Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập người học theo định hướng phát triển năng lực

Tìm hiểu về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập người học hiệu quả. Cập nhật các phương pháp, tiêu chí và quy trình đánh giá mới nhất.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Trâm
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Phan Thị Hồng Vinh
• Trường học: Trường Đại học Hồng Đức
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của người học theo định hướng phát triển năng lực tại Trường Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thanh Hóa

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập người học

Đánh giá kết quả học tập là hoạt động then chốt trong quy trình đào tạo. Theo định hướng phát triển năng lực, việc đánh giá không chỉ đo lường kiến thức mà còn kiểm tra kỹ năng và phẩm chất của người học. Quản lý hoạt động này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong nhà trường. Từ việc xây dựng chuẩn đầu ra, thiết kế phương pháp đánh giá, tổ chức thực hiện đến phân tích và sử dụng kết quả. Ở các trường cao đẳng nghề, công tác này có vai trò đặc biệt quan trọng. Nó đảm bảo chất lượng đào tạo đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Quản lý hiệu quả giúp nâng cao ý thức học tập chủ động, sáng tạo của người học. Đồng thời tạo cơ sở cho việc cải tiến chương trình đào tạo liên tục. Hoạt động đánh giá theo định hướng phát triển năng lực yêu cầu sự thay đổi toàn diện từ nhận thức đến phương pháp thực hiện của cả người dạy và người học.

1.1. Khái niệm đánh giá kết quả học tập theo định hướng năng lực

Đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực là quá trình thu thập, phân tích và đánh giá thông tin về mức độ đạt được các năng lực của người học. Khác với đánh giá truyền thống chỉ tập trung vào kiến thức, phương pháp này đánh giá toàn diện cả kiến thức, kỹ năng và thái độ. Năng lực được hiểu là khả năng thực hiện thành thạo các nhiệm vụ trong điều kiện thực tế. Người học cần chứng minh khả năng áp dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn. Chuẩn đầu ra trở thành thước đo quan trọng nhất trong đánh giá. Kết quả đánh giá phản ánh đúng thực chất năng lực của người học sau quá trình đào tạo.

1.2. Vai trò của quản lý đánh giá trong giáo dục nghề nghiệp

Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập đóng vai trò trung tâm trong hệ thống đảm bảo chất lượng đào tạo. Trong giáo dục nghề nghiệp, công tác này giúp nhà trường kiểm soát được đầu ra của chương trình đào tạo. Quản lý tốt hoạt động đánh giá tạo điều kiện phát hiện kịp thời những bất cập trong dạy và học. Nhà quản lý có thể điều chỉnh nội dung, phương pháp giảng dạy phù hợp hơn. Kết quả đánh giá là cơ sở để đánh giá hiệu quả của đội ngũ giáo viên. Qua đó xây dựng kế hoạch bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Hệ thống đánh giá chuẩn hóa cũng tạo niềm tin cho người học và xã hội.

II. Phân tích thực trạng quản lý đánh giá kết quả học tập người học

Nghiên cứu thực tế tại Trường Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô cho thấy nhiều kết quả tích cực trong công tác đánh giá. Phần lớn cán bộ quản lý và giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của đánh giá theo định hướng phát triển năng lực. Nguyên tắc khách quan, công bằng được thực hiện khá tốt với hơn 53% đánh giá đạt mức tốt. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Việc đánh giá thường xuyên và có hệ thống chưa được thực hiện đồng đều. Nhiều giáo viên còn lúng túng trong việc thiết kế đề thi phù hợp với chuẩn đầu ra. Kết quả đánh giá chưa thực sự phát huy được tinh thần học tập chủ động, sáng tạo của người học. Nguyên nhân chính là do năng lực đánh giá của đội ngũ giáo viên còn hạn chế. Cơ sở vật chất và kinh phí đầu tư cho hoạt động đánh giá cũng chưa đáp ứng yêu cầu. Cần có giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập.

