Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Hoạt động NCKH nói chung, quản lý hoạt động NCKH nói riêng đã được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu với nhiều công trình có giá trị được công bố. Trong khuôn khổ luận văn, chúng tôi tiếp cận các nguồn tài liệu theo hai hướng nghiên cứu chính sau đây: 1.
Các công trình về hoạt động nghiên cứu khoa học NCKH đóng một vai trò to lớn, bên cạnh đổi mới chương trình và nội dung đào tạo nhằm đưa nền giáo dục nước ta hội nhập với khu vực và thế giới. Vì vậy, công tác quản lý hoạt động NCKH của trường đại học là một trong các nhân tố quyết định đối với sự phát triển nhà trường. Việc tìm ra các giải pháp, hay các biện pháp quản lý hoạt động NCKH trong các trường đại học, làm cho hoạt động này phát huy hiệu quả trong đào tạo là một trong những vấn đề đã và đang thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước. * Ở nước ngoài NCKH nói chung và NCKH của SV nói riêng là một hoạt động không thể thiếu trong trường đại học.
Vì vậy, trong các nghiên cứu chung về quản trị đại học, về hoạt động đào tạo, hay các nghiên cứu về hoạt động NCKH và công nghệ cũng có ít nhiều sự quan tâm đề cập đến hoạt động NCKH của SV trong trường đại học. Lubixưna và A. Gơroxepxki trong chuyên khảo Tổ chức công việc tự học của sinh viên [40, tr 24] cho rằng, NCKH của SV đại học là một trong những hình thức hoàn thiện nhất về mặt đào tạo khoa 7 học, có hiệu quả thiết thực đối với việc nâng cao trình độ của SV. Prikhodko trong tác phẩm Tổ chức và phương pháp hoạt động nghiên cứu khoa học [39, tr 65], đã giới thiệu những nét đặc trưng cơ bản của hoạt động NCKH của SV.
Tác giả đánh giá tầm quan trọng của việc tổ chức cho SV làm niên luận, khóa luận tốt nghiệp, coi đây là những hình thức NCKH ban đầu, nhờ đó mà SV có năng tự học và học suốt đời. Hoa Kì đã xác định những vấn đề ưu tiên tổ chức cho SV NCKH. Trong Chiến lược 1998 - 2000 của Bộ Giáo dục có khẳng định NCKH giáo dục góp phần cải thiện nền giáo dục quốc gia [tr 414]. Trong cuốn Research and Report Writing [37], các tác giả Francesco Cordasco và Elliots S.
Galner đã chỉ ra những hoạt động cụ thể để hình thành kĩ năng NCKH cho SV. Năm 1990, Gary Anderson (New York), trong cuốn Fundamentals of educational research, đã quan tâm đến việc tìm tòi các nguyên tắc, phương pháp cũng như công cụ, kĩ thuật NCKH để huấn luyện cho SV. Ở Singapore, năm 1983, hai tác giả Keith Howard và John A. Sharp đã biên soạn tài liệu The management of a student research project nhằm giúp SV biết cách quản lý kế hoạch nghiên cứu.
Các tác giả đã trình bày những vấn đề về chọn lựa đề tài, xây dựng kế hoạch nghiên cứu, tập hợp, phân tích, xử lý và đánh giá kết quả NCKH. Năm 1996, tác giả Brian Allison, trong cuốn Research skills for students - National institute of education [36], đã đem đến cho SV những lý thuyết về NCKH, cung cấp kĩ năng tiến hành một cuộc điều tra, thiết kế một bảng hỏi và những kĩ thuật khi sử dụng phương pháp phỏng vấn… Như vậy, ở nước ngoài, qua một số công trình khoa học trên đây, chúng ta có thể thấy các tác giả không chỉ quan tâm về phương diện phương pháp luận, mà còn đặc biệt quan tâm đến các vấn đề về tổ chức và các kĩ năng NCKH cụ thể cần được huấn luyện, trang bị cho SV trong quá trình đào tạo. 8 * Ở trong nước Hoạt động NCKH của SV là hoạt động quan trọng và cần thiết của công tác đào tạo, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nhất là một trong việc phát triển tư duy sáng tạo, tính độc lập suy nghĩ và năng lực tự học của SV trong quá trình đào tạo ở các trường đại học, cao đẳng. Vì vậy, hoạt động NCKH của SV cũng đã thu hút nhiều công sức nghiên cứu của các nhà khoa học, nhà sư phạm.
Nhiều công trình bàn về phương pháp luận NCKH, trong đó có đề cập đến hoạt động NCKH của SV, hướng dẫn SV đại học, cao đẳng NCKH như: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục của Phạm Viết Vượng; Phương pháp luận nghiên cứu học tập - nghiên cứu của Nguyễn Văn Lê; Phương pháp luận nghiên cứu khoa học của Vũ Cao Đàm; Phương pháp luận khoa học giáo dục của Đặng Vũ Hoạt, Hà Thị Đức; Phương pháp học tập nghiên cứu của sinh viên cao đẳng, đại học của Phạm Trung Thành… Những công trình này nhằm mục đích cung cấp cho SV cơ sở phương pháp luận, phương pháp NCKH, trang bị cho SV những vấn đề lý luận cơ bản về NCKH để họ rèn luyện, thực hành NCKH có hiệu quả. Tuy vậy, các tác giả chủ yếu đề cập đến vấn đề phương pháp luận NCKH, phương pháp luận khoa học giáo dục cũng như phương pháp học tập - nghiên cứu của SV còn nội dung quản lý NCKH và đặc biệt là quản lý hoạt động NCKH của SV chưa được đề cập. Tóm lại, điểm qua các công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước bàn về hoạt động NCKH của SV, chúng tôi nhận thấy: các tác giả đã khẳng định vai trò quan trọng và tính cấp thiết của việc tổ chức cho SV NCKH. Một số tác giả đề xuất phương pháp, biện pháp, cách thức hướng dẫn đánh giá nhằm nâng cao chất lượng NCKH của SV trên cơ sở khảo sát thực trạng hoạt động NCKH của SV các trường đại học.
