CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ CÔNG TÁC HUẤN LUYỆN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG – AN NINH CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Từ năm 1961, thực hiện Nghị định số 219/CP của Hội đồng Chính phủ, “Huấn luyện quân sự được đặt thành một môn học chính trong nhà trường phổ thông. Năm 1996, Bộ Đại học – Trung học chuyên nghiệp (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) ban hành chương trình huấn luyện quân sự thống nhất trong các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp. Điều 17 Luật Nghĩa vụ quân sự trước đây và Luật sửa đổi và bổ sung Luật Nghĩa vụ quân sự quy định “Việc huấn luyện quân sự phổ thông cho học sinh ở trường phổ thông trung học, trường dạy nghề, trường trung cấp chuyên nghiệp, trường cao đẳng và trường đại học thuộc chương trình chính khoá.
Môn học “Huấn luyện quân sự phổ thông” được Luật định là môn học chính khoá trong các nhà trường”. Nội dung chương trình chủ yếu hướng vào huấn luyện kiến thức quân sự phổ thông và kỹ năng quân sự cơ bản. Việc huấn luyện quân sự phổ thông trong các nhà trường đã giúp cho thanh niên trước khi nhập ngũ có kiến thức quân sự phổ thông rút ngắn được thời gian huấn luyện chiến sĩ mới, tham gia tích cực trong cuộc kháng chiến chống Mỹ và chiến tranh bảo vệ biên giới Tổ quốc. Nhiều tấm gương cao đẹp là học sinh, sinh viên đã xuất hiện đã trở thành anh hùng, dũng sĩ trong chiến đấu và lao động xây dựng đất nước.
Lớp lớp thanh niên tình nguyện đến những nơi khó khăn, gian khổ cùng sát cánh với bộ đội và nhân dân thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - chính trị - xã hội của đất nước. Trong quá trình đó Chương trình Huấn luyện quân sự phổ thông đã được nhiều lần sửa đổi cho phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc trong mỗi giai đoạn cách mạng. Chiến tranh kết thúc, đất nước bước vào thời kì xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc trong thời bình. Nhiệm vụ huấn luyện quân sự cho học sinh, sinh viên 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com càng được Đảng và Nhà nước quan tâm, nhằm “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Chương trình Huấn luyện quân sự phổ thông tiếp tục được sửa đổi, bổ sung. Ngoài việc nâng cao dân trí về quốc phòng, huấn luyện quân sự phổ thông góp phần giáo dục ý thức trách nhiệm của học sinh, sinh viên đối với Tổ quốc, giáo dục lòng tự hào về truyền thống vẻ vang của dân tộc, xây dựng ý thức tổ chức kỉ luật, coi trọng nếp sống tập thể, mình vì mọi người, chống thói ích kỷ; cùng với các hoạt động khác đẩy lùi tiêu cực và tệ nạn xã hội. Đến năm 1991, chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ) ban hành chỉ thị số 420/CT về giáo dục quốc phòng và đào tạo sĩ quan dự bị trong học sinh, sinh viên; tiếp tục khẳng định “Giáo dục quốc phòng là yêu cầu không thể thiếu trong các chương trình ở các trường phổ thông trung học, dạy nghề, trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học, kể cả quốc lập, dân lập và các loại hình đào tạo khác; là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược đào tạo con người mới là nhằm giáo dục cho thế hệ trẻ nói chung và cho học sinh, sinh viên lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tập thể, tư duy và kiến thức quân sự, chuẩn bị nhân lực và đào tạo nhân tài cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc” [420; tr. Để đáp ứng nhu cầu bảo vệ Tổ quốc trong sự nghiệp đổi mới của đất nước, Bộ Quốc phòng đã phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng, ban hành Chương trình Giáo dục quốc phòng thay thế Chương trình Huấn luyện quân sự phổ thông.
Như vậy, kể từ năm 1991 Chương trình Huấn luyện quân sự phổ thông cho học sinh, sinh viên được đổi tên thành Chương trình Giáo dục quốc phòng. Từ thực tiễn phát triển của kinh tế - xã hội và sự đổi mới của giáo dục đào tạo, đến năm 2000 chương trình tiếp tục được sửa đổi, bổ sung để cập nhật 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kiến thức quốc phòng, quân sự và phù hợp với các quy định quản lý, chỉ đạo của các cấp học và trình độ đào tạo. Ngày 10/07/2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 116/2007/NĐ-CP về GDQP-AN, theo đó Chương trình giáo dục quốc phòng cho học sinh, sinh viên được sửa đổi bổ sung kiến thức về an ninh và cập nhật kiến thức quốc phòng, quân sự. chương trình GDQP-AN trình độ đại học, cao đẳng được ban hành theo Quyết định số 81/2004/QĐ-BGDĐT ngày 24/12/2007 (thay thế chương trình môn học GDQP ban hành theo Quyết định số 12/2000/QĐ- BGD&ĐT).
