Mở đầu quyền lực mà bỏ qua những giá trị đích thực và lợi ích chung của doanh nghiệp, đặc biệt Đối với doanh nghiệp cổ phần, mọi hoạt động điều hành, sản xuất kinh doanh đều trong bối cảnh thị trường tài chính và chứng khoán đang khó khăn như hiện nay. Nhu liên quan đến bản chất mối quan hệ giữa cổ đông và những người trực tiếp tham gia tại cầu đặt ra là cần làm rõ vai trò của cổ đông doanh nghiệp. Học thuyết về đại diện đã và nhà quản lý cũng như bản chất mâu được áp dụng để điều chỉnh và giải thích các thuẫn giữa họ, hậu quả hệ lụy và giải pháp đối với tình trạng này trong các doanh hiện tượng phát sinh trong các doanh nghiệp phương tây, tuy nhiên vẫn còn khá nghiệp cổ phần. mới mẻ đối với các doanh nghiệp Việt Nam.
Hiểu rõ tính cấp thiết trên, chúng tôi chọn Nhiều doanh nghiệp nước ta đã lâm vào tình nghiên cứu vấn đề Học thuyết về đại điện và trạng bế tắc, đình trệ hoạt động kinh doanh vấn đề quản lý trong doanh nghiệp: phân tích do những xung đột quyết liệt giữa các cổ lý luận và thực tế tại Việt Nam. Mục đích của đông và ban điều hành doanh nghiệp, và chỉ nghiên cứu này nhằm tổng hợp lý luận về học ổn định lại khi có sự thỏa hiệp hay thay đổi thuyết về đại điện, trên cơ sở đó áp dụng phân của một trong hại bên (thường là ban điều tích và giải thích tình hình thực tế và các mẫu hành). Thực tế là các bên luôn sẵn sàng lao thuẫn giữa cổ đông và người quản lý tại một vào những cuộc tranh chấp về lợi ích và số các doanh nghiệp cổ phần Việt Nam. Đồng thời bài viết cũng đưa ra một số ý kiến tổng hợp và phân tích về giải pháp điều chỉnh đối ” Vũ Mạnh Chiến, Tiến sĩ, Trưởng phòng Khoa học đối ngoại, Đại học Thương Mại, Hà Nội.
với vấn đề đại diện trong doanh nghiệp cổ ET) OUAN LY KINH TE Số 50 (11+12)2012 HỌC THUYẾT VỀ ĐẠI DIỆN. NGHIÊN CỨU TRA0 Đổi 12,1 phần, góp phần làm rõ vai trò của mỗi bên, chính là vấn đề mà tất cả các doanh nghiệp những hoạt động điều chỉnh thích hợp tránh cổ phần hiện nay đã đang và sẽ luôn phải xung đột không đáng có và vì lợi ích chung đối mặt và xử lý. của doanh nghiệp. Bản chất của doanh nghiệp quản lý: 2.
Cơ sở lý luận Học thuyết về đại điện quyền sở hữu tách rời quyền quản lý Học thuyết về đại diện (Berle và Means, Câu hỏi trước tiên cần trả lời là tại sao 1932; Ross, 1973; Jensen va Meckling, 1976) chủ doanh nghiệp lại thuê nhà quản lý mà phân tích mối quan hệ mâu thuẫn phụ không trực tiếp điều hành doanh nghiệp và thuộc giữa chủ doanh nghiệp (cổ đông) và tại sao lại chấp nhận sự đồng tham gia của nhiều cổ đông trong doanh nghiệp. Thực tế các nhà quản lý (ban lãnh đạo, quản lý) là chủ doanh nghiệp truyền thống “không trong doanh nghiệp. Trong đó, cổ đông, được muốn” hoặc “không thể” tự điều hành quản gọi là người ủy quyền (principal), ủy thác lý doanh nghiệp được nữa vì: chỉ phí giao cho các nhà quản lý, được gọi là người được dich va san xuất cao nếu trực tiếp tự làm ủy quyền hay người đại diện (agent), thực (Coase, 1937); bị phụ thuộc uê nguồn lực vô hiện hoạt động điều hành và quần lý doanh hình hay hữu hình (Pfeffer va Salancik, nghiệp theo lợi ích của cổ đông. Một cách 1978); va vi kha ndng gidi han (Simon, khai quat, Jensen va Meckling (1976) dinh 1961).
