Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÝ DẠY HỌC MON KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 6 THEO HƯỚNG TÍCH HỢP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan về vấn đề quản lý dạy học môn Khoa học tự nhiên lớp 6 theo hướng tích hợp ở các trường trung học sơ sở. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học tích hợp trên thế giới Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề Trên thế giới đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về quan điểm tích hợp, trong đó có Xavier Roegiers (1996) với công trình nghiên cứu “Khoa sư phạm tích hợp hay làm thé nào dé phát triển các năng lực ở trường học”. Theo Xavier Roegiers “Dạy học tích hợp phải dựa trên cơ sở nền tảng kiến thức trước đó của HS, quá trình tổ chức dạy học tích hợp là quá trình đưa HS gần với thực tế cuộc sống nhất.
Đây là quá trình góp phần hình thành năng lực của người học một cách rõ ràng nhất”. Bản chất của dạy học quan điểm của Xavier Roegier tích hợp là “phương pháp” khi dạy tích hợp bắt buộc phải sử dụng kiến thức liên môn, đây là một cấu trúc thống nhất trong một chỉnh thể được xác định trước nhằm hướng tới việc phát triển năng lực của của người học và đưa người học xích lại gần hơn với cuộc sống [38]. Tháng 9 năm 1968, “Hội nghị tích hợp về việc giảng day các khoa học” đã được Hội đồng Liên quốc gia về giảng dạy khoa học được tô chức tại Varna (Bungari), với sự bảo trợ của UNESCO. Hội nghị đã khẳng định “Chúng ta phải dạy học tích hợp và tích hợp khoa học là gì?” [16].
Theo Jones Casey “quá trình dạy học tích hợp phải là sự kết hợp hài hòa giữacác loại kiến thức với nhau nhằm “tôn vinh” kiến thức trọng tâm cần chuyển tải. Cái quan trọng nhất trong day học tích hop là sự giao thoa, khúc xạ của các tang lớp kiến thức trong cùng một chỉnh thể”. Như vậy, công tác QL hoạt động dạy học tích hợp cần chú ý đến sự liên kết các kiến thức cùng loại thuộc nhiều bộ môn khác nhau, đồng thời sự tích hợp cũng là quá trình vận dụng nhiều loại phương pháp Khác nhau trong dạy học sao cho hài hòa và hiệu quả nhất [25]. Dạy học tích hợp đã và đang được thực hiện ở nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển hàng đầu của thé giới; mức độ tích hợp kha đa dạng.
Số nước có môn Khoa học tự nhiên thay cho 3 môn học riêng rẽ là Vật lí, Hóa học và Sinh học ở cấp THCS chiếm tỉ lệ cao trong số các Quốc gia có nền GD phát triển như Anh, Australia, Hàn Quốc, Mỹ, New Zealand, Nhật Bản, Singapore, Thuy Sỹ,. Những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học tích hợp ở Việt Nam Dạy học tích hợp là phương pháp lồng ghép các kiến thức liên quan từ nhiều nguồn kiến thức trong thực tế cuộc sống hoặc qua các tài liệu tham khảo của các môn học khác nhau nhăm bồ trợ cho nội dung của một môn học nhất định. Phương pháp dạy học tích hợp giúp học sinh hiểu sâu vấn đề bài học Theo Nguyễn Minh Thuyết “Dạy học tích hợp là quá trình huy động kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau của chương trình giáo dục phổ thông nhằm giúp HS tiếp cận kiến thức mới một cách nhanh và hiệu quả nhất”. Trong đó vai trò của người giáo viên là người tổ chức hướng dẫn và gợi mở cho HS cách thức vận dụng các nền tảng kiến thức khác nhau có liên quan đến môn học nhăm giúp HS tiếp cận vấn đề một các nhanh và sát với thực tế cuộc sống nhất.
Như vậy, theo ông “Quan điểm phô biến về khâu đột phá trong giáo dục hiện nay là QL và cán bộ (giáo viên)” [33]. Theo Định Quang Báo “dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để HS biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, đời sống; thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập và trong thực tiễn cuộc sống” [4]. Lý Siều Hải: Luận văn thạc si “QUAN LÍ HOAT ĐỘNG DẠY HỌCtheo hướng tích hợp tại trường Cao đắng nghề thành phố Hồ Chí Minh” đã kết luận: Hoạt động dạy học tích hợp bao gồm: Mục tiêu hoạt động dạy học tích hợp; nội dung, chương trình dạy học theo hướng tích hợp; hình thức kiểm tra đánh giá; qui trình tổ chức dạy học theo hướng tích hợp. QL hoạt động dạy học theo hướng tích hợp gồm: QL nội dung dạy học theo hướng tích hợp; QL nội dung dạy học theo hướng tích hợp; QL điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học theo hướng tích hợp [13].
