Luận văn thạc sĩ vnu ls pháp luật về doanh nghiệp công ở một số nước đang phát triển và bài học kinh nghiệm cho việt nam luận văn ths luật 60 38 50

Luận văn thạc sĩ phân tích pháp luật doanh nghiệp công ở các nước đang phát triển và bài học cho Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và kinh nghiệm quý giá.

• Tác giả: Nguyễn Như Hùng
• Người hướng dẫn: Phó Giáo Sư, Tiến Sĩ Nguyễn Như Phát
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội - Khoa Luật
• Chuyên ngành: Pháp luật Kinh doanh
• Đề tài: Pháp Luật Về Doanh Nghiệp Công Ở Một Số Nƣớc Đang Phát Triển Và Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP CÔNG Ở MỘT SỐ NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN
• 1.1. Các quan niệm về doanh nghiệp công
• 1.2. Về tên gọi doanh nghiệp công
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm của doanh nghiệp công
• 1.4. Nguồn gốc hình thành và vai trò của doanh nghiệp công ở các nước đang phát triển
• 1.5. Vấn đề sở hữu, kiểm soát, quản lý doanh nghiệp công
• 1.5.1. Sở hữu doanh nghiệp công
• 1.5.2. Kiểm soát doanh nghiệp công
• 1.5.3. Quản lý doanh nghiệp công
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ DOANH NGHIỆP CÔNG Ở MỘT SỐ NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN
• 2.1. Nguồn của pháp luật về doanh nghiệp công
• 2.1.1. Sự khác nhau trong quan niệm về nguồn luật
• 2.1.2. Nguồn của pháp luật về doanh nghiệp công ở một số nước đang phát triển
• 2.1.3. So sánh với Việt Nam
• 2.2. Thành lập, giải thể, tổ chức lại doanh nghiệp công
• 2.2.1. Thành lập doanh nghiệp công
• 2.2.2. Giải thể doanh nghiệp công
• 2.2.3. Tổ chức lại doanh nghiệp công
• 2.3. Một số nhận xét so sánh
• 2.4. Một số quyền và nghĩa vụ cơ bản của doanh nghiệp công
• 2.4.1. Ở Thái Lan, Malaysia, Philippin
• 2.4.2. Một số nhận xét so sánh
• 2.5. Cơ chế quản lý nội bộ doanh nghiệp công
• 2.5.1. Thái Lan, Malaysia, Philippin
• 2.5.2. Một số nhận xét so sánh
• 2.6. Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp công
• 2.6.1. Ở Thái Lan, Malaysia, Philippin
• 2.6.2. Một số nhận xét so sánh
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 3.1. Bài học về hoạch định chính sách đối với doanh nghiệp công
• 3.1.1. Bài học về xây dựng và hoàn thiện pháp luật về doanh nghiệp công
• 3.1.2. Xác định nguồn luật đối với doanh nghiệp công
• 3.1.3. Đảm bảo sự bình đẳng trong các quy định của pháp luật
• 3.1.4. Bài học kinh nghiệm áp dụng pháp luật
• 3.1.5. Một số kiến nghị
• 3.2. Hoàn thiện pháp luật về doanh nghiệp công
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Pháp Luật Doanh Nghiệp Công Ở Nước Đang Phát Triển

Pháp luật về doanh nghiệp công ở các nước đang phát triển đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh hoạt động của khu vực kinh tế nhà nước. Các quy định pháp lý này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp công mà còn tác động đến nền kinh tế quốc gia. Nghiên cứu về pháp luật doanh nghiệp công giúp hiểu rõ hơn về cách thức quản lý và phát triển doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

1.1. Khái Niệm Doanh Nghiệp Công Và Đặc Điểm

Doanh nghiệp công là loại hình doanh nghiệp thuộc sở hữu của Nhà nước hoặc do Nhà nước kiểm soát. Đặc điểm chính của doanh nghiệp công bao gồm quyền sở hữu, tư cách pháp lý và trách nhiệm về vốn. Các doanh nghiệp này thường hoạt động trong các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế và hạ tầng.

