hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung, quy định về quản lý trang trại, chuyển đổi cơ cấu cây trồng cho từng xã, phát triển nông nghiệp chất lƣợng cao. Trong đó tiêu biểu phải kể đến hai xã Vân Nội và Tiên Dƣơng đi đầu trong phòng trào sản xuất nông nghiệp.

Nhƣng việc, việc ứng dụng mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ còn gặp nhiều khó khăn, nhƣ xây dựng thƣơng hiệu sản phẩm, thời gian trồng và nâng suất. Cùng với đó là các vấn đề về môi trƣờng nóng tại đây khi ứng dụng mô hình sản xuất nông nghiệp tại huyện Đông Anh. Vì vậy đề tài “Quản lý môi trường trong các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ tại hai xã Vân Nội và Tiên Dương, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.” đƣợc lựa chọn cho luận văn. 1) Mục đích nghiên cứu - Đánh giá công tác quản lý môi trƣờng và đề xuất giải pháp định hƣớng tăng cƣờng năng lực quản lý tại hai trang trại trồng rau hữu cơ Tân Minh và trang trại nuôi lợn Bảo Châu xã Vân Nội và Tiên Dƣơng, huyện Đông Anh, TP.

2) Nội dung nghiên cứu - Hiện trạng quản lý môi trƣờng tại các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại hai xã Vân Nội và Tiên Dƣơng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội - So sánh các mô hình nông nghiệp hữu cơ giữa hai xã Vân Nội và Tiên Dƣơng đúc rút ra các bài học thực tiễn. - Đề xuất giải pháp quản lý môi trƣờng trong các mô hình nông nghiệp hữu cơ tại xã Vân Nội và Tiên Dƣơng, huyện Đông Anh, thành phố Hà nội 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUANTÀI LIỆU 1. Tổng quan về nông nghiệp hữu cơ 1. Định nghĩa, tiêu chí, phân loại và nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ a) Định nghĩa quản lý môi trƣờng Theo định nghĩa về quản lý môi trƣờng đƣợc đƣa ra trong sách quản lý môi trƣờng cho sự phát triển bền vững của Lƣu Đức Hải có đƣa ra: “Quản lý môi trường là một hoạt động trong lĩnh vực quản lý xã hội, có tác đông điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kỹ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người, xuất phát từ quan điểm định lượng, hướng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên”[6] b) Định nghĩa mô hình Theo định nghĩa về mô hình của Ngô Thế Bính thì: “Mô hình là công cụ giúp ta thể hiện một sự vật, hiện tượng, quá trình.

nào đó, phục vụ cho hoạt động học tập, nghiên cứu, sản xuất và các sinh hoạt tinh thần của con người”[15] c) Định nghĩa nông nghiệp hữu cơ Có không ít khái niệm về nông nghiệp hữu cơ, theo Wikipedia thì: “ Nông nghiệp hữu cơ là một hệ thống kỹ thuật nuôi trồng kết hợp hướng đến sự bền vững, tăng cường độ phì của đất và sự đa dạng sinh học. Nông nghiệp hữu cơ cấm sử dụng thuốc trừ sâu bệnh tổng hợp, thuốc kháng sinh, phân bón tổng hợp, sinh vật biến đổi gen, hoóc-môn tăng trưởng, mà phấn đấu cho sự bền vững, tăng cường độ phì của đất và sự đa dạng sinh học trong khi với những ngoại lệ hiếm hoi, cấm thuốc trừ sâu tổng hợp, thuốc kháng sinh, phân bón tổng hợp, sinh vật biến đổi gen và hoóc-môn tăng trưởng”[4] d) Phân loại Bảng 1.: Phân loại tiêu chuẩn sản xuất nông nghiệp hữu cơ TT Thành phần Giải thích 1 100% hữu cơ Tất cả các thành phần phải đƣợc chứng nhận hữu cơ; tất cả các 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phƣơng pháp sản xuất và chế biến phải là hữu cơ; nhãn sản phẩm phải ghi rõ tên cơ quan chứng nhận trên phần thông tin sản phẩm. Thành phần hữu cơ đƣợc chứng nhận; các thành phần phi hữu cơ 2 >95% hữu cơ chiếm 5% phải nằm trong danh mục cho phép; nhãn sản phẩm phải ghi rõ tên cơ quan chứng nhận trên phần thông tin sản phẩm. Các sản phẩm có thành phần hữu cơ đƣợc chứng nhận; các thành phần phi hữu cơ chiếm 25% phải nằm trong danh mục cho phép, 3 >75% hữu cơ nhãn sản phẩm phải ghi rõ tên cơ quan chứng nhận trên phần thông tin sản phẩm.

