Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CỦA GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu về công tác chủ nhiệm lớp, HĐGD của giáo viên chủ nhiệm lớp Tại hệ thống tổ chức các trường phổ thông, đơn vị cơ bản được tổ chức để giảng dạy và giáo dục học sinh là lớp học. Công tác chủ nhiệm lớp là công việc chiếm nhiều thời gian và công sức của GVCN.
Vì vậy, HĐGD cũng như quản lý HĐGD của GVCN lớp ở các cấp học được quan tâm nghiên cứu với những góc độ tiếp cận khá đa dạng. Hình thức tổ chức dạy học, giáo dục theo lớp được hình thành từ thế kỉ XVI do nhà giáo dục Tiệp Khắc J. Cômenxki “Mô hình lớp học được duy trì và ngày càng phát triển mạnh mẽ ở khắp các nước trên thế giới. Để quản lý lớp học, nhà trường cử ra một trong những giáo viên đang giảng dạy làm chủ nhiệm lớp.
GVCN được hiệu trưởng nhà trường lựa chọn trong số giáo viên ưu tú có uy tín và được hội đồng nhà trường nhất trí phân công chủ nhiệm lớp học xác định để thực hiện mục tiêu. Như vậy, khi nói đến GVCN lớp là nói đến mặt quản lý, giáo dục học sinh của một lớp” [36, tr. Trong tác phẩm “Phương pháp công tác chủ nhiệm lớp” của Bôn - đư - rép N.I [12] đã trình bày những “phương pháp cơ bản về cách thức thực hiện công tác chủ nhiệm lớp ở các trường phổ thông. Từ định hướng trên, các nước phát triển đã chỉ ra các nội dung giáo dục cho học sinh có liên quan tới HĐGD của GVCN lớp.
Những nội dung giáo dục học sinh mà GVCN lớp thực hiện, như: hướng nghiệp và giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống, giáo dục giá trị sống” [12]. 7 Tác giả Maheswari Kandasamy và Lia Blanton đã nghiên cứu về sự phát triển giáo dục ở 7 nước Châu Á (bao gồm: Băng-la-đét (Bangladesh), Ma-lai- xi-a, Nê-pan (Nepal), Pa-kix-tan (Pakistan), Philipin (Philipines), Hàn Quốc (Republic or Korea) và Xri Lan-ca (Sri Lanka) chỉ ra đặc điểm giống và khác nhau về vai trò của Hiệu trưởng trường phổ thông, các biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp của người giáo viên. Đối với việc quản lý HĐGD học sinh của GVCN lớp, đòi hỏi Hiệu trưởng tăng cường giám sát và đó phải là hoạt động hàng ngày của Hiệu trưởng. Tại Nhật Bản, GVCN lớp “đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, họ như là cha mẹ thứ hai của học sinh, GVCN lớp ở Nhật Bản kéo dài trong nhiều năm học.