Nguyễn Thị Thịnh; Luận văn thạc si “QUAN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌCtheo hướng tích hợp ở các trường THCS quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội” nêu rõ: Dạy học tích hợp ở trường THCS nhằm nâng cao chất lượng giáo dục; làm quá trình day học trong nhà trường thực sự có ý nghĩa; thiết lập mối quan hệ giữa các kiến thức đã học; phát triển năng lực người học; giảm bớt những kiến thức trùng lặp giữa các môn hoc. QL hoạt động day học tích hợp phải thực hiện các nội dung QL gồm: QL việc phân công chuyên môn cho GV; QL việc thiết kế và chuẩn bị giờ dạy trên lớp; QL hồ sơ chuyên môn, QL trang thiết bị dạy học và một số nội dung khác” [32]. Huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ là nơi có phong trào học tập tương đối tốt, song chưa có một nghiên cứu đầy đủ nào về vấn đề quản lý dạy học các môn tích hợp nói chung, môn Khoa học tự nhiên nói riêng trong bối cảnh thực hiện công việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông 2018 hiện nay. Vi vậy, trong khuôn khổ luận văn này sẽ đi sâu hơn về cơ sở lý luận của công tác quản lý hoạt động dạy tích hợp liên môn, dé tìm hiểu thực trạng quản lý các hoạt động dạy môn Khoa học tự nhiên theo tích hợp ở các trường THCS trên địa thành huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ và từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên lớp 6 theo hướng tích hợp.
Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý, quản lý giáo dục 1. Quản lý Theo tác giả Đặng Thành Hưng, khái niệm của quản lí được hiểu “Quản lí là một dạng lao động đặc biệt nhằm gây ảnh hưởng, điều khiến, phối hợp lao động của người khác hoặc của nhiều người khác trong cùng tổ chức hoặc cùng công việc nhằm thay đổi hành vi và ý thức của họ, định hướng và tăng hiệu quả lao động của họ, để đạt mục tiêu của tổ chức hoặc lợi ích của công việc cùng sự thỏa mãn của những người tham g1a”[17]. Theo Đặng Quốc Bao: “Quản lí là quá trình gây tác động của chủ thé quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt mục tiêu chung” [3].
Theo Trần Hồng Quân: “Quản lí là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thé quản lí (người quản lí) đến khách thé quan lí (người bị quản If) trong tổ chức, nhăm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [28]. Có rất nhiều các định nghĩa khác nhau xung quanh khái niệm quản lý, trong đó có các tác giả người nước ngoài là những bậc thầy về quản lý và nghiên cứu (Fredrik Wins lon Taylor, Peter F. Dalark, Fayel, Hard Koont, Peter F Druker, Peter. Theo tác giả Frederick Winslow Taylor (1856-1915), người Mỹ ông được tôn vinh là cha đẻ của thuyết “quản lý theo khoa học”.
Ông cho rằng, kinh nghiệm truyền thống và quy tắc theo kinh nghiệm nên được thay thế bằng cách khai thác chuỗi thao tác chính xác, với mục đích tăng năng suất lao động và giảm bớt những cố gắng của nhân công. Trong tác phẩm “Những nguyên lý quản lý theo khoa học” năm 1911, ông đã khang định: “Lam quản lý là nghệ thuật mà bạn phải biết được rõ ràng, chính xác người khác đã làm cái gì và làm công việc đó như thế nảo, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc đó bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất” [9]. Theo Henri Fayol (29 tháng 7 năm 1841 — 19 tháng 11 năm 1925): "Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia đình, doanh nghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tô chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát. Harold Koontz trong tác pham “Những van đề cốt yếu của quan lý” thì cho rằng: "Quản lý là xây dựng và duy trì một môi trường tốt giúp con người hoàn thành một cách hiệu quả mục tiêu đã định.
Quan ly giáo dục: Tác giả Đặng Thành Hưng cho rằng Quản lý giáo dục: “ Quản lý giáo dục là dạng lao động xã hội đặc biệt trong lĩnh vực GD nhằm gây ảnh hưởng, điều khiển hệ thống giáo dục và các thành tố của nó, định hướng và phối hợp lao động của những người tham gia công tác giáo dục để đạt được mục tiêu giáo dục và mục tiêu phát triển giáo dục, dựa trên thé chế giáo dục và các nguồn lực giáo dục”[17] Tác giả Phạm Minh Hạc “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp qui luật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục tới mục tiêu dự kiến lên trạng thái mới về chất” [12]. Như vậy, quản lý giáo dục chính là quá trình tác động có định hướng của nhà quản lý trong việc vận dụng nguyên lý, phương pháp chung nhất của kế hoạch nhằm đạt được những mục tiêu của chương trình. Những tác động này có tính khoa học đến nhà trường tô chức một cách khoa học, có kế hoạch theo chương trình. Hoạt động dạy học 1.
Dạy học “Dạy học là toàn bộ các thao tác có mục đích nhăm chuyền các giá tri tinh thần, các hiểu biết, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên trong một con người”.