Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNGTỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu thế giới Vào những năm 1990 ở Nhật Bản với thực tiễn là sự suy thoái kinh tế, có những vấn đề tồn tại trong học tập với như: học sinh chưa yêu thích học tập, giáo viên chưa sáng tạo còn biểu hiện độc đoán, chưa coi trong học sinh, bài dạy của giáo viên theo kiểu thông tin một chiều (Sato 2000). Từ thực tiễn đó, nhận thức được phải thay đổi cách tiếp cận trong dạy học Sato và những đồng nghiệp đã đưa ra hình thức sinh hoạt chuyên môn theo NCBH cho các nhóm học.
Trong NCBH trong tổ chuyên môn các giáo viên được tham gia và họ được tập trung vào quan sát, phân tích và nhận xét, phản ánh. Đến những năm 2009 đã có khoảng trên 2000 trường tiểu học và gần 1000 trường cấp 2 tại nước Nhật Bản đang áp dụng thành công phương pháp đó [34, tr.Từ đó nghiên cứu bài học được coi là một hoạt động để phát triển chuyên môn và xuất phát từ Nhật Bản vào những năm của thế kỉ 19. Trong tài liệu NCBH được mô tả gồm 6 bước sau: Bước1) Hợp tác lập kế hoạch bài học; Bước 2) Quan sát việc thực hiện bài học; Bước 3) Thảo luận về bài học; Bước 4) Sửa đổi kế hoạch bài học; Bước 5) Dạy các phiên bản sửa đổi của bài học; Bước 6) Chia sẻ ý kiến và quan điểm về các phiên bản sửa đổi của bài học (dẫn theo Fermandez và Yoshida, 2014). Trong quản lý hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học phải được quan tâm đặc biệt.
Hoạt động của tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học tới thời điểm hiện nay đã và đang được phổ biến ở nhiều trường học tại Nhật Bản và được xem như một hình thức chủ yếu để phát triển năng lực chuyên môn của giáo viên. “Nghiên cứu bài học” có nguồn gốc trong lịch sử giáo dục Nhật Bản, từ thời Meiji (1868-1912), được coi như một biện pháp 7 để nâng cao năng lực chuyên môn của giáo viên, từ đó giúp cải tiến các hoạt động dạy học ở từng bài học cụ thể [34, tr. Tại Hoa Kỳ, điểm số thấp của học sinh được xem xét trong xu hướng nghiên cứu của Toán học và khoa học quốc tế so sánh; vấn đề này liên quan tới sự rèn luyện sư phạm ở Hoa Kỳ. Qua nghiên cứu đã khẳng định: mặc dù có hoạt động nhóm và giáo viên đều tin tưởng vào xu hướng phát triển xã hội của giáo dục, tuy nhiên không có nhiều thay đổi được chú ý trong phương pháp dạy học cho trẻ.
Đồng thời, họ đã tìm hiểu được rất ít thay đổi trong phương pháp hướng học sinh tiếp thu những kiến thức toán học sâu rộng hơn [34, tr.Vkhudominxky người nghiên cứu về quản lý giáo dục tại Xô Viết cho rằng: “Các kết quả hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý mọi hoạt động của giáo viên”. Từ kinh nghiệm thực tiễn với hơn 20 năm làm hiệu trưởng trường phổ thông, P.Vkhudominxky đã đúc kết được những thành công và chỉ ra nguyên nhân của những thất bại trong giáo dục của mình. Từ đó cùng với các tác giả khác ông đã đề xuất một vài biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT [35, tr.7] Nghiên cứu bài học được coi là hình thức được nhiều nước trên thế giới áp dụng hiện naynhư: Mỹ, Đức, Úc, Hồng Kong, Hàn Quốc, Thái Lan, Singapo…Hình thức này được coi là chủ đề giáo dục được quan tâm trên thế giới. Hoạt động của tổ chuyên môn trong trường học là hoạt động quan trọng trong các hoạt động của nhà trường.
Vì vậy nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Trong đó, bồi dưỡng để nâng cao năng lực quản lý cho tổ trưởng chuyên môn là việc rấtquan trọng, coi đây là một trong những giải pháp nâng cao chất lượng dạy học ở các nhà trường nói chung và trường mầm non nói riêng. Nghiên cứu tại Việt Nam Các nghiên cứu về quản lý hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường đã đwọc quan tâm và có thể kể đến các tác giả như: Phạm Minh Hạc, 8 Hà Sỹ Hồ, Hà Thế Ngữ, Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quốc Chí…Các nghiên cứu tập trung về lý luận quản lý, lý luận quản lý giáo dục, về các nội dung quản lý nhà trường chung nhất. Một số tác giả như: Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc nghiên cứ về vấn đề đội ngũ nói chung trong một tổ chức để làm việc hiệu quả.
