Luận văn thạc sĩ quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số ở các trường thcs huyện hoành bồ tỉnh quảng ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số ở các trường thcs huyện hoành bồ tỉnh quảng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Nguyệt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Nhã
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số tại các trường trung học cơ sở huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỰ HỌC VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG THCS
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.3. Vị trí của tự học trong quá trình dạy học
• 1.4. Các thành tố của quá trình tự học
• 1.5. Nội dung của hoạt động tự học
• 1.6. Học sinh THCS
• 1.7. Quản lý hoạt động tự học của HS DTTS ở trường THCS
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN HOÀNH BỒ, TỈNH QUẢNG NINH
• 2.1. Đặc điểm kinh tế - xã hội huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 2.2. Sơ lược về các trường có học sinh THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 2.3. Khái quát về tổ chức điều tra, khảo sát thực trạng
• 2.4. Kết quả khảo sát
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN HOÀNH BỒ, TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp quản lý
• 3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.4. Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết, khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số ở các trường THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 1.1. Khuyến nghị
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số

Quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số tại huyện Hoành Bồ, Quảng Ninh là một vấn đề quan trọng trong giáo dục hiện nay. Tự học không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tự lập và tư duy độc lập. Việc quản lý hiệu quả hoạt động tự học sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh dân tộc thiểu số, giúp các em vượt qua những khó khăn trong học tập.

1.1. Khái niệm và vai trò của tự học trong giáo dục

Tự học là quá trình học sinh tự tìm kiếm, tiếp thu kiến thức mà không cần sự hướng dẫn trực tiếp từ giáo viên. Vai trò của tự học rất quan trọng, đặc biệt đối với học sinh dân tộc thiểu số, nơi mà điều kiện học tập còn nhiều hạn chế. Tự học giúp học sinh phát triển khả năng tự lập và tư duy phản biện.

1.2. Đặc điểm của học sinh dân tộc thiểu số tại Hoành Bồ

Học sinh dân tộc thiểu số tại huyện Hoành Bồ thường gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận kiến thức do rào cản ngôn ngữ và điều kiện kinh tế. Những đặc điểm này ảnh hưởng đến khả năng tự học của các em, đòi hỏi cần có những biện pháp quản lý phù hợp để hỗ trợ.

II. Thách thức trong quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số

Quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số tại huyện Hoành Bồ gặp nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ đến từ bản thân học sinh mà còn từ môi trường giáo dục và gia đình. Việc nhận thức về tầm quan trọng của tự học chưa được đầy đủ, dẫn đến việc quản lý chưa hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong nhận thức về tự học

Nhiều học sinh và phụ huynh chưa nhận thức rõ về tầm quan trọng của tự học. Điều này dẫn đến việc các em không chủ động trong việc học tập, phụ thuộc nhiều vào giáo viên và chương trình học.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng

Gia đình và cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích hoạt động tự học. Tuy nhiên, nhiều gia đình dân tộc thiểu số còn gặp khó khăn về kinh tế, không có điều kiện để hỗ trợ con em trong việc học tập.

III. Phương pháp quản lý hoạt động tự học hiệu quả cho học sinh dân tộc thiểu số

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số, cần áp dụng các phương pháp quản lý phù hợp. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học mà còn tạo động lực cho các em trong quá trình học tập.

3.1. Xây dựng kế hoạch tự học cá nhân

Việc xây dựng kế hoạch tự học cá nhân giúp học sinh xác định mục tiêu học tập rõ ràng. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách lập kế hoạch và theo dõi tiến độ học tập của mình.

3.2. Tổ chức các hoạt động hỗ trợ tự học

Các hoạt động như câu lạc bộ học tập, buổi thảo luận nhóm sẽ tạo cơ hội cho học sinh giao lưu, học hỏi lẫn nhau. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng xã hội.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tự học

Nghiên cứu về quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số tại huyện Hoành Bồ đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả đã giúp học sinh nâng cao khả năng tự học và cải thiện kết quả học tập.

4.1. Kết quả khảo sát về hoạt động tự học

Kết quả khảo sát cho thấy, khi được hỗ trợ đúng cách, học sinh dân tộc thiểu số có thể tự học hiệu quả hơn. Nhiều em đã cải thiện đáng kể điểm số và kỹ năng học tập.