Ví dụ, cổ đông có vốn nhưng giới hạn nghĩa mối quan hệ dại diện như “một quan về trình độ, năng lực quản lý và ngược lại; hệ hợp đồng trong đó một hay nhiều người hoặc cần thiết một số lượng nhất định cổ (người ủy quyền) thuê người khác (người đại đông mới sở hữu được số vốn cần thiết cho diện) thay mặt cho họ để thực hiện một dịch sự hình thành và phát triển của doanh uụ nào đó, ủy quyền quyền ra quyết định cho nghiệp. Trong bối cảnh như trên, chủ doanh người đại diện” (trang 308)!. Như vậy, có thể nghiệp tiến hành ủy quyền quản lý doanh nghiệp cho người đại diện bằng cách tuyển nói nếu có sự chuyển giao quyền ra quyết một hoặc một số nhân viên đặc biệt, gọi là định thì quan hệ đại diện sẽ tổn tại. Tuy “các nhà quản lý” (ban giám đốc, ban điều nhiên, sự tách rời giữa quyền sở hữu và hành), chịu trách nhiệm thực hiện “quyền sở quyền quản lý doanh nghiệp này dẫn đến hữu” của chủ (cổ đông) của doanh nghiệp.
hậu quả là “giớm đốc của các doanh nghiệp Quan hệ ủy quyền — đại diện này giữa chủ này trở thành những người quản lý tài chính doanh nghiệp và người đại diện được gọi là của người khác một cách bất cổn uà lãng quan hé dai dién (agency relation). phƒ' chữ không “thực sự nghiêm túc như Quan hệ giữa cổ đông uà nhà quản lý cách mà những người chủ doanh nghiệp xử trong doanh nghiệp lý uốn của chính họ” (Smith, 1776). Đây Mối quan hệ đại diện giữa cổ đông và nhà 1 `. quản lý được minh họa trong hình 1 dưới ".a contract relationship which one or more persons (the principal) engage another person (the agent) to đây.
Trong đó mỗi bên chạy theo mục đích perform some service on their behalf which involves riêng của mình và thực hiện những hoạt delegating some decision making authority to the động nhằm đảm bảo lợi ích của mình. If both parties to the relationship are utility maximizers, there is good reason to believe that the agent will not always act in the best interests of the principal." Số 50 (11+12)2012 QUAN LÝ KINH TẾ [TT] NehiEN cứu thao nối HỌC THUYẾT VỀ ĐẠI DIỆN. Hình 1: Quan hệ đại điện giữa cổ đông uà nhà quản lý Mục đích của nhà quản lý: tối đa hóa tiện ích Hành động của nhà quản lý: « = Thù lao cé tu duy « = Danh vọng Quyết định trên cơ sở so sánh giữa lợi ích ước tính và thiệt hại ước tính « - Quyền lực của nhà quản lý Nghề nghiệp Chat chế Han chế Mục đích của cổ đông: tối đa hóa lợi nhuận Hoạt động kiểm e = Lợi tức ngắn hạn soát nhà quản lý e - Giá trị doanh nghiệp 8 Rải rác a Cấu trúc sở hữu của doanh nghiệp Mâu thuẫn vé mục đích giữa các bên: không đơn thuần là vị trí của anh ta trong Trong doanh nghiệp, mỗi tác nhân đều chạy hệ thống thứ bậc của doanh nghiệp; theo những mục đích riêng của mình. Trong e Yếu tố nghề nghiệp gồm an toàn và cơ khi mục đích của chủ sở hữu (cổ đông) là hội thăng tiến.
