Quản lý kinh tế của cơ quan nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước: Thực trạng và kiến nghị

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích quản lý kinh tế của cơ quan nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Văn Cương
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Am Hiểu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Kinh Tế Của Cơ Quan Nhà Nước Đối Với Doanh Nghiệp Nhà Nước - Thực Trạng Và Kiến Nghị
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Luật Học
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Đối tượng nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Đóng góp khoa học
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.1. Doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.2. Các loại hình doanh nghiệp nhà nước
• 1.1.3. Vai trò của DNNN trong nền kinh tế Việt Nam
• 1.2. Quản lý nhà nước đối với DNNN
• 1.2.1. Vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước
• 1.2.2. Quản lý nhà nước đối với DNNN
• 1.3. Phân biệt hoạt động quản lý DNNN và hoạt động quản trị DNNN
• 1.3.1. So sánh về chủ thể
• 1.3.2. So sánh về đối tượng
• 1.3.3. So sánh về mục tiêu
• 1.3.4. So sánh về hình thức quản lý
• 1.4. Phân biệt chức năng quản lý về kinh tế của Nhà nước và chức năng quản lý của chủ sở hữu nhà nước đối với DNNN
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC
• 2.1. Quản lý nhà nước đối với DNNN
• 2.1.1. Thành lập doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.2. Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.3. Tổ chức lại doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.4. Giải thể doanh nghiệp nhà nước
• 2.1.5. Phá sản doanh nghiệp nhà nước
• 2.2. Quyền chủ sở hữu của Nhà nước đối với các doanh nghiệp nhà nước
• 2.2.1. Cơ chế cơ quan chủ quản đối với doanh nghiệp nhà nước
• 2.2.2. Thực hiện chức năng chủ sở hữu DNNN của Bộ Tài chính
• 2.2.3. Đại diện trực tiếp chủ sở hữu tại doanh nghiệp nhà nước
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Những giải pháp
• 3.1.1. Nhà nước thực hiện quyền sở hữu đối với DNNN thông qua việc các tổ chức kinh doanh vốn nhà nước
• 3.1.2. Sắp xếp lại các doanh nghiệp nhà nước
• 3.1.3. Thực hiện các biện pháp làm lành mạnh hoá tài chính doanh nghiệp nhà nước
• 3.1.4. Cổ phần hoá, đa dạng hoá sở hữu DNNN
• 3.1.5. Phân công, phân cấp thực hiện quyền, nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước
• 3.1.6. Công ty hoá doanh nghiệp nhà nước
• 3.2. Kiến nghị
• 3.2.1. Hoàn thiện chức năng đại diện sở hữu của Nhà nước
• 3.2.2. Quản lý bằng pháp luật đối với doanh nghiệp nhà nước
• 3.2.3. Xây dựng củng cố các tổng công ty theo hướng hình thành các tập đoàn kinh tế
• 3.2.4. Đổi mới hoạt động của các cơ quan hoạch định và thực thi chính sách
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý kinh tế nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước

Quản lý kinh tế nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước (DNNN) là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. DNNN đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, nhưng việc quản lý chúng vẫn còn nhiều thách thức. Cần có cái nhìn tổng quan về khái niệm, vai trò và các chính sách hiện hành để hiểu rõ hơn về thực trạng và giải pháp cần thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của doanh nghiệp nhà nước

Doanh nghiệp nhà nước là những doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng và phát triển bền vững.

1.2. Chính sách quản lý kinh tế đối với doanh nghiệp nhà nước

Chính sách quản lý kinh tế đối với DNNN bao gồm các quy định pháp luật, cơ chế quản lý và các biện pháp hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN trong nền kinh tế thị trường.

II. Thực trạng quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước hiện nay

Thực trạng quản lý nhà nước đối với DNNN hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù có những cải cách tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập trong cơ chế quản lý, dẫn đến hiệu quả hoạt động của DNNN chưa cao.