4.2. Những mô hình thành công trong quản lý tự học

Một số mô hình quản lý tự học thành công đã được áp dụng tại các trường THCS ở huyện Hoành Bồ. Những mô hình này không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn tạo động lực cho các em trong học tập.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho hoạt động tự học

Quản lý hoạt động tự học của học sinh dân tộc thiểu số tại huyện Hoành Bồ cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của tự học và áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp cải thiện chất lượng giáo dục cho học sinh dân tộc thiểu số.

5.1. Đề xuất các biện pháp quản lý trong tương lai

Cần có những biện pháp quản lý cụ thể và phù hợp với đặc thù của học sinh dân tộc thiểu số. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tự học và chất lượng giáo dục.

5.2. Tầm quan trọng của sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường

Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường là yếu tố quyết định trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động tự học. Cần có sự hỗ trợ từ cả hai phía để học sinh có thể phát triển toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tự học đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt đối với học sinh dân tộc thiểu số (DTTS) tại các trường trung học cơ sở (THCS) vùng miền núi. Tại huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh, nơi có 36% dân số là người DTTS, việc quản lý hoạt động tự học của học sinh DTTS đang đặt ra nhiều thách thức do đặc điểm kinh tế - xã hội, điều kiện học tập còn nhiều khó khăn. Năm học 2015-2016, toàn huyện có 14 trường THCS với tổng số 2.676 học sinh, trong đó 1.062 em là học sinh DTTS. Chất lượng học tập của học sinh DTTS còn thấp hơn so với học sinh dân tộc Kinh, với tỷ lệ học sinh giỏi và khá chiếm khoảng 44% trong khi học sinh yếu và kém vẫn còn tồn tại.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng hoạt động tự học và công tác quản lý hoạt động tự học của học sinh DTTS tại các trường THCS huyện Hoành Bồ, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả tự học, góp phần cải thiện chất lượng giáo dục vùng dân tộc thiểu số. Nghiên cứu tập trung trong giai đoạn từ năm học 2011 đến 2016, khảo sát tại 14 trường THCS trên địa bàn huyện. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý giáo dục, đồng thời hỗ trợ phát triển năng lực tự học cho học sinh DTTS, góp phần thu hẹp khoảng cách chất lượng giáo dục giữa các vùng miền.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về tự học và quản lý giáo dục. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự học là nỗ lực có kế hoạch của bản thân người học, kết hợp với môi trường và sự quản lý chỉ đạo để đạt hiệu quả cao. Lý thuyết quản lý giáo dục nhấn mạnh quá trình tác động có tổ chức của chủ thể quản lý đến khách thể nhằm đạt mục tiêu giáo dục. Các khái niệm chính bao gồm:

• Tự học: Quá trình tự giác, tích cực, độc lập chiếm lĩnh tri thức và kỹ năng của người học.
• Quản lý hoạt động tự học (HĐTH): Hệ thống các tác động sư phạm có mục đích nhằm thúc đẩy học sinh tự giác, chủ động trong quá trình tự học.
• Động cơ tự học (ĐCTH): Yếu tố nội tại và ngoại tại thúc đẩy học sinh tham gia tích cực vào hoạt động tự học.
• Phương pháp tự học (PPTH): Các cách thức tổ chức học tập nhằm nâng cao hiệu quả tự học.
• Nội dung tự học (NDTH): Hệ thống kiến thức, kỹ năng bắt buộc và mở rộng mà học sinh cần tiếp thu.

Khung lý thuyết cũng đề cập đến mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động dạy học và tự học, trong đó giáo viên đóng vai trò định hướng, tổ chức, còn học sinh là chủ thể tích cực của quá trình học tập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Dữ liệu thứ cấp: Tài liệu khoa học, văn bản pháp luật như Nghị quyết số 29-NQ/TW (2013), Luật Giáo dục (2019), các báo cáo của ngành Giáo dục và Đào tạo huyện Hoành Bồ.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực trạng qua phiếu điều tra với 454 người tham gia, trong đó có 306 học sinh DTTS và 134 giáo viên tại các trường THCS huyện Hoành Bồ.

Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích định tính qua phỏng vấn sâu với cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh và phụ huynh. Cỡ mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các trường có học sinh DTTS. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2011 đến năm 2016, tập trung khảo sát năm học 2015-2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức về tự học của học sinh DTTS còn hạn chế: Khoảng 65% học sinh DTTS nhận thức đúng về vai trò và ý nghĩa của tự học, trong khi 35% còn chưa hiểu rõ hoặc xem nhẹ hoạt động này. Tỷ lệ này thấp hơn so với học sinh dân tộc Kinh tại cùng địa bàn (khoảng 80%).

2. Thực trạng hoạt động tự học chưa hiệu quả: Trung bình mỗi học sinh DTTS dành khoảng 2-3 giờ/ngày cho tự học, thấp hơn mức khuyến nghị 4 giờ/ngày. Chỉ có 40% học sinh lập kế hoạch tự học và thực hiện nghiêm túc, trong khi 60% còn lại học theo cảm hứng hoặc theo yêu cầu của giáo viên.

3. Công tác quản lý hoạt động tự học còn nhiều bất cập: Chỉ 55% giáo viên và cán bộ quản lý cho biết có kế hoạch quản lý hoạt động tự học cụ thể cho học sinh DTTS. Việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học chưa được thực hiện thường xuyên và khoa học, dẫn đến khó khăn trong việc phát hiện và hỗ trợ kịp thời học sinh yếu kém.

4. Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế và ngôn ngữ: Hơn 70% học sinh DTTS sống trong gia đình có thu nhập thấp, điều kiện học tập thiếu thốn, thiếu tài liệu tham khảo và thiết bị học tập. Ngoài ra, khoảng 60% học sinh gặp khó khăn trong sử dụng tiếng Việt, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp thu kiến thức và tự học.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên xuất phát từ đặc điểm tâm lý, nhận thức và hoàn cảnh gia đình của học sinh DTTS. Việc sử dụng tiếng Việt chưa thành thạo làm hạn chế khả năng tự học và giao tiếp trong học tập. So với các nghiên cứu tại các huyện miền núi khác, tỷ lệ học sinh DTTS có kế hoạch tự học và động cơ học tập tích cực tại Hoành Bồ thấp hơn khoảng 10-15%, phản ánh sự cần thiết của các biện pháp quản lý phù hợp hơn.

Công tác quản lý hoạt động tự học chưa được chú trọng đúng mức, thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giáo viên và phụ huynh. Việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học còn mang tính hình thức, chưa tạo được động lực cho học sinh. Các biểu đồ phân tích có thể minh họa tỷ lệ học sinh lập kế hoạch tự học, thời gian tự học trung bình và mức độ hài lòng của giáo viên về công tác quản lý tự học.

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của việc nâng cao nhận thức, bồi dưỡng kỹ năng tự học và tăng cường quản lý hoạt động tự học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh DTTS. Đây cũng là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bồi dưỡng nhận thức và kỹ năng tự học cho học sinh DTTS

   • Tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn kỹ năng lập kế hoạch tự học, phương pháp tự học khoa học.
   • Mục tiêu: 80% học sinh DTTS có kế hoạch tự học rõ ràng trong vòng 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng GD&ĐT phối hợp với các trường THCS.

2. Xây dựng và triển khai hệ thống quản lý hoạt động tự học hiệu quả

   • Thiết lập quy trình quản lý, kiểm tra, đánh giá kết quả tự học định kỳ.
   • Mục tiêu: 100% trường THCS có kế hoạch quản lý hoạt động tự học và báo cáo định kỳ.
   • Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu các trường, giáo viên chủ nhiệm.

3. Phát triển cơ sở vật chất, tài liệu học tập và hỗ trợ ngôn ngữ

   • Cung cấp tài liệu tham khảo, thiết bị học tập phù hợp, tăng cường dạy tiếng Việt cho học sinh DTTS.
   • Mục tiêu: Nâng tỷ lệ học sinh DTTS sử dụng thành thạo tiếng Việt lên 75% trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở GD&ĐT, các trường THCS, chính quyền địa phương.

4. Tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng

   • Tuyên truyền, vận động phụ huynh quan tâm, hỗ trợ con em trong hoạt động tự học.
   • Mục tiêu: 90% phụ huynh học sinh DTTS tham gia các buổi họp, sinh hoạt về giáo dục trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Giáo viên chủ nhiệm, Ban đại diện cha mẹ học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý giáo dục cấp huyện, xã

   • Lợi ích: Nắm bắt thực trạng, xây dựng chính sách, kế hoạch quản lý hoạt động tự học phù hợp với đặc thù vùng DTTS.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển giáo dục vùng dân tộc thiểu số.