2.1. Điểm mạnh và kết quả đạt được trong hoạt động đánh giá

Kết quả khảo sát cho thấy nhiều điểm mạnh trong hoạt động đánh giá tại nhà trường. 54% giáo viên và 82% người học đánh giá tốt về tính khách quan, chính xác của kết quả đánh giá. Nguyên tắc đảm bảo tính thường xuyên được xếp thứ hai về mức độ thực hiện. Đội ngũ cán bộ quản lý đã có nhiều nỗ lực trong việc tổ chức các hoạt động đánh giá. Nhà trường đã ban hành nhiều quy định về kiểm tra, đánh giá. Giáo viên cơ bản nắm được yêu cầu của đánh giá theo định hướng năng lực. Người học dần quen với hình thức đánh giá mới, tích cực hơn trong quá trình học tập.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân của các tồn tại trong đánh giá

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động đánh giá còn nhiều hạn chế đáng lo ngại. Nội dung đánh giá chưa đảm bảo tính thiết thực, chưa gắn chặt với chuẩn đầu ra chương trình đào tạo. Việc điều chỉnh hoạt động dạy-học sau đánh giá chưa hiệu quả. Chỉ 40% cán bộ quản lý và 44% giáo viên đánh giá tốt về việc phát huy tinh thần học tập chủ động của người học. Nguyên nhân chủ yếu gồm năng lực đánh giá của giáo viên chưa đồng đều, thiếu kinh phí đầu tư cho hoạt động bồi dưỡng. Cơ sở vật chất phục vụ đánh giá còn hạn chế. Một số giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về bản chất của đánh giá năng lực.

III. Giải pháp quản lý đánh giá kết quả học tập theo định hướng năng lực

Để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động đánh giá, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là nâng cao nhận thức cho toàn bộ cán bộ, giáo viên về tầm quan trọng của đánh giá theo định hướng năng lực. Thứ hai là tổ chức tập huấn chuyên sâu về công tác khảo thí cho đội ngũ giáo viên. Thứ ba là xây dựng quy trình đánh giá chuẩn hóa, rõ ràng và khoa học. Thứ tư là phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban trong tổ chức đánh giá. Cuối cùng là đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí cho hoạt động này. Các giải pháp cần được thực hiện có lộ trình, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường. Sự cam kết của ban giám hiệu là yếu tố quyết định thành công. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào quản lý đánh giá cũng cần được chú trọng.

3.1. Biện pháp nâng cao nhận thức và năng lực đánh giá cho giáo viên

Biện pháp đầu tiên là tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng của đánh giá theo định hướng phát triển năng lực. Nhà trường cần mời chuyên gia tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo chuyên đề. Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ năng thiết kế đề thi, xây dựng rubric đánh giá. Giáo viên được hướng dẫn cách đánh giá quá trình, đánh giá thực hành. Ngoài ra, cần tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn để giáo viên chia sẻ kinh nghiệm. Việc học hỏi từ các trường đại học, cao đẳng có uy tín cũng rất cần thiết.

3.2. Xây dựng quy trình đánh giá chuẩn hóa và hệ thống quản lý

Xây dựng quy trình đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực là giải pháp then chốt. Quy trình cần bao gồm các bước: xác định chuẩn đầu ra, thiết kế kế hoạch đánh giá, xây dựng công cụ đánh giá, tổ chức thực hiện, chấm điểm và phản hồi kết quả. Mỗi bước cần có hướng dẫn cụ thể, rõ ràng cho giáo viên. Nhà trường cần thành lập hội đồng kiểm định chất lượng đánh giá. Hệ thống quản lý cần ứng dụng công nghệ thông tin trong lưu trữ, phân tích kết quả. Việc phối hợp giữa các khoa chuyên môn với phòng đào tạo phải nhịp nhàng, hiệu quả.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn quản lý đánh giá kết quả học tập

Nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập người học theo định hướng phát triển năng lực. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Về mặt lý luận, nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở khoa học về đánh giá năng lực trong giáo dục nghề nghiệp. Về mặt thực tiễn, các giải pháp đề xuất phù hợp với điều kiện của trường cao đẳng. Việc triển khai các giải pháp sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Người học được đánh giá công bằng, chính xác sẽ có động lực học tập tốt hơn. Kết quả đánh giá phản ánh đúng năng lực giúp nhà trường điều chỉnh chương trình đào tạo hiệu quả. Đây là cơ sở để nhà trường phát triển bền vững trong tương lai. Nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận mới cho công tác quản lý đánh giá tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu đã đóng góp vào kho tàng kiến thức về quản lý giáo dục, đặc biệt trong lĩnh vực đánh giá năng lực. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc cải tiến hệ thống đánh giá tại các trường cao đẳng nghề. Thực trạng được khảo sát tại Trường Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô phản ánh bức tranh chung của nhiều cơ sở đào tạo. Các giải pháp đề xuất có tính khả thi cao, có thể áp dụng rộng rãi. Nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa quản lý đánh giá và chất lượng đào tạo. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý giáo dục và giảng viên nghề.

4.2. Khuyến nghị triển khai và hướng phát triển trong tương lai

Để các giải pháp đạt hiệu quả cao, cần có sự cam kết mạnh mẽ từ ban giám hiệu nhà trường. Hoạt động bồi dưỡng giáo viên cần được thực hiện thường xuyên, không phải một lần duy nhất. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ đánh giá cần được ưu tiên trong kế hoạch hàng năm. Nhà trường nên xây dựng hệ thống đánh giá đa dạng, kết hợp nhiều hình thức đánh giá khác nhau. Việc đánh giá cần gắn liền với hoạt động tư vấn, hỗ trợ người học. Trong tương lai, nhà trường nên ứng dụng công nghệ 4.0 vào quản lý đánh giá kết quả học tập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của ngƣời học theo định hƣớng phát triển năng lực ở trƣờng Cao đẳng nghề. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của ngƣời học theo định hƣớng phát triển năng lực tại Trƣờng Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của ngƣời học theo định hƣớng phát triển năng lực tại Trƣờng Cao đẳng Cơ điện Xây dựng Việt Xô. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA NGƢỜI HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Ở TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ 1.

Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Trong lịch sử phát triển của hoạt động giáo dục nói chung và hoạt động dạy học nói riêng, vấn đề đánh giá kết quả của ngƣời học đƣợc coi nhƣ là một khâu quan trọng của quá trình dạy học. Quản lý hoạt động dạy học thông qua việc quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của ngƣời học nhằm tác động trực tiếp đến ngƣời dạy để họ thực hiện đầy đủ và khoa học quá trình đánh giá trên cơ sở công bằng khách quan nhằm thúc đẩy quá trình học tập của ngƣời học và dạy học của giáo viên ngày càng tiến bộ đáp ứng đầy đủ, vững chắc các yêu cầu do mục tiêu giáo dục đã đề ra. Ở Liên Xô (cũ) các công trình nghiên cứu đánh giá về lĩnh vực tri thức của học sinh xuất hiện từ những năm 30 - 40 của thế kỉ XX.

Nghiên cứu của N. Arkhalghelxki [2] về “Kiểm tra và đánh giá tri thức học sinh các trường tiểu học và trung học” năm 1938 đã đƣa ra hệ thống phƣơng pháp đánh giá tri thức của học sinh với những nhân tố cơ bản có ảnh hƣởng sâu sắc đến vấn đề chất lƣợng đánh giá. Ivanov [18] trong “Kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh” cũng đã đề cập đến các vấn đề về vị trí, tầm quan trọng của đánh giá tri thức, kĩ năng, kĩ xảo; trong đó tác giả đƣa ra những tiêu chuẩn chung của việc đánh giá tri thức. Việc quản lý đánh giá kết quả học tập đƣợc đề cập đến nhiều trong các sách báo, tài liệu về quản lý giáo dục trong và ngoài nƣớc.

