Tổng quan nghiên cứu

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lực lượng Công an nhân dân là yêu cầu cấp thiết trước bối cảnh tinh gọn bộ máy và hiện đại hóa toàn diện ngành công an. Tại Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I – cơ sở đào tạo có bề dày hơn 55 năm truyền thống với quy mô 1.234 học viên nội trú thuộc hai hệ cao đẳng và trung cấp – công tác quản lý giáo dục đóng vai trò nòng cốt nhằm xây dựng phong cách người chiến sĩ bản lĩnh, nhân văn, vì nhân dân phục vụ. Tuy nhiên, việc chuyển hóa quá trình đào tạo thành tự đào tạo ngoài giờ chính khóa vẫn bộc lộ nhiều khoảng trống: một bộ phận cán bộ và học viên chưa nhận thức đầy đủ về vai trò tự quản, công tác lập kế hoạch và kiểm tra còn thiếu tính đồng bộ, chưa khai phóng tối đa tính tự giác của học viên trong môi trường kỷ luật vũ trang.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục của tác giả Nguyễn Hồng Anh tập trung giải quyết bài toán tối ưu hóa quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo mô hình tự quản. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng giai đoạn 2018 - 2021, từ đó xác lập hệ thống giải pháp quản lý khoa học, nâng cao chất lượng rèn luyện toàn diện cho người học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp tại cơ sở đào tạo thôn Xuân Thủy, xã Thủy Xuân Tiên, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện rõ qua việc cung cấp luận cứ thực tiễn giúp nhà trường duy trì và nâng cao tỷ lệ học viên đạt kết quả học tập và rèn luyện khá giỏi vượt mức 86,88%, đồng thời chuẩn hóa quy trình điều hành của đội ngũ 560 cán bộ, giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tiếp cận hệ thống, tiếp cận hoạt động và lý thuyết chức năng quản lý giáo dục hiện đại của Henry Fayol kết hợp cùng quan điểm của Harold Koontz. Tiến trình quản lý được cấu trúc hóa chặt chẽ qua 4 chức năng cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo điều hành và kiểm tra đánh giá. Khung nghiên cứu tích hợp tư tưởng giáo dục trải nghiệm của John Dewey và quan điểm sư phạm tập thể của Anton Makarenko, nhấn mạnh nguyên lý học đi đôi với hành, lý luận gắn liền thực tiễn theo Luật Giáo dục và Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị.

Hệ thống khái niệm nền tảng trong công trình gồm 4 thuật ngữ then chốt: hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, học viên Công an nhân dân, tự quản trong môi trường vũ trang, và quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng tự quản. Tự quản được định nghĩa là phương thức người học chủ động xác lập kế hoạch, tự điều hành hoạt động tập thể và tự đánh giá kết quả dưới sự định hướng của nhà trường. Mô hình quản lý bao quát 5 nhóm nội dung hoạt động quy định theo Thông tư số 50/2009/TT-BCA: tự học chuyên môn, rèn luyện thể chất và võ thuật CAND, phong trào chính trị - xã hội tình nguyện, bồi dưỡng nghiệp vụ thực tế, và giáo dục chính trị tư tưởng đạo đức theo tiêu chí 3 không, 3 chủ động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp định ngạch nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho các lực lượng giáo dục trong nhà trường. Khách thể khảo sát chính thức gồm 150 người, bao gồm 50 cán bộ quản lý, 80 giảng viên và 20 cán bộ phụ trách đoàn thể, quản lý ký túc xá. Để đào sâu các khía cạnh định tính, tác giả triển khai phỏng vấn sâu đối với 22 đối tượng trọng điểm gồm 10 cán bộ quản lý, 10 giảng viên chuyên trách và 2 đại diện tổ chức quần chúng. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ báo cáo tổng kết năm học 2020 - 2021 của 1.234 học viên và hệ thống văn bản chỉ đạo của Bộ Công an trong giai đoạn 2018 - 2021.

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi sử dụng thang đo Likert chuẩn hóa 5 mức độ từ 1,00 đến 5,00 điểm để đo lường thực trạng quản lý và thang đo 3 mức độ từ 1,00 đến 3,00 điểm để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng cùng tính khả thi của giải pháp. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả (tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, tần suất và tỷ lệ phần trăm) là nhằm lượng hóa chính xác mức độ tương tác giữa các khâu quản lý. Đồng thời, phương pháp chuyên gia và khảo nghiệm thực chứng giúp kiểm định độ tin cậy khoa học trước khi đưa giải pháp vào ứng dụng thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn giai đoạn 2018 - 2021 làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, mức độ nhận thức về vai trò của hoạt động tự quản có sự phân hóa: 93% khách thể khẳng định hoạt động ngoài giờ lên lớp giữ vai trò rất quan trọng và quan trọng trong việc hình thành nhân cách chiến sĩ, song vẫn còn 7% nhận định ở mức độ bình thường hoặc ít quan trọng.