2. Giáo viên các trường THCS có học sinh DTTS

   • Lợi ích: Hiểu rõ đặc điểm tâm lý, nhận thức của học sinh DTTS để áp dụng phương pháp dạy học và quản lý tự học hiệu quả.
   • Use case: Thiết kế bài giảng, hướng dẫn kỹ năng tự học cho học sinh.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Quản lý giáo dục, Giáo dục học

   • Lợi ích: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn về quản lý hoạt động tự học.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ.

4. Các tổ chức, cơ quan quản lý giáo dục và phát triển vùng dân tộc thiểu số

   • Lợi ích: Đánh giá hiệu quả các chương trình, chính sách giáo dục vùng DTTS, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục.
   • Use case: Xây dựng dự án hỗ trợ giáo dục vùng khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tự học có vai trò như thế nào đối với học sinh dân tộc thiểu số?
   Tự học giúp học sinh DTTS bù đắp những hạn chế về kiến thức, phát triển kỹ năng và năng lực tư duy độc lập, từ đó nâng cao chất lượng học tập và khả năng thích ứng với môi trường học tập hiện đại.

2. Những khó khăn chính trong quản lý hoạt động tự học của học sinh DTTS là gì?
   Khó khăn bao gồm nhận thức chưa đầy đủ về tự học, thiếu kỹ năng tự học, điều kiện học tập hạn chế, rào cản ngôn ngữ và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình.

3. Làm thế nào để nâng cao động cơ tự học cho học sinh DTTS?
   Cần tạo môi trường học tập thân thiện, tổ chức các hoạt động kích thích hứng thú học tập, đồng thời tăng cường sự động viên, khích lệ từ giáo viên và phụ huynh.

4. Phương pháp tự học nào phù hợp với học sinh DTTS?
   Các phương pháp như nghiên cứu sách giáo khoa, thảo luận nhóm, luyện tập thực hành và tự đánh giá kết quả học tập được khuyến khích nhằm phát triển kỹ năng tự học hiệu quả.

5. Vai trò của giáo viên trong quản lý hoạt động tự học là gì?
   Giáo viên đóng vai trò định hướng, hướng dẫn kỹ năng tự học, xây dựng kế hoạch học tập và kiểm tra, đánh giá kết quả tự học, đồng thời phối hợp với phụ huynh để hỗ trợ học sinh.

Kết luận

• Hoạt động tự học là yếu tố quyết định nâng cao chất lượng học tập của học sinh dân tộc thiểu số tại các trường THCS huyện Hoành Bồ.
• Thực trạng tự học và quản lý hoạt động tự học còn nhiều hạn chế do đặc điểm tâm lý, ngôn ngữ và điều kiện kinh tế xã hội.
• Công tác quản lý hoạt động tự học chưa được tổ chức bài bản, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, giáo viên và gia đình.
• Đề xuất các biện pháp quản lý bao gồm bồi dưỡng kỹ năng tự học, xây dựng hệ thống quản lý hiệu quả, cải thiện điều kiện học tập và tăng cường phối hợp giáo dục.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để nâng cao chất lượng giáo dục vùng dân tộc thiểu số, góp phần thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông.

Các cơ quan quản lý giáo dục và nhà trường cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để hoàn thiện công tác quản lý hoạt động tự học cho học sinh DTTS trên phạm vi toàn tỉnh và cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỰ HỌC VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Trong lịch sử phát triển của giáo dục, việc tự học có ý nghĩa quan trọng, quyết định đến chất lượng giáo dục và hình thành nên những con người năng động, sáng tạo. Chính vì vậy, từ trước tới nay, tự học là vấn đề luôn được nhiều tác giả trong và ngoài nước đề cập, quan tâm nghiên cứu cả về lý luận cũng như thực tiễn. Những nghiên cứu ngoài nước Trong giáo dục, quan điểm của Khổng Tử, Mạnh Tử hay các nhà sư phạm lỗi lạc thời cận đại như J.