Những thành tựu, kết quả nghiên cứu trên đây tuy không liên quan trực 9 tiếp đến vấn đề quản lý hoạt động NCKH của SV nhưng đây là cơ sở rất quan trọng để chúng tôi kế thừa, vận dụng trong thực hiện đề tài luận văn của mình. Các công trình về quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học Trực tiếp liên quan đến vấn đề mà luận văn chúng tôi đặt ra, đó là những công trình đề cập trực diện đến vấn đề quản lý hoạt động NCKH cũng như nghiên cứu các giải pháp, biện pháp quản lý hoạt động NCKH của SV để nâng cao chất lượng đào tạo ở các trường đại học, cao đẳng. Trong những nghiên cứu này, có thể kể đến các công trình như: Nghiên cứu các giải pháp đẩy mạnh hoạt động khoa học, công nghệ của các trường cao đẳng và trung học chuyên nghiệp (Nguyễn Đức Trí chủ nhiệm); Nghiên cứu những biện pháp để phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học, công nghệ và lao động sản xuất trong nhà trường (Vũ Tiến Thành chủ nhiệm); Điều tra đánh giá tiềm lực khoa học và công nghệ của các trường đại học và cao đẳng Việt Nam (Thân Đức Hiền chủ nhiệm),… Những công trình vừa nêu đã phân tích thực trạng và đưa ra những giải pháp để đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả hoạt động NCKH trong các trường đại học, cao đẳng. Những giải pháp được các tác giả đưa ra có tác dụng thúc đẩy, nâng cao hiệu quả hoạt động khoa học, công nghệ trong nhà trường nói chung.
Tuy nhiên, vấn đề quản lý hoạt động NCKH của SV chưa được đề cập nhiều. Một số luận văn thạc sĩ cũng đã đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động NCKH của giảng viên và SV như: Các biện pháp quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của trường Cao đẳng Hưng Yên (2005) của Đỗ Thị Nhung; Biện pháp tăng cường quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của giảng viên trường Cao đẳng Sư phạm Lạng Sơn” (2008) của Vũ Thị Lan Anh; Nghiên cứu đánh giá hoạt động nghiên cứu khoa học của giảng viên Học viện Hành chính (2009) của Hoàng Thị Mai Hoa; Các biện pháp quản lý nhằm tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên (2009) của Nguyễn Vân Anh; Biện pháp quản lý 10 hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trường Cao đẳng Sơn La (2009) của Cấn Thị Tửu; Biện pháp quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội (2010) của Đặng Ngọc Phúc… Trong các luận văn trên, công tác quản lý hoạt động NCKH ở các trường đại học, cao đẳng đã được tập trung đề cập; trong đó các tác giả luận văn đã xây dựng cơ sở lý luận của vấn đề quản lý hoạt động NCKH ở các trường đại học, cao đẳng; chỉ ra thực trạng và đề xuất các biện pháp nhằm tăng cường công tác quản lý và nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động NCKH gắn với những đặc thù riêng của nhà trường, nhất là trường sư phạm. Trên quan điểm tiếp cận cấu trúc - hệ thống, luận án tiến sĩ Mô hình quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học trong đại học đa ngành, đa lĩnh vực của Lê Yên Dung (2010) [6] đã tập trung nghiên cứu phương thức tổ chức, cơ chế vận hành, giải pháp tác động,… cho mô hình quản lý NCKH ở các trường đại học đa ngành, đa lĩnh vực ở Việt Nam. Dựa trên quan điểm quản lý chất lượng tổng thể, luận án của Lê Yên Dung đã đi sâu nghiên cứu xây dựng mô hình cấu trúc chức năng quản lý hoạt động NCKH ở đại học đa ngành, đa lĩnh vực.
Kết quả nghiên cứu của luận án cho thấy việc vận dụng mô hình quản lý chất lượng tổng thể để quản lý hoạt động NCKH ở các trường đại học đa ngành, đa lĩnh vực là phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động NCKH, chất lượng đào tạo của nhà trường. Nhìn chung, các công trình nêu trên chủ yếu tập trung nghiên cứu về quản lý hoạt động NCKH nói chung trong các trường đại học, cao đẳng. Một số nghiên cứu trực tiếp bàn đến công tác quản lý hoạt động NCKH của giảng viên trường đại học, cao đẳng. Một số nghiên cứu khác, mặc dù còn khá ít ỏi nhưng đã tập trung đề cập đến công tác quản lý hoạt động NCKH của SV.
Những kết quả nghiên cứu của tác giả trên đây là cơ sở quan trọng để chúng tôi tiếp cận những vấn đề lý luận chung về NCKH, xác lập những vấn đề cơ bản về quản lý hoạt động NCKH của SV ở các trường đại học.