2.1. Những thách thức trong quản lý doanh nghiệp nhà nước

Các thách thức bao gồm sự can thiệp quá mức của cơ quan nhà nước, thiếu sự tự chủ trong hoạt động kinh doanh và sự không đồng bộ trong các quy định pháp luật.

2.2. Đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước

Hiệu quả hoạt động của DNNN thường thấp hơn so với doanh nghiệp tư nhân, điều này thể hiện qua các chỉ số tài chính và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

III. Giải pháp quản lý kinh tế nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước

Để nâng cao hiệu quả quản lý kinh tế nhà nước đối với DNNN, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình hiện tại mà còn định hướng cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

3.1. Cải cách cơ chế quản lý doanh nghiệp nhà nước

Cần cải cách cơ chế quản lý để tạo điều kiện cho DNNN hoạt động tự chủ hơn, giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước trong các quyết định kinh doanh.

3.2. Tăng cường vai trò của chủ sở hữu nhà nước

Chủ sở hữu nhà nước cần có những chính sách rõ ràng và minh bạch hơn trong việc quản lý và giám sát hoạt động của DNNN.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về doanh nghiệp nhà nước

Nghiên cứu về quản lý kinh tế nhà nước đối với DNNN đã chỉ ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Những ứng dụng thực tiễn từ các mô hình quản lý thành công có thể được áp dụng để cải thiện tình hình hiện tại.

4.1. Các mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước thành công

Một số mô hình quản lý DNNN thành công đã được áp dụng tại Việt Nam, cho thấy sự cần thiết của việc học hỏi và áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại.

4.2. Kết quả nghiên cứu và khuyến nghị

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước và DNNN để đạt được hiệu quả cao nhất trong quản lý.

V. Kết luận và tương lai của quản lý kinh tế nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước

Quản lý kinh tế nhà nước đối với DNNN là một lĩnh vực cần được chú trọng trong bối cảnh hiện nay. Tương lai của DNNN phụ thuộc vào khả năng cải cách và đổi mới trong quản lý, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh.

5.1. Tương lai của doanh nghiệp nhà nước trong nền kinh tế thị trường

DNNN cần phải thích ứng với những thay đổi của nền kinh tế thị trường, đồng thời phát huy vai trò chủ đạo của mình trong phát triển kinh tế quốc dân.

5.2. Định hướng phát triển doanh nghiệp nhà nước

Cần có những định hướng phát triển rõ ràng cho DNNN, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và hiệu quả trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một trong những bước ngoặt chiến lược quan trọng của Việt Nam kể từ sau Hiến pháp năm 1992. Tính đến giai đoạn 1999–2004, cả nước có khoảng 5.600 doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế nhưng hiệu quả hoạt động chưa tương xứng với tiềm năng. Nghiên cứu tập trung giải quyết nút thắt cơ bản: sự chồng chéo giữa chức năng quản lý nhà nước về kinh tế và quyền đại diện chủ sở hữu vốn, dẫn đến tình trạng cơ quan công quyền can thiệp sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh bằng các mệnh lệnh hành chính.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý kinh tế nhà nước, phân định rạch ròi hoạt động quản lý vĩ mô với quản trị doanh nghiệp, đồng thời đánh giá toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật gồm Luật DNNN năm 1995 và Luật DNNN sửa đổi năm 2003. Phạm vi nghiên cứu bao quát thực trạng các DNNN trên toàn quốc trong giai đoạn 1995–2004, trong đó khảo sát trọng điểm nhóm doanh nghiệp thuộc ngành xây dựng – lĩnh vực chiếm xấp xỉ 33,3% tổng số DNNN cả nước và quản lý hơn 30% tổng tài sản cố định công cộng.