1.2. Vai Trò Của Doanh Nghiệp Công Trong Nền Kinh Tế

Doanh nghiệp công đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ công và tạo ra việc làm. Chúng cũng góp phần vào sự ổn định kinh tế và phát triển bền vững. Sự hiện diện của doanh nghiệp công giúp đảm bảo rằng các dịch vụ thiết yếu được cung cấp cho người dân, đặc biệt là trong các nước đang phát triển.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Doanh Nghiệp Công Ở Nước Đang Phát Triển

Quản lý doanh nghiệp công ở các nước đang phát triển gặp nhiều thách thức. Những vấn đề này bao gồm sự thiếu minh bạch, tham nhũng và quản lý kém. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế chung.

2.1. Thiếu Minh Bạch Trong Quản Lý

Thiếu minh bạch trong quản lý doanh nghiệp công dẫn đến sự nghi ngờ từ phía công chúng và các nhà đầu tư. Điều này có thể làm giảm niềm tin vào các chính sách của Nhà nước và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

2.2. Tham Nhũng Và Quản Lý Kém

Tham nhũng là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong quản lý doanh nghiệp công. Nó không chỉ làm giảm hiệu quả hoạt động mà còn gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước. Quản lý kém cũng dẫn đến việc sử dụng tài nguyên không hiệu quả, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế.

III. Phương Pháp Cải Cách Pháp Luật Doanh Nghiệp Công Ở Việt Nam

Cải cách pháp luật về doanh nghiệp công là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực này. Các phương pháp cải cách bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường giám sát và kiểm tra, cũng như cải thiện năng lực quản lý.

3.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý

Việc hoàn thiện khung pháp lý cho doanh nghiệp công là rất quan trọng. Cần có các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp, cũng như các cơ chế giám sát hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm.

3.2. Tăng Cường Giám Sát Và Kiểm Tra

Tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động của doanh nghiệp công giúp phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật. Điều này cũng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và bảo vệ lợi ích của Nhà nước và người dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Các Nước Đang Phát Triển

Nghiên cứu về pháp luật doanh nghiệp công ở các nước như Trung Quốc, Malaysia và Thái Lan cung cấp nhiều bài học kinh nghiệm quý giá cho Việt Nam. Những ứng dụng thực tiễn này có thể giúp cải thiện quản lý và phát triển doanh nghiệp công tại Việt Nam.

4.1. Bài Học Từ Trung Quốc

Trung Quốc đã thực hiện nhiều cải cách trong quản lý doanh nghiệp công, từ việc phân cấp quản lý đến việc áp dụng các công nghệ mới. Những bài học này có thể được áp dụng để cải thiện hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp công ở Việt Nam.

4.2. Kinh Nghiệm Từ Malaysia Và Thái Lan

Malaysia và Thái Lan đã có những chính sách thành công trong việc phát triển doanh nghiệp công. Việc học hỏi từ các chính sách này có thể giúp Việt Nam xây dựng một khung pháp lý hiệu quả hơn cho doanh nghiệp công.

V. Kết Luận Về Pháp Luật Doanh Nghiệp Công Ở Việt Nam

Kết luận về pháp luật doanh nghiệp công ở Việt Nam cho thấy rằng cần có những cải cách mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực này. Việc học hỏi từ kinh nghiệm của các nước đang phát triển sẽ giúp Việt Nam xây dựng một hệ thống pháp luật phù hợp và hiệu quả hơn.

5.1. Tương Lai Của Doanh Nghiệp Công

Tương lai của doanh nghiệp công ở Việt Nam phụ thuộc vào khả năng cải cách và đổi mới. Cần có những chính sách hỗ trợ để doanh nghiệp công có thể phát triển bền vững và đóng góp tích cực vào nền kinh tế.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Cải Cách