Lãnh đạo nhà trường yêu cầu GVCN lớp phải đôn đốc học sinh thực hiện các nhiệm vụ như tổ chức lớp học, dọn vệ sinh lớp học, tổ chức các sự kiện thi đấu, tổ chức và quản lý các bữa ăn trưa của học sinh, chuẩn bị các thiết bị cho giờ học [21]. Ở Việt Nam, có những công trình khoa học nghiên cứu về công tác chủ nhiệm lớp, như: Nguyễn Thanh Bình, “Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT” [4]; Nguyễn Thanh Bình, “Một số vấn đề về công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT” [5]; Bộ GD&ĐT (2010), “Kỷ yếu hội thảo công tác GVCN ở trường phổ thông” [6]; Nguyễn Thị Dung: “Trí tuệ xúc cảm của GVCN lớp THCS” [17]; Nguyễn Thị Kim Dung: “Công tác chủ nhiệm lớp - nội dung quan trọng trong đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên” [16]; Bùi Văn Quân, “Nâng cao chất lượng công tác GVCN lớp đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông giai đoạn hiện nay” [38]; Nguyễn Dục Quang, Lê Thanh Sử, Nguyễn Thị Kỷ, “Những tình huống giáo dục học sinh của người GVCN” [39]; Hà Nhật Thăng, Nguyễn Dục Quang, Nguyễn Thị Kỷ, “Công tác GVCN lớp ở trường phổ thông” [46]; Hà Nhật Thăng, “Phương pháp công tác của người GVCN lớp ở trường THPT” [45]; Hà Thế Truyền, Nguyễn Việt Hùng, Moldul 32 THPT: “Hoạt động của GVCN là một trong những năng lực cần thiết, quan trọng trong những năng lực công tác chủ nhiệm phải làm” [49]. 8 Trong đó, tác giả Hà Nhật Thăng và các cộng sự [46], đã xác định rõ vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của GVCN; chỉ ra nội dung và cách thức thực hiện công việc của GVCN. Tuy nhiên, nội dung cuốn tài liệu vẫn thiên về lý luận, quan điểm chung về công tác chủ nhiệm lớp của giáo viên ở trường phổ thông.
Tác giả Nguyễn Thanh Bình [5], nội dung tài liệu đề cập tới “hệ thống các kỹ năng cơ bản của GVCN, chỉ ra các cách thức rèn luyện từng kỹ năng chủ nhiệm lớp. Tuy nhiên, nội dung tài liệu chủ yếu dùng để bồi dưỡng, tập huấn cho GVCN trong trường phổ thông. Còn cách thức rèn luyện, phát triển năng lực chủ nhiệm lớp như thế nào nhóm tác giả không đề cập đến [4, tr. Nghiên cứu về vai trò, HĐGD của GVCN lớp được nhắc đến trong nghiên cứu của các công trình khoa học [4], [5], [12], [17], [38], [46]… theo đó, GVCN lớp đóng nhiều vai trò: là “người tư vấn, quản lý, hành chính, là người giữ gìn trật tự” Công tác chủ nhiệm lớp là việc GVCN lớp thông báo các kế hoạch của nhà trường, giữ gìn nền nếp lớp học, các công việc hành chính lớp học, ổn định lớp học, tư vấn cho học sinh” [38, tr.
Nghiên cứu về HĐGD của GVCN lớp cần có năng lực tổ chức, đánh giá học sinh, bên cạnh đó cần có năng lực tổ chức các HĐGD cho học sinh. Tầm ảnh hưởng của GVCN đến học sinh trong lớp rất lớn. Học sinh học được rất nhiều từ hình ảnh người GVCN lớp. Đặc biệt, các em sẽ học được từ thầy cô cách ứng xử, cách giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống [12, tr.
Nghiên cứu về quản lý công tác chủ nhiệm lớp, hoạt động giáo dục của giáo viên chủ nhiệm lớp Có những công trình khoa học nghiên cứu về quản lý công tác chủ nhiệm lớp, HĐGD của GVCN lớp đã công bố dưới dạng sách, luận văn, luận án, bài viết. Chẳng hạn: Nguyễn Văn Chương, “Biện pháp quản lý công tác GVCN lớp ở trường THPT Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên” [14]; Nguyễn Văn Được, “Biện pháp quản lý đội ngũ GVCN ở trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Quảng Ngãi” [20]; Nguyễn Khắc Hiền, “Một số biện pháp tăng cường quản lý của 9 Hiệu trưởng đối với công tác chủ nhiệm lớp trong các trường THPT tỉnh Bắc Ninh” [23]; Trần Châu Hoàn, “Biện pháp quản lý của Hiệu trưởng đối với công tác chủ nhiệm lớp ở các trường THCS huyện Vĩnh Bảo – Hải Phòng” [27]; Lê Kim Hương, “Biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp tại các trường THCS trên địa bàn huyện Càng Long tỉnh Trà Vinh” [29]; Đàm Liên Quân, “Biện pháp quản lý bồi dưỡng công tác chủ nhiệm lớp cho giáo viên trường THPT Yên Hoà, Hà Nội” [37]; Nguyễn Huy Tấn, “Quản lý công tác chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng các trường THCS quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội” [43]; Lê Phú Thắng, “Một số giải pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông dân tộc nội trú Trung Ương” [48]; Nguyễn Xuân Tuyên, “Biện pháp quản lý công tác GVCN của Hiệu trưởng trường THPT ở tỉnh Yên Bái trong giai đoạn hiện nay” [51]; Hà Quang Vinh, “Biện pháp quản lý công tác GVCN lớp ở trường THPT Đức Hợp, tỉnh Hưng Yên” [52]. Trong đó, Nguyễn Văn Được, [20], cũng dựa trên tiếp cận chuẩn hoá để nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng về quản lý đội ngũ GVCN. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp quản lý phát triển đội ngũ GVCN nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục THCS.