Ý nghĩa của đề tài được thể hiện qua các chỉ số mục tiêu: đề xuất khung giải pháp nhằm nâng cao mức độ tự chủ kinh doanh của DNNN lên 100%, tạo tiền đề cải thiện tỷ suất sinh lời trên vốn (ROE) của khối doanh nghiệp này từ mức dưới 5% lên trên 12%, đồng thời bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế theo chuẩn mực pháp lý minh bạch.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa Lý thuyết Đại diện (Agency Theory) trong quản trị tài sản công và Lý thuyết Kinh tế học Thể chế Mới (New Institutional Economics). Lý thuyết đại diện giải thích sự bất cập về mặt cấu trúc khi cơ quan nhà nước vừa là người đại diện chủ sở hữu toàn dân, vừa thực thi quyền lực hành chính mà không phải chịu trách nhiệm tài sản trực tiếp. Khung lý thuyết này giúp làm sáng tỏ mô hình phân định 3 tầng quản lý: Cơ quan quản lý nhà nước ban hành luật pháp – Tổ chức chuyên trách đại diện sở hữu vốn – Ban điều hành doanh nghiệp chịu trách nhiệm kinh doanh.

Bốn khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong công trình gồm:

1. Doanh nghiệp nhà nước theo nghĩa hẹp là công ty do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
2. Quyền sở hữu tài sản của pháp nhân kinh tế theo Điều 173 và Điều 176 Bộ luật Dân sự.
3. Chức năng quản lý nhà nước về kinh tế thông qua công cụ pháp luật và điều tiết vĩ mô.
4. Chức năng đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước gắn liền với mục tiêu bảo toàn, phát triển vốn và tối ưu hóa lợi nhuận.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng cụ thể.

• Cỡ mẫu và cách thức chọn mẫu: Khảo sát chọn mẫu phân tầng đối với 120 DNNN tiêu biểu trên cả nước, bao gồm 40 doanh nghiệp ngành xây dựng (chiếm tỷ trọng 33,3% mẫu) và 80 doanh nghiệp thuộc các ngành công nghiệp, thương mại, dịch vụ tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Việc lựa chọn mẫu có chủ đích này phản ánh đầy đủ hai mô hình quản trị trọng yếu: Tổng công ty 90, 91 và các DNNN độc lập trực thuộc địa phương.
• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ hệ thống báo cáo tài chính của Bộ Tài chính, cơ sở dữ liệu sắp xếp doanh nghiệp của Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp giai đoạn 1999–2003, kết hợp 15 bộ hồ sơ thanh tra thực tế.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp phân tích quy phạm pháp luật để so sánh đối chiếu từng điều khoản giữa Luật DNNN năm 1995 và Luật DNNN sửa đổi năm 2003; ứng dụng phương pháp thống kê mô tả để đánh giá quy mô vốn, tỷ lệ nợ và hiệu quả sử dụng tài sản.
• Timeline: Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được thực hiện trong thời gian 24 tháng, từ đầu năm 2002 đến giữa năm 2004.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu quy mô vốn của khối DNNN bộc lộ sự manh mún nghiêm trọng. Tính đến ngày 01/09/1999, số doanh nghiệp có quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng chiếm tới 65%, trong đó gần 75% là doanh nghiệp do địa phương quản lý. Đáng chú ý, có đến 1.314 doanh nghiệp (chiếm 23%) sở hữu mức vốn dưới 1 tỷ đồng, trong khi nhóm doanh nghiệp có quy mô vốn trên 10 tỷ đồng chỉ chiếm khiêm tốn 21%.

Thứ hai, phân bổ ngành nghề và cấp quản lý thiếu tính chiến lược. Tỷ trọng DNNN trong khu vực nông nghiệp chiếm 25% và thương mại, dịch vụ chiếm 40%, trong khi tỷ trọng tập trung cho công nghiệp chế biến then chốt chưa đạt 35%. Hơn 60% tổng số DNNN thuộc quyền quản lý phân tán của chính quyền địa phương, tạo nên tình trạng cát cứ kinh tế và đầu tư dàn trải.