Đề xuất các chính sách cải cách cần tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý, cải thiện khung pháp lý và tăng cường giám sát. Những chính sách này sẽ giúp doanh nghiệp công hoạt động hiệu quả hơn và phục vụ tốt hơn cho lợi ích của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1978 đến 1991, khu vực doanh nghiệp công tại các quốc gia đang phát triển chiếm tỷ trọng trung bình khoảng 10,7% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và đóng góp 4,8% vào việc giải quyết việc làm toàn xã hội. Tại Việt Nam, bước vào những năm đầu thế kỷ 21, doanh nghiệp nhà nước chiếm giữ tới 40% tổng vốn đầu tư xã hội và đóng góp xấp xỉ 36,1% GDP, khẳng định vị trí xương sống trong nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, hoạt động của khối doanh nghiệp này bộc lộ nhiều hạn chế về hiệu quả sử dụng vốn, tình trạng thất thoát tài sản và sự thiếu rõ ràng trong cơ chế quản trị.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự chồng chéo giữa vai trò quản lý nhà nước về mặt hành chính và quyền đại diện chủ sở hữu vốn đầu tư. Nhằm giải quyết điểm nghẽn này, nghiên cứu xác định mục tiêu cụ thể là phân tích, so sánh khung pháp lý về doanh nghiệp công của 4 quốc gia đang phát triển gồm Trung Quốc, Malaysia, Thái Lan và Philippines. Từ các phát hiện thực chứng, luận văn rút ra bài học kinh nghiệm để cung cấp luận cứ khoa học, đề xuất sửa đổi và hoàn thiện các quy định pháp luật điều chỉnh doanh nghiệp nhà nước tại Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật doanh nghiệp giai đoạn từ năm 1978 đến năm 2003, chia làm 2 nhóm đối tượng độc lập: nền kinh tế chuyển đổi (Trung Quốc) và nền kinh tế thị trường khu vực (3 nước ASEAN). Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược khi đóng góp trực tiếp vào quá trình xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho 100% doanh nghiệp công trong bối cảnh thực thi Hiệp định Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) và tiến trình đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng 2 hệ thống lý thuyết kinh tế - pháp lý nền tảng:

1. Lý thuyết quyền sở hữu và tách bạch quyền quản trị (Property Rights Theory & Corporate Governance Theory): Phân tích mối quan hệ giữa chủ sở hữu (Nhà nước) và chủ thể sử dụng tài sản (ban lãnh đạo doanh nghiệp). Lý thuyết này làm rõ sự cần thiết phải phân định ranh giới tài sản công nhằm thiết lập quy chế trách nhiệm hữu hạn thực chất và bảo vệ quyền tự chủ kinh doanh.
2. Lý thuyết doanh nghiệp công trong nền kinh tế hỗn hợp (Public Enterprise Theory): Luận giải chức năng kép của doanh nghiệp nhà nước gồm mục tiêu thương mại (tạo lợi nhuận) và mục tiêu phi thương mại (dịch vụ công ích, bình ổn thị trường, an sinh xã hội).

Hệ thống khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa xuyên suốt gồm 4 nội dung chính:

• Doanh nghiệp công (Public Owned Enterprises - SOEs): Thực thể kinh tế có tư cách pháp nhân, do Nhà nước nắm giữ 100% vốn hoặc sở hữu tỷ lệ vốn chi phối để kiểm soát việc ra quyết định.
• Chế độ trách nhiệm hữu hạn trong khu vực công: Giới hạn nghĩa vụ tài sản của Nhà nước trong phạm vi vốn góp cam kết tại doanh nghiệp.
• Cơ chế đại diện chủ sở hữu: Thiết chế thực thi quyền tài sản của Nhà nước thông qua cơ quan đại diện vốn chuyên trách.
• Quản trị nội bộ doanh nghiệp: Hệ thống quy tắc, quy trình điều hành và kiểm soát mối quan hệ giữa đại hội đồng cổ đông, hội đồng quản trị và ban giám đốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực chứng của 4 quốc gia khảo sát: Luật xí nghiệp công nghiệp thuộc sở hữu toàn dân Trung Quốc năm 1988 (gồm 8 chương, 69 điều); Luật Công ty Trung Quốc năm 1993; Luật Công ty Malaysia (gồm 426 điều và 9 bảng biểu); Luật Công ty hữu hạn công cộng Thái Lan (gồm 252 điều); Luật Công ty Philippines (gồm 496 điều và 11 bảng biểu); cùng hệ thống Luật Doanh nghiệp Nhà nước Việt Nam năm 1995 và Luật Doanh nghiệp năm 1999. Nguồn số liệu thống kê được tổng hợp từ báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích (purposive sampling) với cỡ mẫu gồm 4 quốc gia đang phát triển tiêu biểu, phân bổ thành 2 nhóm so sánh độc lập: Nhóm 1 gồm Trung Quốc (quốc gia láng giềng có sự tương đồng về thể chế chính trị và mô hình kinh tế chuyển đổi); Nhóm 2 gồm 3 nước ASEAN là Malaysia, Thái Lan và Philippines (các quốc gia cùng khu vực địa lý có nền kinh tế thị trường phát triển trước Việt Nam). Lý do lựa chọn 4 quốc gia này là nhằm tạo góc nhìn đối chiếu đa chiều giữa truyền thống pháp luật Dân sự (Civil Law) và Thông luật (Common Law).

