Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH ĐIỆN NĂNG CỦA DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của quản lý hoạt động kinh doanh điện năng 1. Khái niệm của quản lý hoạt động kinh doanh điện năng 1. Khái niệm điện năng Điện năng là dạng năng lương rất thuận tiện cho truyền tải đi xa và đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
Điện năng là năng lượng cấp bởi dòng điện, “điện năng” là khái niệm được cấu thành bởi hai từ “điện” trong “dòng điện” và “năng” trong “năng lượng”. Trong đó, điện hay dòng điện là tập hợp các hiện tượng vật lý đi kèm với sự có mặt và di chuyển của dòng điện tích. Theo đó, điện năng là khái niệm dùng để chỉ năng lượng cung cấp bởi dòng điện. Cụ thể, nó là công cơ học thực hiện bởi điện trường lên các điện tích di chuyển trong nó.
Năng lượng sinh ra bởi dòng điện trong một đơn vị đo thời gian là công suất điện. Điện năng được sản xuất theo nhiều cách khác nhau, phần lớn được sản xuất bởi các máy phát điện tại các nhà máy điện, chúng có chung nguyên tắc hoạt động là các nguyên lý động điện (Định luật cảm ứng điện Michael Faraday). Các hình thức sản xuất điện năng khác như trong pin, ắc quy, tế bào nhiên liệu hay từ năng lượng mặt trời,… Các thiết bị dung điện năng đã đi sâu vào cuộc sống xã hội loài người hiện đại và điện năng là một mặt hàng thiết yếu. Điện năng được phân phối đến các hộ gia đình và các cơ sở sản xuất, cơ quan dưới đơn vị đo kilowatt giờ, với giá bán có thể thay đổi theo địa điểm, thời điểm trong ngày và lượng tiêu thụ.
Hoạt động kinh doanh điện năng Hoạt động kinh doanh Hoạt động kinh doanh là một khái niệm quen thuộc, xuất hiện trong đời sống của người dân cũng như trong các hoạt động của doanh nghiệp, tổ chức khác nhau. Khi nhắc đến các doanh nghiệp, người ta nhắc đến ngay đến “hoạt động kinh doanh” như một đặc trưng của doanh nghiệp. [11] Theo nhiều tài liệu, báo cáo, công trình nghiên cứu về hoạt động kinh doanh trong các doanh nghiệp, các chuyên gia nhìn nhận “hoạt động kinh doanh” có nghĩa tương đồng với khái niệm “hoạt động thương mại”. Hiểu về hoạt động thương mại cũng đồng nghĩa với việc hiểu về khái niệm “hoạt động kinh doanh”.
Cụ thể: Theo Điều 4 Khoản 21, Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, khái niệm “kinh doanh” hay “hoạt động kinh doanh” được hiểu là: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả công đoạn của quá trình từ đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận.” [14] Theo Điều 3, Luật Thương mại số 36/2005/QH11, hoạt động kinh doanh hay hoạt động thương mại được hiểu như sau: “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá. cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác". [15] Hoạt động thương mại được định nghĩa theo Luật thương mại chỉ tập trung vào các hoạt động kinh doanh trong hai khâu lưu thông và dịch vụ, không bao gồm khâu đầu tư cho sản xuất. Tuy nhiên, trong thực tế, hoạt động thương mại bao hàm luôn cả nội dung này.
Như vậy, hiểu theo khái niệm “hoạt động thương mại” hay “hoạt động kinh doanh” thì cả hai khái niệm này đều có những đặc điểm chung như sau: Một là, hoạt động thương mại hay hoạt động kinh doanh đều hướng đến mục tiêu sinh lợi, mục tiêu lợi nhuận trong các tổ chức, doanh nghiệp. 10 Hai là, cả hoạt động thương mại hay hoạt động kinh doanh đều bao hàm các khía cạnh đầu tư, sản xuất sản phẩm đều lưu thông, cung ứng dịch vụ, sản phẩm cho thị trường. Hoạt động kinh doanh điện năng: Theo Thông tư số 32/2010/TT-BCT ngày 30/7/2010 của Bộ Công thương về Quy định hệ thống điện phân phối: Đơn vị phân phối điện thường là đơn vị điện lực được cấp giấy phép hoạt động điện lực trong lĩnh vực phân phối điện nhận điện trực tiếp từ lưới điện truyền tải để bán cho Khách hàng sử dụng điện hoặc các Đơn vị phân phối và bán lẻ điện khác. Đơn vị phân phối và bán lẻ điện là đơn vị điện lực được cấp giấy phép hoạt động điện lực trong lĩnh vực phân phối và bán lẻ điện, mua buôn điện từ Đơn vị phân phối điện để bán lẻ điện cho Khách hàng sử dụng điện.
Nhiệm vụ cơ bản của các Công ty Điện lực là làm nhiệm vụ phân phối điện năng. Quá trình phân phối điện năng là quá trình sử dụng các yếu tố đầu vào bao gồm lao động, lưới điện (đường dây, máy biến áp, dao cách ly, máy - Lao động - Lưới điện: đường dây, trạm biến áp (máy biến áp, dao cách ly, máy cắt, công tơ… Hoạt động KDĐN là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi từ việc kinh doanh các sản phẩm, dịch vụ điện năng, bao gồm các hoạt động về đầu tư, sản xuất, tiêu thụ sản phẩm điện năng hoặc cung ứng dịch vụ điện năng và các hoạt động khác trên thị trường điện năng nói chung [5]. Đặc điểm điện năng: Điện năng là hàng hóa đặc biệt với các đặc điểm riêng có là không nhìn thấy, sờ thấy; sản xuất và tiêu thụ được diễn ra đồng thời; không có hàng tồn kho, sản phẩm dở dang, sản phẩm dự trữ như các hàng hóa khác; khách hàng dùng trước trả tiền sau. Ngoài ra còn phải kể đến tính nguy hiểm cao trong cung ứng và sử dụng điện.So sánh với các dạng năng lượng khác thì điện năng là dạng năng lượng phổ biến và rẻ tiền nhất.
