phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học viên trung tâm giáo dục thường xuyên. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp tại trung tâm giáo dục thường xuyên Sơn Tây, Thành phố Hà Nội Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học viên tại trung tâm giáo dục thường xuyên Sơn Tây, thành phố Hà Nội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƢỚNG NGHIỆP CHO HỌC VIÊN TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƢỜNG XUYÊN 1. Tổng quan các nghiên cứu về quản lý giáo dục hƣớng nghiệp 1.
Ở nước ngoài Năm 1848, cuốn sách “Hướng nghiệp chọn nghề” xuất bản ở Pháp đã đề cập tới xu thế phát triển đa dạng của nghề nghiệp do sự phát triển của nền sản xuất công nghiệp tạo nên và nhất thiết phải giúp đỡ thanh niên trong sự lựa chọn nghề nghiệp. Cuốn sách đã khẳng định tính cấp thiết phải giúp đỡ thanh niên, học sinh vào thế giới nghề nghiệp nhằm khai thác có hiệu quả lực lượng lao động trẻ. Sau cải cách giáo dục năm 1975, GDHN trong nhà trường được chú trọng đến việc dạy các môn Công nghệ, coi việc GDHN cho HS trong nhà trường phổ thông là đào tạo “tiền nghề nghiệp”, là cơ sở cho việc học tập liên tục và chuẩn bị để bước vào cuộc sống. Các tác giả Rolf Oberliesen, Helmut Keim, Michaell Schumann, Gehart Duismanm,… (Cộng hòa liên bang Đức) đã có những công trình nghiên cứu về phương thức tổ chức cho HS phổ thông thực tập ở các nhà máy, xí nghiệp, các cơ sở kinh doanh, dịch vụ.
Nước Đức đã có rất nhiều kinh nghiệm trong việc tổ chức hệ thống trường phổ thông thực hiện nhiệm vụ hướng nghiệp rất sớm cho HS. Quan điểm của họ là phải tiến hành phân loại HS dựa vào khả năng học tập của từng em để định hướng cho HS học để trở thành công nhân lành nghề song song với việc học hết chương trình phổ thông và tiếp tục phân loại HS khá giỏi học lên lớp 13 thi tú tài toàn phần… vì thế HS có thể học nghề ngay khi đang học phổ thông. Bên cạnh đó, các nhà khoa học sư phạm ở Cộng hòa Dân chủ Đức đã nghiên cứu những vấn đề cơ sở khoa học sư phạm của tổ chức hoạt động dạy học lao động nghề nghiệp cho HS, trong đó quan tâm đến công tác phối hợp, cộng tác chặt chẽ giữa trung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tâm GD kỹ thuật tổng hợp và các trường phổ thông trong việc lập kế hoạch thực tập cho HS. Từ những năm 70 của thế kỷ XX, các nhà giáo dục Xô Viết đã làm nổi bật vai trò to lớn của giáo dục KTTH trong nhà trường nước Nga, coi đó là một trong những bộ phận quan trọng nhất của giáo dục Cộng sản chủ nghĩa, có tác dụng giúp HS tiếp nhận về mặt lý thuyết và thực tiễn về những nguyên lý cơ bản của nền sản xuất hiện đại, hình thành kỹ năng, kỹ xảo trong lao động và hướng nghiệp cho HS, tạo khả năng lựa chọn có ý thức con đường lao động, xây dựng cơ sở cho việc đào tạo nghề về sau.Krupxkaia đã phát triển những nguyên lý giáo dục KTTH của V.Lenin, nhấn mạnh yêu cầu phải quán triệt nguyên lý này vào các môn học của nhà trường, giữa các môn học với nhau phải có sự quan hệ mật thiết, liên hệ với hoạt động thực tiễn và nhất là đối với môn kỹ thuật.
Ở Mỹ, chương trình “giáo dục nghề nghiệp” đã được đưa vào các cấp học phổ thông, chương trình này đã tạo điều kiện cho HS được tham gia vào các hoạt động KHCN để giải quyết các vấn đề thực tế của đất nước. Allan Walker trong công trình khoa học “Một số vấn đề về quản lý GD ở Australia” đã chỉ ra rằng, nhà trường hiện nay không chỉ là nơi dạy lý thuyết, mà phải cung cấp cho HS một khả năng chuyển đổi thật nhanh và có sự bình đẳng trong tất cả các HS, làm cho HS vừa có kỹ năng lao động, vừa có tri thức. - Giáo dục ở Trung Quốc rất chú trọng đến giáo dục lao động kỹ thuật nghề nghiệp cho HS phổ thông. HS cấp THCS và THPT được học môn kỹ thuật lao động và được thực hành ngay trong trường học một số nội dung như: chế biến, gia công đồ gỗ, kim loại, lắp ráp điện, điện tử, các nghề thủ công truyền thống.
HS được tham gia lao động tại địa phương và các nhà máy, cơ sở sản xuất dịch vụ. Trong các nhà trường phổ thông có bộ phận chuyên môn làm công tác tư vấn tâm lý và tư vấn nghề cho HS nhằm giúp các em khắc phục trở ngại về tâm lý trong quá trình học tập và định hướng chọn ngành LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghề phù hợp với năng lực bản thân và thị trường lao động. Đặc biệt, giáo dục nghề nghiệp đã đưa vào loại hình trường THPT có dạy nghề khá sớm. HS vừa được trang bị học vấn phổ thông và có kỹ năng cần thiết để có thể học lên bậc đại học hoặc ra làm việc theo ngành nghề được đào tạo ngay từ khi còn học phổ thông.