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là Luật học so sánh vi mô (so sánh trực tiếp từng chế định thành lập, giải thể, tổ chức lại, quản lý nội bộ) kết hợp với phương pháp phân tích quy phạm và tiếp cận hệ thống. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý thông tin được thực hiện chặt chẽ trong khung thời gian 12 tháng từ năm 2002 đến năm 2003.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tương quan nghịch giữa nguồn lực đầu tư và hiệu quả đóng góp: Doanh nghiệp công ở hầu hết các nước đang phát triển hấp thu lượng vốn ngân sách rất lớn nhưng hiệu quả tài chính chưa tương xứng. Tại Trung Quốc, doanh nghiệp công chiếm 65,5% tổng vốn đầu tư, đóng góp 54% GDP và 59% việc làm. Tại Malaysia, tỷ trọng đầu tư chiếm 44% nhưng mức đóng góp GDP chỉ đạt 17%. Tại Philippines, tỷ trọng đầu tư là 15,2% nhưng chỉ đóng góp 1,92% GDP. Tại Việt Nam, 40% vốn đầu tư đóng góp 36,1% GDP. Đóng góp tạo việc làm bình quân của khu vực này ở các nước đang phát triển rất thấp, chỉ đạt khoảng 4,8%.
2. Phân hóa trong kỹ thuật lập pháp và xác định nguồn luật: Ba nước ASEAN (Malaysia, Thái Lan, Philippines) áp dụng thống nhất một Luật Công ty chung cho mọi chủ thể kinh doanh, không phân biệt hình thức sở hữu. Malaysia và Singapore còn thừa nhận tiền lệ pháp trong giải quyết tranh chấp kinh doanh. Ngược lại, Trung Quốc và Việt Nam duy trì luật riêng biệt cho doanh nghiệp công (Luật năm 1988 của Trung Quốc với 69 điều và Luật năm 1995 của Việt Nam), tạo nên sự bất bình đẳng trên thương trường.
3. Sự khác biệt căn bản về thủ tục gia nhập và rút lui khỏi thị trường: Tại Philippines, thủ tục đăng ký kinh doanh theo kênh hỏa tốc hoàn thành chỉ trong 2 ngày; tại Thái Lan tối đa là 4 tuần với nguyên tắc cơ quan đăng ký chỉ kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ. Về giải thể, các nước ASEAN xem đây là quy trình tư pháp do Tòa án và đại hội đồng cổ đông quyết định với 10 đến 16 trường hợp luật định; trong khi tại Trung Quốc và Việt Nam, việc thành lập hay giải thể đều là mệnh lệnh hành chính từ cơ quan chủ quản cấp bộ hoặc tỉnh.

Thảo luận kết quả

Sự kém hiệu quả của doanh nghiệp công bắt nguồn từ hiện tượng "chủ sở hữu vắng mặt" và cơ chế "ràng buộc ngân sách mềm". Do tài sản thuộc sở hữu công cộng danh nghĩa, không có cá nhân nào chịu trách nhiệm tài sản trực tiếp khi doanh nghiệp thua lỗ, dẫn đến tình trạng lạm quyền và lãng phí vốn. Việc buộc doanh nghiệp công vừa phải kinh doanh sinh lời vừa phải gánh vác các chính sách an sinh xã hội khiến ban điều hành mất đi tính linh hoạt trước biến động thị trường.