11 Điện năng chỉ trở thành hàng hóa khi được người tiêu dùng sử dụng, nếu sản xuất ra mà không được tiêu dùng thì sẽ bị lãng phí toàn bộ.Sản lượng điện được người tiêu dùng sử dụng và trả tiền gọi là sản lượng điện thương phẩm.Điện năng được sản xuất ra tại các nhà máy được gọi là sản lượng điện phát. Thông thường, sản lượng điện phát lớn hơn sản lượng điện thương phẩm do những tổn hao trong quá trình truyền dẫn từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng. Cho dù trình độ tổ chức, kỹ thuật tối ưu thì vẫn có tổn thất điện năng. Đây là tổn thất do yếu tố kỹ thuật (tổn thất kỹ thuật), mang tính khách quan trên các đường dây tải điện, tổn thất trong các máy biến áp, tổn thất do chế độ vận hành, ngoài ra còn do yếu tố chủ quan (tổn thất kinh doanh) do tình trạng vi phạm trong sử dụng điện như: câu móc điện trực tiếp, tác động làm sai lệch mạch đo đếm điện năng, gây hư hỏng, chết cháy điện kế.; ghi sai chỉ số; không thực hiện đúng chu kỳ kiểm định và thay thế điện kế định kỳ theo quy định…Trong kinh doanh điện năng phải chú trọng tới chỉ tiêu sản lượng điện thương phẩm và chỉ tiêu tổn thất điện năng.
Một đặc điểm khác của điện năng là tính liên tục. Quá trình sản xuất và tiêu thụ điện năng được diễn ra đồng thời và liên tục, nằm trong một hệ thống thống nhất từ khâu sản xuất điện, quá trình truyền tải đến tận nơi tiêu thụ điện. Tính thống nhất cao độ này thể hiện trong mối quan hệ phụ thuộc giữa công suất, khả năng cung ứng điện với nhu cầu tiêu thụ điện của các phụ tải. Nếu mối quan hệ trên mất cân đối sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh điện năng.
Đặc điểm kinh doanh điện năng: Do tính đặc thù của điện năng nên việc sản xuất và kinh doanh điện năng phải tuân thủ quy trình, quy phạm kỹ thuật và quy trình kinh doanh bán điện rất chặt chẽ; phải luôn đảm bảo một phương thức vận hành hợp lý, liên tục, đúng chất lượng, số lượng, mang lại hiệu quả kinh tế cao cho ngành điện và khách hàng tiêu thụ điện. Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN như nước ta, doanh nghiệp kinh doanh điện năng có đặc thù: 12 Thứ nhất, do doanh nghiệp kinh doanh mặt hàng đặc biệt là điện năng nên tính chất phục vụ được coi là điểm quan trọng, vừa kinh doanh điện năng vừa phục vụ lợi ích công cộng. Thứ hai, ngành điện thuộc sở hữu nhà nước (gồm phát điện, truyền tải, phân phối). Chuyển sang kinh doanh theo mô hình tập đoàn, hoạt động theo cơ chế thị trường, ngành điện chuyển dần từ hình thức sở hữu đơn nhất là nhà nước thành sở hữu của nhiều thành phần kinh tế.
Tuy nhiên đối với đa số các Điện lực tỉnh, Nhà nước vẫn là chủ sở hữu 100% vốn, đây là DNNN hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh điện năng. Thứ ba, là doanh nghiệp kinh doanh nên việc quản lý kinh doanh điện năng phải đảm bảo đạt hiệu quả kinh tế cao, vừa không ngừng nâng cao chất lượng, số lượng sản phẩm điện, vừa giảm thiểu lượng điện năng tổn thất nhằm đảm bảo sản lượng điện thương phẩm ngày càng cao. Thứ tư, ở nước ta hiện nay, giá bán điện năng do Chính phủ quy định tùy theo mục đích sử dụng, cấp điện áp, thời điểm sử dụng điện năng nên việc vận dụng các quy luật kinh tế thị trường trong kinh doanh điện năng phải kết hợp hài hòa các lợi ích: chính trị, xã hội; toàn nền kinh tế quốc dân và doanh nghiệp. Thứ năm, việc tổ chức kinh doanh điện năng phải có hiệu quả trên một địa bàn rộng khắp cả nước và phục vụ tới từng hộ dân cư, từ miền xuôi đến miền ngược, từ thành thị đến nông thôn.
Thứ sáu, doanh nghiệp phải phục vụ số lượng lớn khách hàng với yêu cầu và nhu cầu đa dạng. Khái niệm quản lý và quản lý hoạt động kinh doanh điện năng Khái niệm quản lý Quản lý kinh doanh (còn có tên gọi tiếng anh Business control) là sự tác động của chủ thể quản lý một cách liên tục, được tổ chức bởi đối tượng quản lý là tập thể những người lao động trong doanh nghiệp. Sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực và nắm lấy cơ hội để tiến hành các hoạt động kinh doanh đạt 13 tới mục tiêu của doanh nghiệp đúng theo pháp luật và thông lệ. Trong điều kiện biến động của môi trường kinh doanh với những hiệu quả tối ưu.
Hoạt động kinh doanh là một lĩnh vực cần có sự quản lý với tính đặc thù cố định rõ rệt so với các hoạt động khác. Có nhiều cách hiểu và diễn đạt khác nhau về khái niệm này.