phần mở đầu, phần kết luận và kiến nghị, luận văn gồm 3 chương: CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÕNG NGỪA BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG Ở TRƢỜNG THPT CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÕNG NGỪA BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG Ở CÁC TRƢỜNG THPT HUYỆN TRÀ BỒNG, TỈNH QUẢNG NGÃI CHƢƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÕNG NGỪA BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG Ở CÁC TRƢỜNG THPT HUYỆN TRÀ BỒNG, TỈNH QUẢNG NGÃI 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÕNG NGỪA BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG Ở TRƢỜNG THPT 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Tình trạng bạo lực học đường ở nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang diễn ra dưới nhiều hình thức, mức độ phức tạp và tính chất nghiêm trọng ngày càng tăng từ những vụ ẩu đả giữa các học sinh cho đến những vụ thảm sát kinh hoàng. Bạo lực học đường đã gây ảnh hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần của học sinh, là mầm mống của bạo lực trong xã hội nói chung.
Trước tình trạng này, đã có nhiều bài báo, nhiều công trình nghiên cứu, bài viết về vấn đề này. Trong một công trình nghiên cứu của Glew GM và các cộng sự tiến hành năm 2005 trên 3530 học sinh lớp 3, 4, 5 tại Mỹ với đề tài “Bắt nạt, tâm lý xã hội điều chỉnh và kết quả học tập ở bậc tiểu học” với mục tiêu xác định tỉ lệ bắt nạt trong trường Tiểu học và mối liên quan của nó với nhà trường, thành tích học tập, hành động kỷ luật và cảm giác của bản thân: cảm giác buồn, an toàn và phụ thuộc[6]. Liang H và các cộng sự nghiên cứu đề tài “Bắt nạt, bạo lực và hành vi nguy hiểm ở học sinh trung học Nam Phi” tiến hành tại Anh năm 2007. Nghiên cứu nhằm kiểm tra tỉ lệ của hành vi bắt nạt của 5074 học sinh vị thành niên đang học lớp 8 (tuổi trung bình là 14,2) và lớp 11 (tuổi trung bình 17,4) ở 72 trường học ở Cape và Durban, Nam Phi đã làm rõ mối liên quan giữa hành vi bạo lực, các hành vi nguy hiểm ở thanh thiếu niên[12].
Theo Harold Kooutz, Cyri O''donnell và Heiuz Weihrich thì "Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm. Mục tiêu của mọi nhà quản lí là nhằm hình thành một môi trường trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất" [10]. Mỹ là quốc gia báo động đỏ về tình trạng bạo lực học đường. Theo kết quả nghiên cứu của một nhóm các nhà khoa học Mỹ được công bố trên tạp chí Journal of Developmental and Behavioural Pediatrics, có gần 90% học sinh từ lớp 3 đến lớp 6 tại Mỹ từng ít nhất một lần bị bạn học bắt nạt, ức hiếp, ngoài ra 59% thừa nhận đã từng có hành động bắt nạt những em khác.
Trong khi đó, Bộ Giáo dục Mỹ cho biết, cứ 3 học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 tại nước này thì có một em báo cáo đã bị bắt nạt tại trường. Theo Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Bệnh tật Mỹ (CDC), mỗi ngày tại nước này có 160.000 học sinh không dám đi học vì sợ bị bắt nạt ở trường. 5 Hàn Quốc cũng được coi là một trong những quốc gia có nạn bạo lực học đường nhức nhối trên thế giới. Theo kết quả khảo sát của Quỹ Phòng chống bạo lực thanh thiếu niên Hàn Quốc, 20% thừa nhận từng bị bắt nạt ở trường, 63% nạn nhân phải “nếm” đòn bạo lực ngay khi mới học Tiểu học.
Con số này càng ngày càng gia tăng và tệ nạn này xảy ra nghiêm trọng đối với học sinh nữ hơn học sinh nam. Đáng lưu ý, nhiều học sinh đã không ý thức được hành vi bạo lực của mình. Khoảng 36% học sinh Hàn Quốc coi việc bắt nạt như một trò đùa, 20% thừa nhận hành vi bắt nạt bạn là không có lý do đặc biệt. Theo điều tra, số học sinh thường xuyên bắt nạt các bạn học khác thường hay xem phim bạo lực, hoặc do hoàn cảnh gia đình.
51,5% người được hỏi thừa nhận, thường xuyên chơi và xem phim, game bạo lực [22]. Tổ chức Y tế thế giới (1996) đã tuyên bố rằng, bạo lực có liên quan đến sức khỏe cộng đồng và nhận diện nó như việc sử dụng vũ lực hoặc quyền lực một cách có chủ ý, đe dọa hoặc hành động, chống lại chính mình, một người khác, hoặc chống lại một nhóm hay cộng đồng, kết quả là có nhiều khả năng không chỉ dẫn đến bị thương, tử vong, mà còn làm cho phát triển dị dạng thậm chí cả sự mất mát tổn thương về tâm lý (dẫn theo Agnich, 2011: tr 1). Có thể nói, bạo lực học đường đã tồn tại ở các trường học trong suốt lịch sử của giáo dục (Aries, 1962). Tóm lại, các nghiên cứu về bạo lục nói chung, bạo lực học đường nói riêng ở nước ngoài cho thấy: bạo lực học đường mang những nội dung về bản chất, nguồn gốc của nó dựa trên cơ sở sinh học, xã hội học và tâm lí học và mỗi lí thuyết khác nhau có những cách lí giải khác nhau về nguồn gốc phát sinh cũng như những phương pháp trị liệu khác nhau đối với bạo lực học đường nhưng chưa đưa ra được một phương pháp trị liệu tổng quát cho việc giảm thiểu, ngăn ngừa hành vi này một cách hiệu quả.