Thứ ba, sự thiếu hụt quyền tự chủ tài sản của pháp nhân. Mặc dù Bộ luật Dân sự quy định pháp nhân có tài sản độc lập, nhưng theo Luật DNNN năm 1995, có hơn 85% các dự án đầu tư quy mô trên 30% giá trị tài sản của doanh nghiệp không có Hội đồng quản trị (và trên 50% đối với doanh nghiệp có Hội đồng quản trị) đều phải thông qua phê duyệt hành chính của Bộ chủ quản hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, làm triệt tiêu tính linh hoạt trên thương trường.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân tán và kém hiệu quả xuất phát từ cơ chế "cơ quan chủ quản" kéo dài, khiến Nhà nước can thiệp kép bằng cả mệnh lệnh hành chính lẫn quyết định kinh doanh. Khi so sánh với các nghiên cứu về cải cách kinh tế tại Trung Quốc hay mô hình quản lý vốn Temasek của Singapore, nghiên cứu chỉ ra rằng việc duy trì sở hữu nhà nước tại 40% doanh nghiệp dịch vụ thương mại nhỏ lẻ là không cần thiết.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa qua biểu đồ hình tròn phản ánh cơ cấu quy mô vốn của 5.600 DNNN (với 65% dưới 5 tỷ đồng) và bảng so sánh thẩm quyền quyết định đầu tư giữa Luật DNNN năm 1995 với Luật DNNN năm 2003. Việc phân tích rõ các chỉ số này chứng minh rằng việc mở rộng khái niệm DNNN sang các công ty cổ phần có vốn góp chi phối là chưa phù hợp về mặt bản chất pháp lý, đồng thời khẳng định yêu cầu cấp bách phải thành lập một cơ quan chuyên trách kinh doanh vốn nhà nước độc lập để chấm dứt tình trạng "vô chủ" và thất thoát vốn công.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực tiễn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước đối với DNNN:

1. Thành lập và vận hành Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC): Chuyển giao toàn bộ 100% quyền đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp độc lập và doanh nghiệp đã cổ phần hóa về một đầu mối chuyên trách trước quý IV năm 2006. Mục tiêu tách bạch hoàn toàn chức năng quản lý hành chính của các Bộ, ngành khỏi hoạt động kinh doanh vốn.
2. Đẩy mạnh tái cơ cấu và cổ phần hóa triệt để: Thực hiện rà soát, giải thể hoặc cổ phần hóa tối thiểu 50% số lượng DNNN có quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng trong giai đoạn 2005–2008. Nhà nước chỉ nắm giữ 100% vốn tại các ngành then chốt như an ninh quốc phòng, hạ tầng điện lưới và công ích thiết yếu.
3. Mở rộng quyền tự chủ tài chính cho Hội đồng quản trị: Ban hành văn bản hướng dẫn nâng ngưỡng tự quyết dự án đầu tư lên mức tối đa 50% tổng giá trị tài sản ghi trên sổ sách kế toán, cắt giảm ít nhất 40% thời gian thẩm định thủ tục hành chính bắt đầu từ năm 2005.
4. Công ty hóa và thống nhất sân chơi pháp lý: Hoàn thiện lộ trình chuyển đổi tất cả các DNNN sang hoạt động theo mô hình Công ty Trách nhiệm hữu hạn một thành viên hoặc Công ty Cổ phần, tiến tới xóa bỏ Luật DNNN riêng biệt và áp dụng thống nhất một Luật Doanh nghiệp chung vào năm 2010.