An toàn nghề nghiệp liên nhằm tối đa hóa lợi tức trong ngắn hạn và quan đến rủi ro bị cách chức, đuổi việc do tăng giá trị cổ phiếu trong dài hạn, thì các các cổ đông quyết định. Cơ hội thăng tiến nhà quản lý theo cũng theo đuổi nguyên tắc mang nghĩa rộng hơn về thứ bậc trong phạm tối đa hóa tiện ích kỳ vong (seek to maximize vi tổ chức và về điều kiện phát huy khả expected utility) cua minh. Véi tu cach la năng hay tiềm năng bản thân. người làm công ăn lương, động lực hay mục Về bản chất, nhà quản lý sẽ ưu tiên thỏa đích mà nhà quản lý hướng đến gồm: mãn các mục đích mà mình theo đuổi hơn là mục đích của cổ đông bất chấp việc sẽ làm e© Mức thù lao hay thu nhập cao nhất có phát sinh chi phí cho doanh nghiệp.
Điều thể; này tạo ra những mâu thuẫn tiểm ẩn giữa se Danh uọng gồm vị trí của nhà quản lý hai bên và là nguồn gốc của mọi sự bất ổn trong hệ thống thứ bậc của doanh nghiệp, trong mối quan hệ đại diện giữa cổ đông và đồng thời gắn liền với quy mô và danh tiếng nhà quản lý trong doanh nghiép (Koenig, của doanh nghiệp và tiện nghi làm việc của 1998). nhà quản lý; se Quyền lực gắn liền với vai trò của nhà Thiếu thông tin uà Tính cơ hội cao: Tiếp quản lý trong quá trình ra quyết định chứ cận doanh nghiệp trên cơ sở các hợp đồng Số 50 (11+12)2012 Bd ouan LY KINH TE HỌC THUYẾT VỀ ĐẠI DIỆN. __ NGHIÊN CỨU TRA0 ĐỔI Ta đại diện đòi hỏi phải phân tích sự cam kết Meckling, 1976). Chi phi nay bao gém: chi thực hiện của các bên, đặc biệt trong trường phí giám sát phút sinh từ phía các cổ đông hợp ủy quyền ra quyết định giữa cổ đông và (monitoring expenditures), chi phi phat nhà quản lý.
Trong mối quan hệ đại diện, cổ sinh từ các hcạt déng cam két cua nha đông ủy quyền quản lý cho người đại diện quan ly (bonding expenditures) va chi phi điều hành và quản lý, nói cách khác họ tiêm ổn (residual loss) chinh là chi phí cơ không tham gia trực tiếp vào hoạt động của hội, tương ứng với khoản thua lỗ hay thất doanh nghiệp. Điều này đồng nghĩa rằng các thoát mà các bên tương ứng phải chịu nếu cổ đông sẽ không thể biết nhiều thông tin về không cam kết ràng buộc với nhau, cụ thể doanh nghiệp, thậm chí họ chỉ biết thông tin là nhà quản lý có thể làm việc cho một khi được thông báo (từ nhà quản lý, HĐQT, doanh nghiệp khác có lợi ích (thu nhập) cao các nguồn khác). Ngay cả các thành viên hơn; hoặc nếu cổ đông tự mình trực tiếp HĐQT cũng không thể biết hết được các quản lý doanh nghiệp. thông tin chi tiết do cũng không trực tiếp 3.
Phương pháp nghiên cứu tham gia điều hành và quản lý doanh nghiệp. Như vậy, tổn tại tình trạng chênh Để phân tích các vấn đề mà học thuyết về lệch thông tin đáng kể giữa cổ đông và nhà đại điện đề cập đến, chúng tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp (case quan ly (asymmetric information). Diéu nay tạo điều kiện, thậm chí xúi giục tính cơ hội study) ở một số doanh nghiệp thực tế tại Việt Nam. Cụ thể, để đảm bảo tính bảo mật của nhà quản lý, vốn là bản chất của mỗi thông tin, chúng tôi xin được phép gọi là các con người, được thể hiện mạnh mẽ nhằm doanh nghiệp X, ŸY và Z.
Thông tin và dữ thỏa mãn nguyên tắc tối đa hóa tiện ích (Williamson, 1975). Vi du, nha quản lý có liệu chủ yếu được tổng hợp tóm lược, chỉ thể lợi dụng đặc quyển của mình theo hợp phục vụ mục đích nghiên cứu, từ bản cáo bạch, các báo cáo tài chính, báo chí trong đồng để điều hành công việc của người ủy nước. quyền theo hướng có lợi cho họ hơn là có lợi, thậm chí có hại, cho người ủy quyền.