Tác giả Nguyễn Văn Chương [14], đã trình bày các biện pháp quản lý công tác GVCN lớp ở trường THPT được tiếp cận theo chức năng quản lý. Đó là xây dựng kế hoạch; tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả. Như vậy, Những công trình khoa học đã công bố trên đây đều chỉ ra HĐGD, quản lý HĐGD của GVCN lớp là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong quá trình giáo dục. Hiện nay, theo chúng tôi tìm hiểu được biết huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu về quản lý HĐGD của GVCN lớp ở các trường THCS trong bối cảnh CMCN 4.
Do đó, đề tài cần thực hiện luận chứng sâu sắc cơ sở lý luận và khảo sát thực trạng HĐGD, quản lý HĐGD của GVCN lớp ở các trường THCS làm cơ sở đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐGD của GVCN lớp ở các trường THCS huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương trong bối cảnh CMCN 4. Một số khái niệm cơ bản 1. Giáo viên chủ nhiệm lớp Trong Đại từ điển tiếng Việt: Giáo viên là “người dạy học ở bậc phổ thông hoặc tương đương”; Chủ nhiệm là thuật ngữ “dùng để chỉ người đứng đầu và chịu trách nhiệm chính một số tổ chức” [54, tr. GVCN là một từ ghép bởi hai từ “giáo viên” và “chủ nhiệm”.
Theo đó, GVCN được hiểu là người quản lý, chịu trách nhiệm chính về lớp được nhà trường giao chủ nhiệm và là một trong các giáo viên dạy học của lớp. Đơn vị tổ chức cơ bản để giáo dục cũng như dạy học ở nhà trường là lớp học. Để quản lý một lớp học các trường cử ra những giáo viên giỏi để làm chủ nhiệm. Theo tác giả Phạm Viết Vượng, GVCN lớp ở trường phổng là người thay mặt Hiệu trưởng quản lý toàn diện một lớp học” [53, tr.
Tác giả Trần Thị Hương quan niệm: GVCN ở trường phổ thông, trong đó có trường PTTH “có vị trí đặc biệt quan trọng trong công tác giáo dục. GVCN là người thay mặt Hiệu trưởng quản lý và giáo dục toàn diện học sinh một lớp học. GVCN là cố vấn cho những hoạt động tập thể học sinh. GVCN là cố vấn cho những hoạt động tập thể học sinh, người tổ chức phối hợp những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường” [28, tr.
Tác giả Nguyễn Thanh Bình, GVCN là “người thay mặt Hiệu trưởng quản lý, giáo dục học sinh và tổ chức, hướng dẫn những hoạt động của lớp do mình phụ trách; phối hợp với những lực lượng trong và ngoài nhà trường để giáo dục học sinh [4]. Các quan niệm trên có sự diễn đạt khác nhau về GVCN. Tuy vậy, trong phạm vi luận văn, chúng tôi chỉ bàn đến GVCN là giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp ở các trường THCS.