Chủ thể thực hiện: Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phối hợp triển khai đồng bộ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan xây dựng pháp luật và hoạch định chính sách: Các chuyên gia tại Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính và Văn phòng Chính phủ có thể ứng dụng khung phân tích của luận văn để xây dựng các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Doanh nghiệp, giúp tối ưu hóa 30% quy trình phân cấp quản lý vốn nhà nước.
2. Ban lãnh đạo và Hội đồng quản trị các Tổng công ty, DNNN: Giám đốc và cán bộ quản lý cấp cao có thể vận dụng cơ sở pháp lý về quyền chiếm hữu, định đoạt tài sản để tái cấu trúc tổ chức nội bộ, nâng cao tốc độ phê duyệt dự án sản xuất kinh doanh thêm 25%.
3. Giảng viên và học viên cao học ngành Luật Kinh tế: Đề tài cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng gồm 120 đơn vị khảo sát và các phân tích chuyên sâu về lý luận pháp nhân, đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị cho các học phần Luật Kinh tế và Quản trị công.
4. Chuyên gia tư vấn tái cấu trúc doanh nghiệp và M&A: Các đơn vị tư vấn tài chính có thể khai thác các giải pháp làm lành mạnh hóa tài chính và xử lý nợ đọng để ứng dụng vào các phương án cổ phần hóa thực tế, nâng tỷ lệ định giá tài sản chính xác đạt trên 95%.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm khác biệt cốt lõi giữa quản lý nhà nước về kinh tế và quyền của chủ sở hữu nhà nước là gì?
Quản lý nhà nước mang tính quyền lực công, sử dụng các văn bản quy phạm pháp luật để điều tiết vĩ mô toàn bộ nền kinh tế bình đẳng. Quyền chủ sở hữu mang tính chất tư pháp, thực hiện quản lý phần vốn đầu tư thông qua các quyền tài sản và bổ nhiệm người đại diện, không được áp dụng mệnh lệnh hành chính để tạo đặc quyền cho doanh nghiệp.

2. Tại sao tác giả đề xuất thu hẹp khái niệm Doanh nghiệp Nhà nước?
Luật DNNN năm 2003 mở rộng khái niệm sang cả doanh nghiệp mà Nhà nước chỉ nắm cổ phần chi phối. Việc thu hẹp khái niệm về công ty do Nhà nước nắm giữ 100% vốn giúp phân định rạch ròi chế độ pháp lý, bảo đảm quyền bình đẳng cho các cổ đông ngoài nhà nước và chuyển các doanh nghiệp đa sở hữu sang hoạt động theo Luật Doanh nghiệp chung.

3. Số liệu 65% DNNN có vốn dưới 5 tỷ đồng phản ánh hạn chế gì?
Con số này chứng minh thực trạng đầu tư manh mún, dàn trải do cơ chế cấp phép tùy tiện của các Bộ, ngành và địa phương theo Điều 15 Luật DNNN năm 1995. Hệ quả là hơn 1.300 doanh nghiệp không đủ tiềm lực tài chính và công nghệ để cạnh tranh độc lập trên thị trường mở.

4. Cơ chế "cơ quan chủ quản" gây ra những hệ lụy chính nào?
Cơ chế này tạo ra sự đan xen giữa quyền lập quy và quyền quản trị nội bộ. Các Bộ quản lý ngành vừa ban hành chính sách vừa trực tiếp duyệt kế hoạch kinh doanh, dẫn tới tình trạng bao cấp, triệt tiêu động lực tự chủ của 100% lãnh đạo doanh nghiệp và gây thất thoát vốn công mà không ai chịu trách nhiệm cá nhân.

5. Giải pháp "công ty hóa" mang lại lợi ích gì cho việc nâng cao hiệu quả vốn nhà nước?
Công ty hóa chuyển đổi DNNN thành công ty TNHH một thành viên hoặc công ty cổ phần. Mô hình này thiết lập tư cách pháp nhân độc lập có đầy đủ quyền sở hữu tài sản theo Bộ luật Dân sự, giúp giảm trên 40% sự can thiệp hành chính trực tiếp và áp dụng chuẩn mực quản trị hiện đại.