Công trình nghiên cứu đƣợc nhiều ngƣời biết đến là công trình của tác giả ngƣời Mỹ B. Công trình đƣa ra một hệ thống phân loại mục tiêu giáo dục, xây dựng nên các cấp độ của mục tiêu giáo dục, thƣờng đƣợc gọi là cách phân loại Bloom và một công cụ đánh giá có hiệu quả giúp xác định đƣợc kết quả học tập ở mọi cấp độ để đƣa ra một nhận định chính xác về năng lực của ngƣời đƣợc đánh giá về chuyên môn liên quan. Mặc dù các công trình về đánh giá KQHT trƣớc những năm 1990 rất phong phú nhƣng chỉ tập trung đánh giá khả năng ghi nhớ tri thức của ngƣời học 6 mà ít quan tâm đến ngƣời học vận dụng tri thức đó nhƣ thế nào trong thực tiễn hoạt động nghề nghiệp của mình. Đó cũng chính là nhƣợc điểm lớn nhất của dạy học theo tiếp cận nội dung, thƣờng mang tính “hàn lâm”, nặng nề lý thuyết.

Nghiên cứu sâu về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của ngƣời học tiếp cận năng lực, đó chính là kiểm tra đánh giá năng lực có nghĩa là xem ngƣời học thực hiện năng lực theo yêu nhƣ thế nào và đánh giá sự thực hiện năng lực đó. Các tác giả nhƣ Gary Borich; Peter. Jame Popham; Tom Kubiszyn trong các cuốn sách của mình đã giải thích tƣờng minh về cấu trúc, đặc điểm và vai trò của một bài kiểm tra năng lực rõ thế nào là bài kiểm tra sự thực hiện, phƣơng pháp luận và qui trình các bƣớc cơ bản khi tiến hành đánh giá sự thực hiện. Thực chất phƣơng pháp đánh giá này có xuất xứ từ lâu và ngày nay đƣợc các nhà sƣ phạm, nhà quản lý giáo dục cỗ vũ và đề cao theo phong trào dạy học theo tiếp cận năng lực trên toàn nƣớc Mỹ.

Bên cạnh đó, Tác phẩm “Educational Assessment of Students” (Đánh giá HS) của tác giả Anthony J.Nitko đã trình bày về vai trò của công tác quản lý trong ĐG KQHT của HS nhƣ: “Phát triển các KH giảng dạy kết hợp với đánh giá; các đánh giá về mục tiêu, hiệu quả; đánh giá HS”; “Đánh giá HS còn là trách nhiệm to lớn của người Hiệu trưởng trong nhà trường, hiệu quả của công tác đánh giá có tốt hay không là do năng lực QL của người Hiệu trưởng nhà trường” [1]. Nhƣ vậy, vấn đề ĐG và quản lý hoạt động ĐG nhận đƣợc nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các học giả trên thế giới. Kết quả của những nghiên cứu này giúp chúng ta thấy đƣợc ý nghĩa, vai trò của ĐG trong GD; quan niệm, xu hƣớng ĐG hiện nay; quy trình, phƣơng pháp, kĩ thuật, công cụ ĐG. Tại Việt Nam Cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, Việt Nam hội nhập mạnh mẽ và đa phƣơng diện với thế giới.

Giáo dục là thành tố quan trọng nằm trong quĩ đạo của sự hội nhập đó. Trong thời gian này, đào tạo theo tiếp cận năng lực đƣợc phát triển rộng khắp. Để đi đến cuối cùng của sự thành công, nhiều nhà sƣ phạm đã bắt tay vào nghiên cứu sâu cả lý thuyết và thực tiễn về lĩnh vực kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực sao cho quy trình đào tạo là tối ƣu từ vận dụng chƣơng trình đào tạo đến phƣơng pháp giảng dạy. Trong thời gian này, ở trong nƣớc đã có nhiều công trình của một số tác giả nghiên cứu về vấn đề đánh giá chất lƣợng giáo dục nói chung và đánh giá kết 7 quả học tập của học sinh nói riêng.