So với các công trình nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát đơn lẻ từng quốc gia, nghiên cứu này chứng minh rõ ràng rằng việc duy trì đạo luật riêng cho doanh nghiệp nhà nước là rào cản cho sự phát triển bình đẳng. Dữ liệu thực chứng có thể được mô tả qua bảng so sánh cấu trúc nguồn luật và biểu đồ tương quan giữa tỷ lệ đầu tư vốn và tỷ suất lợi nhuận. Kết quả phân tích khẳng định xu thế tất yếu: mọi quốc gia đang phát triển thành công đều phải chuyển đổi doanh nghiệp công sang hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn theo Luật Doanh nghiệp chung.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thống nhất áp dụng một Luật Doanh nghiệp chung cho mọi thành phần kinh tế:

• Ban hành Luật Doanh nghiệp mới xóa bỏ hoàn toàn sự phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.
• Chỉ tiêu: 100% doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi mô hình và chịu sự điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp chung.
• Lộ trình: Hoàn thành trong giai đoạn 2005 - 2010.
• Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Tách bạch dứt điểm chức năng chủ sở hữu vốn và chức năng quản lý hành chính:

• Thành lập cơ quan chuyên trách thuộc Chính phủ để quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp, chấm dứt cơ chế cơ quan chủ quản cấp bộ và ủy ban nhân dân tỉnh can thiệp vào hoạt động kinh doanh.
• Chỉ tiêu: Chuyển giao quyền quản lý vốn của 100% tổng công ty nhà nước sang cơ quan chuyên trách.
• Lộ trình: Triển khai từ năm 2004 đến năm 2006.
• Chủ thể thực hiện: Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính.

3. Đẩy mạnh cổ phần hóa và cơ cấu lại theo mô hình công ty mẹ - con:

• Tiến hành bán cổ phần, giao, cho thuê hoặc giải thể các doanh nghiệp quy mô nhỏ thua lỗ kéo dài; chuyển các tổng công ty lớn sang tập đoàn công ty mẹ - con hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện góp vốn.
• Chỉ tiêu: Cổ phần hóa ít nhất 70% số lượng doanh nghiệp nhà nước quy mô vừa và nhỏ trong lĩnh vực thương mại.
• Lộ trình: Thực hiện liên tục trong giai đoạn 2004 - 2008.
• Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp.

4. Xóa bỏ đặc quyền tín dụng và thực thi nghiêm ngặt pháp luật phá sản:

• Chấm dứt hoàn toàn việc khoanh nợ, giãn nợ bằng ngân sách cho doanh nghiệp công kinh doanh thua lỗ; buộc các tổ chức tín dụng thẩm định vay vốn bình đẳng.
• Chỉ tiêu: Xử lý phá sản 100% các doanh nghiệp mất khả năng thanh toán nợ đến hạn trên 2 năm.
• Lộ trình: Áp dụng thống nhất từ năm 2005.
• Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước, Tòa án nhân dân các cấp và các ngân hàng thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách kinh tế: Các chuyên gia tại Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tư pháp cần tài liệu để tham khảo kinh nghiệm lập pháp quốc tế, phục vụ soạn thảo các dự án Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý vốn nhà nước và các nghị định hướng dẫn cổ phần hóa.
2. Ban lãnh đạo, thành viên hội đồng quản trị tại các tổng công ty nhà nước: Đội ngũ điều hành doanh nghiệp cần nắm vững các chuẩn mực quản trị hiện đại, quy trình vận hành mô hình công ty mẹ - con, cũng như cơ chế hạch toán độc lập để nâng cao năng lực cạnh tranh trong hội nhập.
3. Luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý doanh nghiệp: Các văn phòng luật sư cần nguồn dữ liệu pháp luật so sánh về điều kiện thành lập, cơ chế giải thể, phá sản và mua bán sáp nhập (M&A) tại các quốc gia ASEAN (Malaysia, Thái Lan, Philippines) để hỗ trợ các thương vụ đầu tư xuyên biên giới.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế: Nguồn tài liệu học thuật giá trị cung cấp phương pháp luận so sánh luật học vi mô, hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết về quyền tài sản, quản trị công ty và tư liệu thực chứng giai đoạn kinh tế chuyển đổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Thuật ngữ "doanh nghiệp công" trong luận văn được hiểu chính xác như thế nào? Doanh nghiệp công là tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân riêng biệt, do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn hoặc nắm giữ tỷ lệ vốn chi phối đủ để quyết định mục tiêu và phương thức quản lý. Thuật ngữ này bao hàm các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước và công ty cổ phần có vốn nhà nước chi phối, phản ánh bản chất sở hữu vốn và tính độc lập với bộ máy hành chính công quyền.