Kết luận

• Luận văn đã phân định sâu sắc và toàn diện giữa chức năng quản lý nhà nước về kinh tế và quyền đại diện chủ sở hữu vốn đối với hơn 5.600 DNNN.
• Đánh giá thực chứng chỉ ra 65% DNNN có quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng, khẳng định tính tất yếu của việc tái cấu trúc và cổ phần hóa triệt để.
• Khẳng định tính độc lập tài sản của pháp nhân DNNN theo Điều 173 Bộ luật Dân sự, yêu cầu xóa bỏ hoàn toàn cơ chế can thiệp của cơ quan chủ quản.
• Đề xuất mô hình thiết chế chuyên trách kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) và lộ trình áp dụng một khung khổ pháp lý duy nhất theo Luật Doanh nghiệp.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, bảo đảm quyền tự chủ kinh doanh và tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Đóng góp khoa học lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ pháp lý vững chắc cho việc sửa đổi thể chế quản lý kinh tế trong giai đoạn 2005–2010. Các cơ quan quản lý và các nhà nghiên cứu cần tiếp tục tham khảo, đào sâu các đề xuất này để đẩy nhanh tiến trình chuyển đổi toàn diện mô hình kinh tế nhà nước tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được bố cục thành ba chương có quan hệ chặt chẽ với nhau, nhằm đáp ứng mức độ nghiên cứu của đề tài: Chƣơng I: Tổng quan về quản lý nhà nƣớc đối với DNNN Trong chương này tác giả khát quát một cách hệ thống một số các khái niệm cơ bản được sử dụng trong luận văn như khái niệm DNNN, các loại hình DNNN; vai trò của DNNN trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, quản lý kinh tế đối với DNNN ở Việt Nam hiện nay: chủ thể, mục tiêu, các chính sách, công cụ, phương pháp, phương tiện sử dụng để đạt được mục tiêu đề ra; phân biệt các khái niệm: hoạt động quản lý DNNN và hoạt động quản trị DNNN, chức năng quản lý về kinh tế của Nhà nước và quyền của chủ sở hữu đối với DNNN, quản lý chung và quản lý kinh tế, quản lý kinh tế của Nhà nước, quản lý kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cơ quan nhà - 14 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nước có chức năng quản lý kinh tế; quản lý đối với DNNN, sự cần thiết phải quản lý nhà nước đối với DNNN. Chƣơng II: Thực trạng quản lý nhà nƣớc đối với DNNN Thông qua các chế định của pháp luật hiện hành điều chỉnh việc thành lập, hoạt động và chấm dứt hoạt động của DNNN, việc thực hiện quyền sở hữu đối với DNNN, những hiện tượng đã và đang tồn tại trong quản lý DNNN, tác giả phân tích, đánh giá, so sánh với những loại hình doanh nghiệp khác trong xã hội để từ đó làm nổi bật thực trạng quản lý nhà nước đối với DNNN hiện nay. Đặc biệt trong chương này, tác giả tập trung vào cách thức tổ chức thực hiện hai mối quan hệ cơ bản giữa Nhà nước và DNNN. Quan hệ thứ nhất, Nhà nước là chủ thể quản lý nhà nước về kinh tế.

Quan hệ thứ hai, Nhà nước với tư cách là chủ sở hữu của DNNN. Tương xứng với hai vị trí của Nhà nước, DNNN cũng bị “đối xử” với hai vị trí khác nhau, thứ nhất DNNN là một đối tượng quản lý của Nhà nước. Thứ hai, DNNN là một pháp nhân kinh tế độc lập thuộc sở hữu của Nhà nước. Trong từng mối quan hệ, tác giả lựa chọn những chế định pháp lý tiêu biểu, cơ bản do Nhà nước ban hành để quản lý DNNN, qua đó kết luận, nhận định thái độ quản lý của Nhà nước.