Trong những năm 50 của thế kỷ XX, giáo dục Nhật Bản đã quan tâm đến vấn đề hoàn thiện nội dung, hình thức dạy học kỹ thuật, cung cấp tri thức rèn luyện kỹ năng lao động nghề nghiệp và phát triển tư duy sáng tạo cho HS, đã góp phần quan trọng cho hoạt động GDHN ở trường phổ thông. “Luật về duy trì hệ thống khuyến khích học tập suốt đời” được thông qua năm 1990 về xây dựng một xã hội học tập suốt đời đã thể hiện một cách nhìn có tính bao quát rộng lớn về thế kỷ XXI của các nhà khoa học giáo dục Nhật Bản. Trong tương lai, mỗi công dân Nhật Bản cần phải có những kỹ năng đa dạng, phong phú, kỹ năng này không chỉ được học ở trường phổ thông mà còn được luyện tập, thực hành hàng ngày và trong suốt cuộc đời. Các nghiên cứu ở trong nước Từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX, các công trình khoa học của các nhà tâm lý học, giáo dục học, xã hội học đã tiếp cận nghiên cứu về GDHN cho HS phổ thông ở nhiều khía cạnh khác nhau: - Khía cạnh giáo dục nghề nghiệp: Tác giả Phạm Minh Hạc phân tích tình hình GD-ĐT trong nước và xây dựng phương hướng đổi mới giáo dục từ việc xây dựng một nền giáo dục kỹ thuật, đó là nền giáo dục được chỉ đạo bằng tư tưởng phục vụ phát triển công nghệ.
Tác giả đã đưa ra quan điểm về con người trong công cuộc đổi mới, đó là ưu tiên đến việc giáo dục nghề nghiệp, đây cũng là quan điểm của GDHN sau này. - Về hoạt động GDHN trong nhà trường phổ thông: + Nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu và đưa ra nhận xét về thực trạng hoạt động GDHN trong nhiều năm qua và đề xuất những biện pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động GDHN trong giai đoạn hiện nay. Mục tiêu và giải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp điều chỉnh định hướng nghề nghiệp cho HS phù hợp với yêu cầu phát triển KT-XH của đất nước đã được các tác giả Đặng Danh Ánh, Nguyễn Trọng Bảo, Đoàn Chi, Nguyễn Viết Sự, Nguyễn Toàn, … đề cập và giải quyết ở những góc độ khác nhau. Đặc biệt, tác giả Đặng Danh Ánh đã đi sâu nghiên cứu những cơ sở lý luận và nhiệm vụ GDHN cho HS phổ thông, xây dựng nên sơ đồ GDHN cho HS từ khi các em học ở trường phổ thông đến khi tham gia lao động ở cơ sở sản xuất.
Gần đây, kết quả nghiên cứu đề tài khoa học cấp Nhà nước KX-05-09 “Giáo dục phổ thông và hướng nghiệp – Nền tảng để phát triển nhân lực đi vào CNH – HĐH” đã nghiên cứu thực trạng và đưa ra một bức tranh tổng thể về hướng nghiệp cho HS phổ thông nhằm phát triển nguồn nhân lực. Đề tài đã tổng hợp khái quát những vấn đề lý luận về GD và GDHN, hướng tới việc chuẩn bị lực lượng tham gia vào quá trình đào tạo nhân lực phục vụ yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới. + Các tác giả Phạm Tất Dong, Nguyễn Văn Hộ và nhiều nhà nghiên cứu đã đề cập đến việc hình thành các luận chứng cho hệ thống GDHN phổ thông trong điều kiện phát triển KT-XH của đất nước và đề xuất một số hình thức phối hợp giữa nhà trường phổ thông với các cơ sở đào tạo nghề, cơ sở sản xuất trong việc hướng nghiệp – dạy nghề cho HS phổ thông. + Các tác giả Phạm Huy Thụ, Nguyễn Minh Duy, Tô Bá Trọng, Lê Đức Phúc, … đã đi sâu nghiên cứu việc tiến hành công tác hướng nghiệp trong các trường phổ thông theo Thông tư 31-TT ngày 17/11/1981 của Bộ GD-ĐT về hướng dẫn thực hiện Quyết định số 126/CP ngày 19/3/1981 của Chính phủ về công tác hướng nghiệp trong nhà trường phổ thông và sử dụng hợp lý HS tốt nghiệp THCS, THPT.
Các công trình nghiên cứu đề cập đến các hình thức GDHN-DN trong trường phổ thông và trung tâm KTTH-HN, bao gồm: tổ chức lao động sản xuất cho HS phổ thông, tư vấn nghề nghiệp cho HS, các phương thức giáo dục kỹ thuật và hướng nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhìn chung, các nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về hướng nghiệp, đồng thời làm nổi bật vai trò quan trọng của GDHN đối với việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho sự nghiệp CNH-HĐH đất nước. Qua nghiên cứu ta có thể rút ra nhận xét sau: Một là, mặc dù nghiên cứu ở các khía cạnh khác nhau nhưng các công trình khoa học đều có một mục tiêu chung nhằm nâng cao hiệu quả GDHN, tạo nền tảng cho việc đào tạo nguồn nhân lực. Các tác giả trong và ngoài nước đã quan tâm rất nhiều đến hoạt động GDHN, đặc biệt là hoạt động dạy học lao động chuẩn bị nghề nghiệp cho HS dưới các hình thức khác nhau.
Hai là, các kết quả nghiên cứu đã khẳng định: vấn đề GDHN cho HS thông qua các hoạt động lao động nghề nghiệp là có cơ sở khoa học và rất cần thiết trong việc giúp cho các em làm quen với lao động, có hứng thú nghề nghiệp và những kỹ năng ban đầu đối với nghề mà các em được học.