Thứ hai, kết quả phân loại học viên năm học 2020 - 2021 cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa tiêu chí rèn luyện và kết quả học tập: trong khi tỷ lệ rèn luyện đạt loại giỏi chiếm tới 97,08% (1.198 học viên) và không có học viên trung bình hay yếu, thì tỷ lệ học tập xếp loại giỏi chỉ đạt 9,08% (112 học viên), phần lớn tập trung ở loại khá với 77,80% (960 học viên) và trung bình khá chiếm 13,12% (162 học viên). Sự chênh lệch 88% giữa tỷ lệ rèn luyện giỏi và học tập giỏi chứng minh hoạt động tự học ngoài giờ chưa thực sự đạt chiều sâu tương xứng với tiềm năng.

Thứ ba, công tác thực hiện các chức năng quản lý chưa đồng đều: điểm trung bình khâu tổ chức và chỉ đạo đạt mức khá từ 3,70 đến 4,15 điểm, nhưng khâu kiểm tra, đánh giá định kỳ và xây dựng bộ tiêu chí tự quản chỉ đạt mức trung bình từ 3,20 đến 3,45 điểm.

Thứ tư, nguồn nhân lực quản lý có trình độ chuyên môn cao với 319 thạc sĩ và 33 tiến sĩ trong tổng số 560 cán bộ, giảng viên; tuy vậy, số lượng cán bộ được đào tạo bài bản về nghiệp vụ quản lý giáo dục chỉ có 23 người, ảnh hưởng trực tiếp đến kỹ năng hướng dẫn học viên tự quản.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên bắt nguồn từ việc mô hình quản lý truyền thống trong lực lượng vũ trang thường thiên về mệnh lệnh hành chính, chưa tạo đủ không gian mở để học viên phát huy quyền tự chủ và tính chủ động sáng tạo. Khi so sánh với các công trình nghiên cứu của Hà Nhật Thăng và Đặng Vũ Hoạt về giáo dục ngoài giờ lên lớp, kết quả nghiên cứu tại Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I khẳng định tính đặc thù nội trú 100% là môi trường lý tưởng để rèn luyện kỷ luật, nhưng nếu thiếu cơ chế kích hoạt tính tự giác, học viên sẽ rơi vào trạng thái chấp hành thụ động.

Về phương diện trực quan hóa, toàn bộ bức tranh dữ liệu có thể được mô tả sinh động qua hai công cụ: Biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu nhận thức với lát cắt 93% đồng thuận cao và 7% nhận thức hạn chế; kết hợp Bảng ma trận chéo đối sánh 4 khâu quản lý với kết quả phân loại học tập của 1.234 học viên. Việc minh họa này giúp các nhà quản trị nhận diện rõ điểm nghẽn tại khâu kiểm tra, đánh giá. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa then chốt, chứng minh rằng chuyển đổi từ quản lý trực tiếp sang mô hình tự quản có hướng dẫn là giải pháp đột phá để nâng cao năng lực thực chiến cho người chiến sĩ CAND tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực trạng, tác giả đề xuất 4 nhóm biện pháp quản lý đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả tự quản của học viên:

  1. Đổi mới và chuẩn hóa quy trình lập kế hoạch hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng phân quyền tự quản: Ban Giám hiệu chủ trì phối hợp Phòng Quản lý học viên ban hành khung chương trình tự quản chi tiết, giao 100% các trung đội tự xây dựng kế hoạch tuần và tháng; đặt mục tiêu nâng tỷ lệ học viên tham gia nghiên cứu khoa học và câu lạc bộ chuyên môn lên tối thiểu 35% trong giai đoạn 2022 - 2023.

  2. Hoàn thiện cơ chế chỉ đạo và phát huy vai trò xung kích của Ban chỉ huy lớp và Đoàn Thanh niên: Đoàn Trường và giáo viên chủ nhiệm trực tiếp hướng dẫn kỹ năng điều hành sinh hoạt tập thể, tổ chức định kỳ 100% các buổi sinh hoạt chuyên đề pháp luật và rèn luyện thể lực hàng tháng; mục tiêu giảm tỷ lệ vi phạm quy chế xuống mức 0% và tăng tỷ lệ học viên tự giác luyện tập võ thuật ứng dụng lên trên 90% vào năm 2023.

  3. Tăng cường bồi dưỡng năng lực nghiệp vụ quản lý giáo dục cho đội ngũ cán bộ: Phòng Chính trị và Phòng Quản lý học viên tổ chức 02 khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm về phương pháp hướng dẫn tự quản cho toàn bộ 93 cán bộ quản lý giáo dục và 80 giảng viên chủ nhiệm, phấn đấu 100% cán bộ đạt chuẩn kỹ năng điều hành trước quý 4 năm 2023.

  4. Xây dựng bộ tiêu chí kiểm tra, đánh giá đa chiều và hiện đại hóa cơ sở vật chất: Ban Giám hiệu phê duyệt quy chế thi đua mới, tích hợp đánh giá điểm rèn luyện dựa trên chỉ số đóng góp tự quản, đồng thời đầu tư nâng cấp hệ thống thư viện điện tử và khu tập luyện thể thao phục vụ 1.234 học viên nội trú, hoàn thành trong giai đoạn 2022 - 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

  1. Ban Giám hiệu và cán bộ quản lý giáo dục tại các trường Công an nhân dân: Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để tái cấu trúc quy chế quản lý nội trú cho hơn 1.000 học viên, vận dụng bộ 4 chức năng quản lý nhằm tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao chất lượng rèn luyện điều lệnh vũ trang.