Các sản phẩm đa thành phần có thành phần hữu cơ đƣợc chứng 4 <75% hữu cơ nhận dƣới 75% (Nguồn: tiêu chuẩn USDA, 2016[13]) e) Nguyên tắc chung của nông nghiệp hữu cơ: Nguyên tắc cơ bản của canh táchữu cơ đƣợc liệt kê dƣới đây ( đây là những nguyên tắc mà IFOAM đƣa ra năm 1992)[4]: - Sản xuất thực phẩm có chất lƣợng dinh dƣỡng cao, đủ số lƣợng. - Phối hợp tất cả các chu kỳ và hệ thống tự nhiên. theo hƣớng củng cố cuộc sống Khuyến khích và thúc đẩy chu trình sinh học trong hệ thống canh tác, bao gồm vi sinh vật, quần thể động thực vật trong đất, cây trồng và vật nuôi. - Duy trì và tăng độ phì nhiêu của đất trồng về mặt dài hạn.

- Sử dụng càng nhiều càng tốt các nguồn tái sinh trong hệ thống nông nghiệp có tổ chức ở địa phƣơng. - Làm việc càng nhiều càng tốt trong một hệ thống khép kín đối với các yếu tố dinh dƣỡng và chất hữu cơ. - Làm việc càng nhiều càng tốt với các nguyên vật liệu, các chất có thể tái sử dụng hoặc tái sinh, hoặc ở trong trang trại hoặc là ở nơi khác. - Cung cấp cho tất cả các con vật nuôi trong trang trại những điều kiện cho phép chúng thực hiện những bản năng bẩm sinh của chúng.

- Giảm đến mức tối thiểu các loại ô nhiễm do kết quả của sản xuất nông nghiệp gây ra. - Duy trì sự đa dạng hóa gen trong hệ thống nông nghiệp hữu cơ và khu vực xung quanh nó, bao gồm cả việc bảo vệ thực vật và nơi cƣ ngụ của thiên nhiên hoang dã. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Cho phép ngƣời sản xuất nông nghiệp có một cuộc sống theo Công ƣớc Nhân quyền của Liên hiệp quốc, trang trải đƣợc những nhu cầu cơ bản của họ, có đƣợc một khoản thu nhập thích đáng và sự hài lòng từ công việc của họ, bao gồm cả môi trƣờng làm việc an toàn. - Quan tâm đến tác động sinh thái và xã hội rộng hơn của hệ thống canh tác hữu cơ.

Để minh hoạ thêm cho nguyên tắc trên, Neueuerburg W và S.Padel (1992) đã đƣa ra chu trình khép kín trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ [4] Nguồn thức ăn Phòng ngừa sâu chăn nuôi từ Hợp phần bệnh nông hộ CN phù hợp diện tích canh tác Luân Nông hộ canh đa dạng Từ hợp phần Nuôi dƣỡng Phân hữu cơ từ CN và cây độ phì của thức ăn gia chăn nuôi của đất súc nông hộ Hình 1. Chu trình khép kín của nông hộ sản xuất nông nghiệp hữu cơ Nhật xét: Nông nghiệp hữu cơ giúp giải quyết các vấn đề môi trƣờng do sản xuất nông nghiệp, làm giảm ô nhiễm đất, nƣớc, không khí, cân bằng hệ sinh thái. Nông nghiệp hữu cơ đảm bảo, duy trì và gia tăng độ màu mỡ lâu dài cho đất, củng cố các chu kỳ sinh học trong trang trại, đặc biệt là các chu trình dinh dƣỡng, bảo vệ cây trồng dựa trên việc phòng ngừa thay cứu chữa, đa dạng các vụ mùa và các loài vật nuôi phù hợp với điều kiện địa phƣơng. Nông nghiệp hữu cơ giải quyết đƣợc nhu cầu của con ngƣời là: nhu cầu ăn sạch, ở sạch, môi trƣờng sạch và đẹp.

Lƣơng thực thực phẩm sạch là những sản 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phẩm đó chứa các chất dinh dƣỡng với hàm lƣợng nhƣ trong tự nhiên vốn có của nó. Do đó nông nghiệp hữu cơ ra đời và ngày càng phát triển cũng là xu hƣớng tất yếu của quá trình phát triển của thế giới tự nhiên và con ngƣời.