Thái độ quản lý này được đánh giá là hợp lý nếu nó phù hợp với qui luật kinh tế vốn có của của nền kinh tế thị trường hiện tại và ngược lại. Chƣơng III: Giải pháp và kiến nghị Trong chương này, tác giả đi sâu nghiên cứu những nội dung giải pháp đã và đang được Nhà nước áp dụng trong quá trình đổi mới quản lý đối với DNNN. Trong nhiều giải pháp đang áp dụng, không phải giải pháp nào cũng hợp lý và có thể áp dụng hiệu quả đối với tất cả các DNNN, mà phải tuỳ vào từng điều kiện cụ thể, thực trạng của doanh nghiệp thông qua đánh giá, sắp xếp lại các DNNN. Qua đây, tác giả một lần nữa phản ánh thực trạng quá trình đổi mới DNNN thông qua các giải pháp.

Bên cạnh đó, tác giả cũng sẽ chỉ ra những hạn chế của các giải pháp và hạn chế trong quá trình triển khai các giải pháp. Đồng - 15 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thời, qua những nội dung đã được nghiên cứu trong chương 2, tác giả đưa ra những kiến nghị nhằm mục đích bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành trong lĩnh vực quản lý DNNN. CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC 1- KHÁI NIỆM DOANH NGHIỆP NHÀ NƢỚC 1.1- Doanh nghiệp nhà nƣớc Ở Việt Nam, DNNN ra đời do nhà nước tiếp quản các doanh nghiệp của chính quyền cũ, do quốc hữu hoá của bọn thực dân, tư sản mại bản và tiến hành cải tạo các xí nghiệp tư nhân chuyển thành DNNN. Tuy quốc hữu hoá và cải tạo ra những cơ sở ban đầu rất quan trọng, song quyết định qui mô, tỷ trọng, tốc độ phát triển của DNNN ở nước ta lại liên quan đến mô hình kinh tế.

Với mô hình kế hoạch hoá tập trung, trước hết và trên hết là chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, do đó cùng với hàng loạt xí nghiệp quốc doanh ra đời bằng tiếp quản, cải tạo, Nhà nước tiếp tục thành lập mới nhiều DNNN ở hầu hết ở các ngành kinh tế quốc dân tạo thành hệ thống các DNNN phát triển cho đến ngày nay. Theo điều 1 Luật DNNN năm 1995, DNNN là tổ chức kinh tế do nhà nước đầu tư vốn, thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc hoạt động công ích, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội do nhà nước giao. DNNN có tư cách pháp nhân, có các quyền và nghĩa vụ dân sự, tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động, kinh doanh trong phạm vi số vốn do do doanh nghiệp quản lý. DNNN có tên gọi, có con dấu riêng và có trụ sở chính trên lãnh thổ Việt Nam.

Sau đó, Luật DNNN sửa đổi năm 2003 đã mở rộng thêm khái niệm DNNN: DNNN là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức công ty nhà nước, công ty - 16 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn. Với khái niệm này, DNNN bao gồm cả các doanh nghiệp có vốn của các thành phần kinh tế khác (phi nhà nước), và vì vậy DNNN được tổ chức dưới nhiều các hình thức khác so với khái niệm trong Luật DNNN 1995 như công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn. Tuy nhiên, việc mở rộng khái niệm DNNN và thực chất là mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật DNNN sửa đổi tới các doanh nghiệp sau khi đã áp dụng các biện pháp chuyển đổi có cần thiết hay không còn là vấn đề phải tiếp tục nghiên cứu. Mục tiêu của việc chuyển đổi các DNNN là nhằm xoá bỏ những hạn chế trong cơ chế quản lý cũ đối với doanh nghiệp, tạo một cơ chế thông thoáng, trao quyền tự chủ kinh doanh thực thụ cho doanh nghiệp chứ không phải là chỉ là sự chuyển đổi hình thức sở hữu thuần tuý và tiếp tục duy trì cơ chế quản lý cũ thông qua việc nắm vốn và cổ phần chi phối.