  2. Giảng viên chủ nhiệm và cán bộ chuyên trách quản lý học viên: Đóng vai trò như cẩm nang thực hành với các phương pháp chuyển giao quyền tự quản cho 100% ban cán sự lớp, giúp giảm 40% thời gian xử lý sự vụ hành chính và tăng hiệu quả tương tác sư phạm trong quản lý ký túc xá.

  3. Học viên, sinh viên các trường đại học, cao đẳng vũ trang: Định hướng phương pháp tự học khoa học, xây dựng thời gian biểu cá nhân hợp lý để nâng tỷ lệ xếp loại học tập từ mức trung bình khá lên loại khá và giỏi (chiếm trên 86,88%), đồng thời hoàn thiện các kỹ năng mềm thiết yếu cho công tác nghiệp vụ.

  4. Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Nguồn tài liệu học thuật giá trị với bộ công cụ khảo sát chuẩn hóa 150 mẫu, hệ thống thang đo định lượng 5 mức độ và khung lý thuyết hoàn chỉnh về quản lý giáo dục đặc thù trong lực lượng vũ trang.

Câu hỏi thường gặp

  1. Hoạt động ngoài giờ lên lớp theo hướng tự quản trong trường CAND có làm suy giảm tính kỷ luật điều lệnh không? Không. Mô hình tự quản vận hành nghiêm ngặt trên nền tảng Thông tư số 50/2009/TT-BCA và quy chế quản lý nội trú. Tự quản giúp 1.234 học viên nâng cao tinh thần tự giác chấp hành chế độ 3 không, 3 chủ động, củng cố kỷ luật nội tại thay vì chỉ tuân thủ đối phó dưới mệnh lệnh hành chính.

  2. Tại sao tỷ lệ rèn luyện đạt loại giỏi rất cao (97,08%) nhưng học tập loại giỏi chỉ đạt 9,08%? Thực tế cho thấy môi trường kỷ luật vũ trang nghiêm ngặt giúp học viên chấp hành rất tốt các quy định điều lệnh, song thời gian tự học chuyên sâu chưa được phân bổ tối ưu. Khảo sát 150 cán bộ, giảng viên chỉ ra rằng học viên thiếu kỹ năng tự nghiên cứu ngoài giờ, dẫn đến 77,80% kết quả học tập dừng ở mức khá.

  3. Điểm mới cốt lõi trong giải pháp quản lý tự quản của luận văn là gì? Điểm đột phá là chuyển đổi từ cơ chế quản lý giám sát trực tiếp sang trao quyền tự quản có kiểm soát cho ban chỉ huy trung đội. Biện pháp này tích hợp quy trình 4 bước khép kín từ lập kế hoạch đến tự đánh giá, giúp 100% học viên chủ động tham gia các câu lạc bộ nghiệp vụ.

  4. Cần chuẩn bị những điều kiện gì để triển khai thành công mô hình tự quản? Nhà trường cần đồng bộ 2 yếu tố trọng yếu: nâng cao năng lực cho 93 cán bộ quản lý giáo dục thông qua tập huấn kỹ năng chuyển giao quyền lực sư phạm, đồng thời đầu tư hoàn thiện hạ tầng sân bãi và thư viện số phục vụ nhu cầu tự học tập trung của học viên.

  5. Kết quả khảo sát của luận văn có độ tin cậy khoa học như thế nào? Đề tài khảo sát mẫu đại diện gồm 150 cán bộ, giảng viên và phỏng vấn sâu 22 chuyên gia quản lý giáo dục, sử dụng thang đo Likert 5 bậc đạt chuẩn thống kê. Dữ liệu phản ánh chân thực thực trạng giai đoạn 2018 - 2021 tại Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng tự quản, bổ sung khoảng trống học thuật trong hệ thống các trường Công an nhân dân.
  • Phân tích sâu sắc thực trạng quản lý giai đoạn 2018 - 2021 trên mẫu 150 cán bộ, giảng viên, làm rõ bức tranh học tập và rèn luyện của 1.234 học viên Trường Cao đẳng Cảnh sát nhân dân I.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý đồng bộ, có tính khả thi cao, được khảo nghiệm thực tế với độ tin cậy khoa học vững chắc.
  • Xác lập lộ trình thực hiện từ năm 2022 đến 2025 nhằm chuẩn hóa năng lực cho 100% đội ngũ cán bộ quản lý và chuyển giao toàn diện mô hình tự quản xuống từng trung đội.
  • Mở ra hướng nghiên cứu ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý học viên nội trú, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu xây dựng lực lượng Công an nhân dân chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Các cơ sở đào tạo trong và ngoài lực lượng vũ trang hãy chủ động nghiên cứu, vận dụng linh hoạt kết quả của luận văn để kiến tạo môi trường giáo dục kỷ cương, tự giác và hiệu quả!