Các nghiên cứu ở trong nước Trong những năm gần đây, bạo lực học đường ở Việt Nam đang có chiều hướng gia tăng gây ảnh hưởng tiêu cực đến các hoạt động giáo dục thế hệ trẻ. Đã có một số nghiên cứu, các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí như: Nghiên cứu của PGS. TS Nguyễn Thị Thanh Bình trường ĐHSP Hà Nội với tiêu đề “Một số biện pháp ngăn chặn và phòng ngừa hành vi gây hấn học đường” đăng trên tạp chí Khoa học giáo dục đã điều tra đánh giá thực trạng, khảo sát đánh giá của HS, SV về các biện pháp ngăn chặn và phòng ngừa hành vi gây hấn học đường mà các nhà trường đã thực hiện, khảo sát những đề xuất của HS, SV. Từ đó, tác giả đề xuất các biện pháp thực hiện để ngăn chặn và phòng ngừa hành vi gây hấn học đường.
Cũng theo báo cáo của Bộ Giáo dục & Đào tạo Việt Nam, năm học 2009 - 2010 trên toàn quốc đã xảy ra khoảng 1.598 vụ việc học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học, nhiều vụ có tính chất nguy hiểm, gây thương tích thậm chí tử vong (năm học 2009 - 2010 xảy ra 7 vụ, năm học 2010- 6 2011 xảy ra 4 vụ học sinh đánh nhau dẫn đến chết người ở trong và ngoài trường học) (Báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật phòng chống bạo lực, xâm hại trẻ em giai đoạn 2008-2010 của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội khóa VIII, ngày 11 tháng 5 năm 2012). Tác giả Đặng Hoàng Minh và Trần Thành Nam với báo cáo khoa học “Hành vi bạo lực ở thanh thiếu niên – con đường đường hình thành và cách tiếp cận đánh giá” đã chỉ ra con đường hình thành hành vi bạo lực học đường và cách tiếp cận, đánh giá hành vi bạo lực học đường[14]. Tác giả Nguyễn Văn Lượt với bài báo khoa học “Bạo lực học đường: Nguyên nhân và một số biện pháp hạn chế” đã đi sâu tìm hiểu một số nguyên nhân tâm lý xã hội dẫn đến hành vi bạo lực học đường giữa học sinh với học sinh và một số biện pháp nhằm hạn chế bạo lực học đường hiện nay. Đề tài nghiên cứu có tên “Hành vi gây hấn của học sinh Phổ thông trung học”, năm 2008-2010 do Trần Thị Minh Đức chủ trì đã tìm hiểu nhận thức của học sinh THPT về hành vi gây hấn; chỉ ra thực trạng, nguyên nhân của hành vi gây hấn ở học sinh THPT.
Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng đưa ra một số đặc điểm tâm lý – xã hội của học sinh thực hiện hành vi gây hấn và học sinh bị gây hấn, đưa ra một số giải pháp nhằm giảm thiểu, ngăn chặn hành vi gây hấn ở học sinh THPT. Một số nghiên cứu về nguyên nhân, các yếu tố tác động đến bạo lực học đường: - Hung tính ở trẻ em (Phạm Mạnh Hà, Hoàng Trang, 2002); - Ảnh hưởng của nhóm bạn không chính thức đến hành vi phạm pháp của trẻ vị thành niên (Mã Ngọc Thể, 2004); - Cách thức cha, mẹ quan hệ với con và hành vi lệch chuẩn của trẻ (Lưu Song Hà, 2008); Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường trong bối cảnh thay đổi ( Đặng Xuân Hải, Nguyễn Sỹ Thư) [9]; Qua nghiên cứu, tác giả thấy rằng các công trình trên đây chủ yếu đi tìm hiểu và vạch ra thực trạng của bạo lực học đường, dự đoán chiều hướng gia tăng, có những công trình nghiên cứu về mặt tâm lý-xã hội của hành vi bạo lực. Tuy nhiên, chưa có nhiều đề tài đi sâu vào nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động phòng ngừa BLHĐ tại các trường THPT. Do đó, nghiên cứu “Quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa BLHĐ ở các trường THPT” là vấn đề mới, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn góp phần làm phong phú thêm lý luận về vấn đề bạo lực học đường và đặc biệt là việc quản lý các hoạt động trong nhà trường THPT để phòng ngừa BLHĐ diễn ra làm cho môi trường giáo dục của nhà trường ngày càng tốt hơn.
Các khái niệm chính của đề tài 1. Khái niệm quản lý Trong thực tiễn, quản lý là một hoạt động cần thiết và quan trọng trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của con người. Ở bất kỳ nơi nào, lĩnh vực nào con người tạo lập nên nhóm xã hội thì ở đó cần đến quản lý, bất kể đó là nhóm chính thức hay không chính thức, quy mô nhóm lớn hay nhỏ. Tổ chức nào có hoạt động quản lý hiệu quả thì sự thành công lớn và phát triển mạnh.
Khái niệm quản lý được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học. Xuất phát từ nhiều góc độ nghiên cứu khác nhau cũng như từ những vấn đề đặc trưng khác nhau mà nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra các định nghĩa khác nhau về quan lý.