Komenxki (người Tiệp Khắc), chuyên gia giáo dục của UNESCO Raja Roy Singh (người Ấn Độ) đã khẳng định vai trò của tự học, phản đối lối dạy học áp đặt, giáo điều làm cho học sinh thụ động, không tích cực. Đến thế kỉ XVIII - XIX, các nhà giáo dục học nổi tiếng như J. Rousseau (1712 - 1778), Pestalori (1746 - 1827), Disterever (1790 - 1886), Usinxki (1824 - 1890)… rất quan tâm đến sự phát triển trí tuệ, tính tích cực, độc lập, sáng tạo của người học. Các nhà khoa học giáo dục hướng tới việc phát huy yếu tố tiềm ẩn trong cá nhân con người, nhấn mạnh cách làm cho con người đến với tri thức bằng con đường tự khám phá, tự tìm tòi.

Phát triển tư tưởng của các nhà giáo dục tiền bối, các nhà giáo dục hiện đại đi sâu nghiên cứu khoa học giáo dục cũng đã khẳng định vai trò to lớn của hoạt động tự học như: N. Rubakin với tác phẩm“Tự học như thế nào” [44], hay Ronald Gross trong “Học tập đỉnh cao” [16] đã trình bày nhiều vấn đề về các phương pháp tự học, các phương pháp sử dụng sách, hoặc đưa ra quan điểm khẳng định tự học là trình độ phát triển cao nhất trong các dạng học tập của con người… Quan niệm tự học và học tập suốt đời nổi lên trong thời đại ngày nay như một chìa khoá mở cửa đi vào thế kỉ 21 - thế giới của nền kinh tế tri thức. Những nghiên cứu trong nước Từ những năm 60 trở lại đây, tư tưởng về dạy - tự học và tổ chức hoạt động tự học cho người học đã được nhiều tác giả như: Trần Kiều [28], Nguyễn Kỳ [29, 30], Lê Khánh Bằng [1, 2], Nguyễn Văn Đạo [13], Đặng Thành Hưng [21], Lưu Xuân Mới [41]… đề cập một cách trực tiếp hoặc gián tiếp trong các công trình nghiên cứu của mình. Trung tâm nghiên cứu và phát triển tự học ra đời, ngày càng thúc đẩy mạnh mẽ, thu hút sự quan tâm của nhiều tác giả.

Ngày 15/01/1998 tại Hà Nội, trung tâm đã tổ chức thành công Hội thảo khoa học: “Tự học, tự đào tạo, tư tưởng chiến lược của sự phát triển giáo dục Việt Nam”. Hội thảo đã khẳng định vai trò quan trọng của HĐTH trong mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống. Người tâm đắc và có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề tự học phải nói đến GS. Nguyễn Cảnh Toàn.

Ông có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về tự học đã xuất bản như: “Học và dạy cách học” [52], “Quá trình dạy - tự học” [53] do Nguyễn Cảnh Toàn chủ biên và các tác giả; hay “Tự giáo dục, tự học, tự nghiên cứu” [55]; trong tác phẩm “Luận bàn và kinh nghiệm về tự học” [54], ông đã phân tích một cách sâu sắc các vấn đề xung quanh HĐTH. Và còn có rất nhiều công trình nghiên cứu khác của ông về vấn đề tự học được đăng trên các báo, tạp chí… Ngoài ra, còn có nhiều tác phẩm, bài viết khác về vấn đề tự học đã được các tác giả đề cập đến dưới nhiều khía cạnh khác nhau: Nguyễn Hiến Lê: “Tự học - một nhu cầu của thời đại” - Nxb Tp. Hồ Chí Minh, 1992 31]; Phan Trọng Luận: “Tự học - một chìa khóa vàng của giáo dục” - Tạp chí NCGD, số 2/1995 [34]; Nguyễn Dân: “Cần tạo ra năng lực tự học và phong trào tự học” - Báo GD - TĐ chủ nhật, số 41/1997 [10]; Đặng Quốc Bảo: “Tấm gương tự học của Bác” - Báo GD - TĐ, số 5/1998 [3]; Trần Bá Hoành: “Vị trí tự học, tự đào tạo trong quá trình dạy học, giáo dục - đào tạo” - Tạp chí NCGD, số 7/1998 [7]. Thời gian qua, dưới sự hướng dẫn của các thầy, cô giảng viên các trường đại học, trường cán bộ quản lý giáo dục, nhiều luận văn thạc sĩ nghiên 11 cứu về vấn đề tự học đã hoàn thành như: “Quản lý hoạt động tự học của học sinh trung học cơ sở dân tộc thiểu số ở trường phổ thông dân tộc bán trú tỉnh Bắc Giang” của tác giả Lê Thị Huyền, năm 2014 [23],“ “Quản lý hoạt động tự học của học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú trung học phổ thông miền Tây tỉnh Yên Bái” của tác giả Phạm Hoài Minh, năm 2014 [39] ; “Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh các trường THCS huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định” của tác giả Đào Xuân Thành, năm 2009 [50]; “Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trường THCS huyện Đan Phượng, Hà Nội” của tác giả Nguyễn Thị Hồng Giang, năm 2014 [14].v… Trong đó, các tác giả trên cơ sở tìm hiểu lý luận, nghiên cứu thực trạng vấn đề tự học, từ đó đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả HĐTH cho người học.