Từ đây môn học GDQP chính thức đổi thành GDQP-AN. Mục tiêu GDQP-AN đối với học sinh, sinh viên là: góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh về lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, niềm tự hào và sự trân trọng đối với truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, của các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, có ý thức cảnh giác, âm mưu thủ đoạn của các thế lực thù địch; có kỹ năng quân sự cần thiết để tham gia vào sự nghiệp xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đã có một số công trình nghiên cứu, bài viết về vai trò của giáo dục quốc phòng trong hệ thống giáo dục quốc dân nói chung, giáo dục ý thức quốc phòng cho cán bộ, học sinh, sinh viên các trường Đảng, trường đại học, cao đẳng và trung học nói riêng. Tiêu biểu là công trình của các tác giả: Nguyễn Thị Doan, “Trường đại học với nhiệm vụ GDQP”, tạp chí Quốc phòng toàn dân, 12/1998.
Nguyễn Nghĩa, “Một số vấn đề nâng cao chất lượng GDQP cho cán bộ, học sinh, sinh viên”, Tạp chí Khoa học quân sự, số 11/2000. Vương Đình Huệ, “Trường đại học tài chính-kế toán Hà Nội nâng cao chất lượng GDQP toàn dân trong thời kì mới”, Tạp chí GDQP toàn dân tháng 4/2000. Phan Ngọc Liên, “GDQP cho thế hệ trẻ trong các nhà trường - những vấn đề cần lưu tâm”. Lê Doãn Thuật, “GDQP trong các trường đại học và cao đẳng - bốn vấn đề bức xúc cần tháo gỡ từ sở”.
Đổi mới nâng cao chất lượng GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia hiện nay của Lê Minh Vụ. Tư duy mới về 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bảo vệ Tổ quốc và yêu cầu đổi mới GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia hiện nay. Đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp GDQP hiện nay của Trần Đình Đích. Những căn cứ để đánh giá chất lượng, hiệu quả, đổi mới GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia thời gian qua của Phạm Văn Việt.
Thực trạng và giải pháp đổi mới GDQP trong các trường đại học, cao đẳng của Hà Văn Công. Giải pháp đổi mới GDQP cho sinh viên hiện nay của Lê Ngọc Cường. Xây dựng đội ngũ giáo viên giảng dạy GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia - một vấn đề cấp thiết hiện nay của Nguyễn Văn Thế. Những yêu cầu cơ bản về đổi mới mục tiêu GDQP cho cán bộ, học sinh, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc gia của Vũ Đức Huấn.
Quán triệt quan điểm đồng bộ, hệ thống trong đổi mới GDQP cho cán bộ, học sinh, sinh viên của nước ta hiện nay, của Đỗ Minh Châu. Giải pháp đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy và đánh giá kết quả GDQP cho cán bộ, học sinh sinh viên hiện nay của Bùi Ngọc Quỳnh. Trung tâm GDQP với việc đổi mới hình thức tổ chức và phương pháp GDQP cho học sinh, sinh viên của Lê Văn Nghệ. Nhóm giải pháp đổi mới, nâng cao chất lượng công tác tổ chức GDQP cho cán bộ, học sinh, sinh viên hiện nay của Nguyễn Trọng Xuân.
Ngoài các bài báo khoa học đã đăng tải trên các tạp chí còn có một số đề tài nghiên cứu khoa học, các tài liệu, chuyên đề về công tác GDQP cho cán bộ, học sinh, sinh viên hiện nay. Đáng kể là đề tài khoa học cấp nhà nước, học viên Chính trị-Quân sự, Bộ Quốc phòng của Lê Minh Vụ làm nhiệm vụ: “Đổi mới GDQP trong hệ thống giáo dục quốc gia” và đề tài khoa học cấp Viện Khoa học Nhân văn Quân sự, Bộ Quốc phòng, do Phạm Xuân Hảo làm chủ nhiệm: “GDQP cho cán bộ, học sinh, sinh viên các trường đại học hiện nay” với đề tài: “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại Trung tâm GDQP-AN Hà Nội 1”, năm 2009. Các bài viết trên đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau của GDQP-AN cho cán bộ, học sinh, sinh viên trong các trường chính trị, hành chính, đoàn thể, các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề và trung học phổ thông hiện nay. Nhìn chung, đã đề cập tới tầm quan trọng của GDQP- 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com AN cho cán bộ, học sinh, sinh viên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quốc phòng Quốc phòng là công việc giữ nước của một quốc gia gồm tổng thể hoạt động đối nội và đối ngoại về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học…của nhà nước và nhân dân để phòng thủ đất nước, tạo nên sức mạnh toàn diện; trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng, nhằm giữ gìn hoà bình, đẩy lùi, ngăn chặn các hoạt động gây chiến của kẻ thù và sẵn sàng đánh thắng chiến tranh xâm lược dưới mọi hình thức và quy mô. Quốc phòng của Việt Nam là hoạt động của cả nước, với sức mạnh tổng hợp, trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng, sức mạnh của lực lượng vũ trang làm nòng cốt. Quốc phòng không chỉ kết hợp chặt chẽ với an ninh để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chế độ, mà còn phải kết hợp chặt chẽ với kinh tế để bảo vệ và xây dựng đất nước.