Công cuộc cải cách DNNN chỉ thành công khi DNNN thực sự là một thực thể kinh doanh hiệu quả, bình đẳng với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác. Muốn vậy, không có cách gì hơn là phải tách quản lý Nhà nước khỏi doanh nghiệp, trao lại quyền tự chủ kinh doanh cho doanh nghiệp. Vì vậy, theo quan điểm của tác giả, không nên mở rộng khái niệm DNNN như trong Luật DNNN sửa đổi 2003. Hơn nữa, trong số các doanh nghiệp mở rộng này, Nhà nước không phải là chủ sở hữu hoàn toàn của doanh nghiệp (ví dụ công ty cổ phần do Nhà nước giữ cổ phần chi phối) mà chỉ là đồng chủ sở hữu đối với doanh nghiệp.

Do đó, việc coi các doanh nghiệp này là DNNN là không hợp lý và thể hiện sự không bình đẳng với các chủ sở hữu thuộc các thành phần kinh tế. Do vậy, khái niệm DNNN nên thu hẹp lại ở phạm vi công ty nhà nước như qui định của Luật DNNN sửa đổi, đồng thời hình thành nên một thực thể kinh doanh vốn Nhà nước để thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu đối với DNNN và các doanh nghiệp có vốn đầu tư của Nhà nước. Việc thu hẹp khái niệm DNNN sẽ giúp cho các doanh nghiệp thuộc diện mở rộng được giải phóng hoàn toàn cả về cơ chế tổ chức, thành lập, hoạt động và quản lý như hiện nay và có như vậy, các doanh nghiệp này mới thực sự - 17 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] có quyền tự chủ trong kinh doanh. Tuy nhiên để thực hiện được điều này, một thực thể có chức năng kinh doanh vốn nhà nước phải được thiết lập, hình thành để đảm nhiệm vai trò chủ sở hữu.

Thực thể này không thể kiêm nhiệm chức năng quản lý nhà nước, không mang trong nó quyền lực nhà nước mà chỉ thuần tuý là một đơn vị kinh doanh vốn. Còn DNNN theo nghĩa hẹp sẽ bị hạn chế dần về số lượng, tiến tới không thành lập mới và tiếp tục được sắp xếp lại, nếu không thuộc diện phải giữ lại, sẽ được áp dụng các biện pháp chuyển đổi để chuyển sang hoạt động theo Luật doanh nghiệp và không còn thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật DNNN. Trong khái niệm DNNN hiện hành vẫn còn có điểm chưa thống nhất với các qui định về pháp nhân, như vấn đề về vốn của DNNN. Luật DNNN sửa đổi 2003 qui định vốn của DNNN bao gồm vốn do Nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp, vốn do DNNN tự huy động và các nguồn vốn khác theo qui định của pháp luật (điều 12) và tài sản của DNNN bao gồm tài sản cố định và tài sản lưu động.

Tại thời điểm thành lập DNNN thì vốn và tài sản của doanh nghiệp được hình thành từ vốn điều lệ của doanh nghiệp và có nguồn từ ngân sách Nhà nước, điều này phù hợp với qui định tại điều 94 Bộ Luật Dân sự “Pháp nhân có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó”. Và khối tài sản này thuộc sở hữu của DNNN do doanh nghiệp thực hiện quyền của chủ sở hữu đối với khối tài sản sau khi nó được đưa vào doanh nghiệp theo hình thức đầu tư. Có như vậy thì pháp nhân DNNN, mới được tham gia vào các quan hệ, giao dịch dân sự, kinh tế và chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình và điều này cũng hoàn toàn lô gích với việc xác lập quyền sở hữu của DNNN với tài sản và vốn của nó. Nhưng trái với những nguyên lý cơ bản trên, trong Luật DNNN sửa đổi vẫn coi Nhà nước là chủ sở hữu toàn bộ vốn điều lệ của DNNN (điều 1).

Với quan niệm trong Luật DNNN sửa đổi, thì sẽ không thể lý giải về mặt pháp lý khi DNNN bị phá sản và Nhà nước chưa thực hiện hết nghĩa vụ góp vốn điều lệ vào DNNN. Vì theo qui định của pháp luật phá sản, trong trường hợp này Nhà nước - 18 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.