2. Điểm khác biệt lớn nhất giữa pháp luật doanh nghiệp công ở ASEAN và Việt Nam giai đoạn 2003 là gì? Các nước ASEAN như Malaysia và Philippines áp dụng một đạo luật công ty chung cho mọi chủ thể kinh doanh (với 426 đến 496 điều) và không phân biệt đối xử theo thành phần sở hữu. Ngược lại, Việt Nam năm 2003 vẫn duy trì Luật Doanh nghiệp Nhà nước 1995 riêng biệt, khiến doanh nghiệp nhà nước vừa được hưởng ưu đãi đặc quyền vừa bị hạn chế quyền tự chủ.

3. Vì sao Trung Quốc chuyển đổi doanh nghiệp công sang mô hình Công ty TNHH một thành viên? Theo Điều 64 đến Điều 72 Luật Công ty Trung Quốc năm 1993, việc áp dụng mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên giúp xác lập rõ ràng tư cách pháp nhân độc lập và chế độ trách nhiệm hữu hạn cho doanh nghiệp. Cơ chế này vừa duy trì 100% vốn nhà nước vừa tách bạch tài sản công, xóa bỏ cơ chế quản lý hành chính quan liêu.

4. Tại sao tỷ trọng giải quyết việc làm của doanh nghiệp công ở các nước đang phát triển chỉ đạt 4,8%? Thống kê giai đoạn 1978 đến 1991 cho thấy doanh nghiệp công chủ yếu tập trung vào các ngành công nghiệp nặng, hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ công ích đòi hỏi vốn cố định lớn nhưng sử dụng ít lao động. Khu vực tư nhân và doanh nghiệp nhỏ mới là nơi tạo ra trên 90% việc làm mới, chứng minh doanh nghiệp công không thể gánh vác mục tiêu giải quyết lao động.

5. Pháp luật các nước ASEAN xử lý vấn đề giải thể doanh nghiệp công thông qua cơ chế nào? Tại Thái Lan, Malaysia và Philippines, giải thể doanh nghiệp là quy trình tư pháp do đại hội đồng cổ đông biểu quyết tự nguyện hoặc do Tòa án phán quyết khi doanh nghiệp vi phạm hoặc mất khả năng thanh toán. Quá trình thanh lý tài sản kéo dài từ 3 tháng đến 3 năm dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan đăng ký, khác biệt hoàn toàn với quyết định hành chính tại Việt Nam.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về doanh nghiệp công, vạch rõ mâu thuẫn nội tại giữa mục tiêu kinh doanh thương mại và nghĩa vụ thực hiện chính sách xã hội.
• Phân tích đối chiếu sâu sắc khung pháp lý của Trung Quốc (69 điều Luật năm 1988) và 3 nước ASEAN (Malaysia, Thái Lan, Philippines) với thực trạng thể chế Việt Nam.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc ban hành một Luật Doanh nghiệp thống nhất nhằm xác lập môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa khu vực kinh tế nhà nước và tư nhân.
• Đề xuất lộ trình tái cấu trúc 100% doanh nghiệp nhà nước theo mô hình công ty mẹ - con và thành lập cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn chuyên trách trước năm 2010.
• Khuyến nghị hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp kinh doanh thông qua trọng tài và từng bước thừa nhận giá trị thực tiễn của tiền lệ pháp trong quá trình hội nhập quốc tế.