Như vậy, vấn đề tự học, tự nghiên cứu của HS, sinh viên đã được nhiều nhà khoa học, nhiều nhà giáo dục, nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu từ rất lâu trong lịch sử giáo dục ở những góc độ khác nhau. Tác giả đã tập trung tìm hiểu, nghiên cứu sâu về cơ sở lý luận của HĐTH, thực trạng và các biện pháp quản lý HĐTH, trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp quản lý nâng cao chất lượng HĐTH của HS DTTS ở các trường THCS huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý, quản lý giáo dục 1.

Quản lý Khi con người với tư cách là những cá nhân riêng lẻ không thể thực hiện để đạt được mục tiêu mà họ đề ra, họ bắt đầu hình thành các tập thể, nhóm, trong đó có sự hợp tác và phân công trách nhiệm, chính sự phân công và hợp tác này làm cho năng suất lao động cao hơn và vì vậy đòi hỏi phải có sự chỉ huy, phối hợp, điều hành, kiểm tra, chỉnh lý - quản lý ra đời. Quản lý xuất hiện như một hoạt động tất yếu trong quá trình phát triển của xã hội loài người, nó bắt nguồn và gắn chặt với sự phân công và hợp tác lao động. 12 Có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý, tùy theo những cách tiếp cận khác nhau. Sau đây xin nêu một số quan niệm chủ yếu: Theo từ điển Giáo dục học: “Quản lý là hoạt động hay tác động có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức, nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [15, tr.

Nhấn mạnh các chức năng của hoạt động quản lý, tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [8, tr. Dựa trên vai trò các nguồn lực trong quản lý, tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [27, tr. Tiếp cận quan điểm hệ thống, tác giả Hà Thế Ngữ lại cho rằng: “Quản lý là dựa vào các quy luật khách quan vốn có của hệ thống để tác động đến hệ thống nhằm chuyển hệ thống đó sang một trạng thái mới” [42]. Những định nghĩa trên đây tuy khác nhau về cách diễn đạt, về góc độ tiếp cận nhưng đều gặp nhau ở nội dung cơ bản của khái niệm quản lý: Quản lý là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng và khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng và cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra.

Quản lý giáo dục (QLGD) Giáo dục là một hiện tượng đặc biệt của loài người, một hiện tượng có mục đích mà chỉ xã hội loài người mới có, các hiện tượng giáo dục được nảy sinh ngay từ khi xã hội loài người xuất hiện và là nhu cầu cấp thiết của sự phát triển xã hội. Nhờ đó, các thế hệ sau chiếm lĩnh được những kinh 13 nghiệm, những tri thức giúp họ có thể tham gia tích cực vào mọi hoạt động trong cuộc sống và những lĩnh vực hoạt động khác, làm cho xã hội loài người luôn tồn tại và phát triển không ngừng. Vì giáo dục là một hiện tượng xã hội, do đó, QLGD được hình thành là một tất yếu khách quan từ quản lý xã hội, hay nói cách khác, QLGD là một loại hình của quản lý xã hội. Có nhiều quan niệm khác nhau về QLGD.

Đặng Quốc Bảo: “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp với các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội…” [4]. Theo tác giả Trần Kiểm:“Quản lý giáo dục được hiểu là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường” [27]. Từ các định nghĩa trên có thể hiểu: Quản lý giáo dục là quá trình tác động có ý thức của chủ thể quản lý (các nhà QLGD) đến khách thể quản lý (người quản lý đơn vị cơ sở giáo dục, người dạy, người học, cơ sở vật chất.) nhằm đạt được những mục tiêu giáo dục. QLGD là thực hiện việc quản lý trong lĩnh vực giáo dục.