Trong đó hoạt động của tổ chuyên môn là liên quan đến tổ chức và tổ chức này là nhà trường. Thời gian gần đây để thực hiện có hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông 2018 thì đã co snhiều công trình nghiên cứu tập trung về các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục trong đó có nhiều đề tài luận văn thạc sĩ, tiến sĩ và các đề án nhiệm vụ cấp nhà nước, trong đó nghiên cứu về quản lý nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn, chẳng hạn: Hoạt động của tổ chuyên môn với mục tiêu là nâng cao năng lực nghề nghiệp của giáo viên, tạo điều kiện và cơ hội học tập lẫn nhau cho đội gũ giáo viên. Hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng NCBH là hoạt động chủ đạo trong các buổi sinh hoạt chuyên môn của tổ chuyên môn, qua đó sẽ góp phần phát triển nhà trường một cách bền vững và nâng cao chất lượng chuyên môn và nghiệp vụ của mỗi giáo viên nhà trường. Vì vậy quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng NCBH của tổ trưởng chuyên môn trong nhà trường được nghiên cứu giáo dục ở các nước trên thế giới cũng như trong nước quan tâm.
Có thể điểm qua một số tác giả như: Vũ Thị Sơn, Nguyễn Duân, 2010 với đề tài “Nghiên cứu bài học” - một cách tiếp cận năng lực nghề nghiệp của giáo viên (Tạp chí Khoa học giáo dục số 52 tháng 1/ 2010); Bài viết về: sinh hoạt chuyên môn theo NCBH (3/12/2014 - website Sở GD&ĐT tỉnh Lạng Sơn); Hội nghị tập huấn về Đổi mới phương pháp sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng NCBH (12/9/2013 - Sở GD&ĐT Hải Phòng); Nguyễn Mậu Đức, Lê Huy Hoàng, ĐHSP Thái Nguyên, 2012, Phương pháp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giảng viên, sinh viên sư phạm thông qua mô hình nghiên cứu bài học. Từ năm 2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai “Tài liệu tập huấn tổ trưởng chuyên môn trường THPT về đổi mới phương pháp dạy học, kiểm 9 tra đánh giá và tổ chức các hoạt động chuyên môn”. Các nội dung trong tài liệu bao gồm các vấn đề như: các biện pháp đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả hcọ tập của học sinh theo hướng tăng cường tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; Phương pháp đổi mới kiểm tra đánh giá theo định hướng đánh giá quá trình học tập và phát triển năng lực vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết vấn đề thực tế; Các biện pháp để xây dựng kế hoạch, tổ chức, quản lý các hoạt động của tổ, nhóm chuyên môn trong trường học; đổi mới phương pháp dự giờ đồng nghiệp và sinh hoạt của tổ, nhóm chuyên môn, trong đó coi trọng nội dung tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học [7, tr.9] Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thúy Hằng (2015), đã tổng thuật các vấn đề nghiên cứu luận văn, từ đó đưa ra lý luận về hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học tại các trường trung học cơ sở, từ thực tế khảo sát, phân tích đánh giá thực trạng quản lý hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học. Kết quả nghiên cứu thực trạng đã nêu lên các hạn chế và đề xuất 6 biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học ở trường trung học cơ sở Tây Tựu, quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội nhằm nâng cao hiệu quả sinh hoạt tổ chuyên môn [19].
Nghiên cứu của Lưu Thị Thanh Thảo (2017) về: quản lý tổ hoạt động chuyên môn ở trường THPT Trung Giã - Sóc Sơn - Hà Nội theo hướng nghiên cứu bài học, Từ vận dụng các chức năng quản lý, trên cơ sở khảo sát thực trạng quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THPT Trung Giã - Sóc Sơn - Hà Nội theo hướng nghiên cứu bài học, phân tích nưhnxg kết quả đạt được và những hạn chế, từ đó đề xuất 6 biện pháp quản lý tổ hoạt động của chuyên môn ở trường THPT Trung Giã - Sóc Sơn - Hà Nội theo hướng nghiên cứu bài nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ phát huy năng lực của mỗi cá nhân để nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường [28]. 10 Các kết quả nghiên cứu đã đi sâuphân tích những vấn đề về lý luận chung của quản lý giáo dục, quản lý nhà trường; phân tích tưhjc trạng về quản lý nói chung của các nhà trường, từ đó đề xuất một số biện pháp để nâng cao hiệu quả quản lý trong các cơ sở giáo dục hiện nay. Tuy nhiên, quản lý hoạt động của tổ chuyên môn trong các trường mầm non còn chưa nhận được quan tâm nghiên cứu một cách thỏa đáng. Thực tiễn để thực hiện thành công đổi mới giáo dục thì việc quản lý nhà trường, tập trung là quản lý hoạt động của tổ chuyên môn nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới của giáo dục là rất quan trọng.
Thực tiễn trong xã hội những năm gần đây bậc học mầm non đã và đang nhận được sự quan tâm, thể hiện có nhiều nghiên cứu đi sâu về các giải pháp nâng coa chất lượng giáo dục cho trẻ trong các trường mầm non, trong đó nghiên cứu về hoạt động của tổ chuyên môn và quản lý hoạt động của tổ chuyên môn đã bắt đầu nghiên cứu một cách bài bản. Do đó đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường mầm non trên địa bàn Huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng ” với mong muốn góp một phần nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn trong các trường mầm non trong bối cảnh hiện nay. Tổ chuyên môn và tổ chuyên môn ở trường mầm non 1.