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn to lớn cho tiến trình cải cách thể chế kinh tế. Độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm hãy khai thác toàn văn tài liệu để phục vụ công tác xây dựng chính sách và phát triển mô hình quản trị doanh nghiệp hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Những vấn đề chung về doanh nghiệp công ở các nước đang phát triển. Chương II: Pháp luật về doanh nghiệp công ở một số nước đang phát triển. Chương III: Một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Luận văn được hoàn thành với sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Như Phát; cùng sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, bạn bè, gia đình và đồng nghiệp trong quá trình thu thập tài liệu, dịch thuật tài liệu, cũng như động viên tinh thần, góp ý kiến cho nội dung và hình thức của bản luận văn.

Tác giả xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ tận tình và quý báu đó. Kính mong tiếp tục nhận được ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo và các bạn quan tâm để chúng tôi có thể sửa chữa, bổ sung những nội dung còn khiếm khuyết và hoàn thiện hơn nữa nội dung của luận văn. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ DOANH NGHIỆP CÔNG Ở MỘT SỐ NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN 1.1 Các quan niệm khác nhau về doanh nghiệp công.1 Về tên gọi "Doanh nghiệp công". Khi nghiên cứu về các doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước, nhiều học giả ở các nước cũng như ở Việt Nam thường nêu ra các quan niệm rất khác nhau về bản thân tên gọi cũng như về khái niệm, đặc điểm cơ bản của loại hình doanh nghiệp này.

Hiện tượng này do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ những định hướng phát triển kinh tế, phát triển doanh nghiệp của mỗi nước và những thay đổi trong chính sách đối với doanh nghiệp trong từng thời kỳ. Tên gọi của loại hình doanh nghiệp này đã có rất nhiều thay đổi. Ở các nước đang phát triển thuộc khối các nước XHCN (trước đây), người ta hay dùng thuật ngữ “xí nghiệp quốc doanh”, "xí nghiệp công nghiệp thuộc sở hữu toàn dân", “doanh nghiệp quốc doanh”, "doanh nghiệp nhà nước". Trong khi đó, ở các nước đang phát triển theo chế độ tư bản chủ nghĩa, lại thường sử dụng thuật ngữ “doanh nghiệp công”, "doanh nghiệp công cộng" (public enterprises) hoặc là “doanh nghiệp thuộc sở hữu công" (public-owned enterprises), “doanh nghiệp Chính phủ”.

Tìm hiểu về lịch sử tồn tại, phát triển của doanh nghiệp thuộc sở hữu nhà nước ở một số nước đang phát triển cho thấy rõ điều đó. Xin lấy ví dụ từ trường hợp Trung Quốc và Việt Nam để minh hoạ. Ở Trung Quốc, cùng với những thay đổi về chính sách và các quy định của pháp luật thì tên gọi của các doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước đã thay đổi qua ba giai đoạn chủ yếu sau đây: - Từ năm 1950 đến cuối những năm 70 của thế kỷ XX, đây là giai đoạn hình thành khu vực kinh tế Nhà nước ở Trung Quốc, căn cứ vào cấu trúc về 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quyền sở hữu, có 2 tên gọi: xí nghiệp nhà nước (state enterprises) và xí nghiệp công tư hợp doanh (state-private joint enterprises ). - Trong những năm 80 của Thế kỷ XX - đây là giai đoạn Trung Quốc bắt đầu thực hiện chính sách cải cách, mở cửa; với sự ra đời của Luật xí nghiệp công nghiệp thuộc sở hữu toàn dân, loại hình doanh nghiệp này có tên gọi là xí nghiệp công nghiệp quốc doanh.

- Thời kỳ từ năm 1993 đến nay, tên gọi thường được sử dụng để chỉ loại hình doanh nghiệp này, đó là: Doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước (State Owned Enterprises - SOEs ). Sự thay đổi về tên gọi của các doanh nghiệp thuộc sở hữu Nhà nước cũng diễn ra tương tự ở Việt Nam. - Từ năm 1948, với Sắc lệnh số 104-SL ngày 1/1/1948 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các doanh nghiệp này được gọi là doanh nghiệp quốc gia.