Xuất hiện một số tài liệu dịch, một số bài báo đề cập đến vấn đề đánh giá giáo dục, cụ thể: Tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc đã thực hiện công trình nghiên cứu khoa học công nghệ cấp Nhà nƣớc và cho xuất bản cuốn sách “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông” (3/1996) [21]. Tài liệu này làm nền tảng cho việc tiếp cận các khái niệm, các thuật ngữ về đánh giá giáo dục cũng nhƣ những yêu cầu về nội dung và kỹ thuật đánh giá. Năm 1995, tác giả Dƣơng Thiệu Tống cho xuất bản cuốn “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập” [31], tái bản năm 2005. Cuốn tài liệu đã mô tả hệ thống khái niệm về đo lƣờng thành quả học tập, các nguyên lý đo lƣờng, các nguyên tắc viết các câu hỏi trắc nghiệm, tổ chức thi và chấm thi.

Cuốn sách này là một đóng góp rất lớn cho giáo dục Việt Nam về phần đánh giá định lƣợng kết quả học tập của học sinh. Bên cạnh đó có một số tài liệu nghiên cứu về đo lƣờng đánh giá giáo dục bằng phƣơng pháp định lƣợng, đƣợc sử dụng giảng dạy trong trƣờng đại học và có tính ứng dụng thực tiễn, đó là các cuốn tài liệu của tác giả: Trong nghiên cứu của tác giả Trần Thị Thìn đã làm rõ vấn đề: “Kết hợp đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập và đổi mới phương pháp, hình thức dạy học tạo động lực thúc đẩy sinh viên tích cực học tập” [28]. Tác giả Trần Thị Bích Liễu đã phân tích và đƣa ra 5 tiêu chí “đánh giá đúng” trong bài viết “Để đánh giá KQHT của sinh viên một cách có chất lượng”. Tiếp theo tác giả liệt kê 5 yếu kém của kiểm tra - đánh giá KQHT ở đại học rồi phân tích các nguyên nhân đó và cuối cùng đƣa ra 3 kết luận về việc làm thế nào để kiểm tra - đánh giá KQHT của sinh viên một cách có chất lƣợng.

Nói cách khác các dạng hành vi này có ảnh hƣởng không nhỏ đến KQHT của ngƣời học. Vì vậy, giảng viên cần quan tâm đến các hành vi đặc trƣng này trong quá trình dạy học và đánh giá KQHT của sinh viên. Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh (2014), “Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh” [23]. Cuốn sách đã trình bày có hệ thống các phƣơng pháp kiểm tra, đánh giá phù hợp với xu thể đổi mới hiện nay, xác định cách thức và yêu cầu để giáo viên thực hiện có hiệu quả các phƣơng pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập phù hợp với lí luận dạy học hiện đại.

8 Tác giả Nguyễn Đình Chỉnh (1995), đã bàn về “Vấn đề đặt câu hỏi của giáo viên đứng lớp kiểm tra, đánh giá việc học tập của học sinh”. Sách trình bày các vấn đề lý thuyết của công tác giảng dạy bằng cách đặt câu hỏi, qua đó hƣớng dẫn cách đặt câu hỏi khoa học và phù hợp giúp kiểm tra, đánh giá đƣợc trình độ của học sinh [14]. Tác giả Nguyễn Đức Chính trong bài “Đánh giá thực kết quả học tập trong giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực” [13] có giới thiệu khá chi tiết về hình thức đánh giá thực (đánh giá thực là tên tác giả dùng để gọi hình thức authentic assessment) nhƣ: đặc trƣng của đánh giá thực, phân biệt giữa đánh giá thực và đánh giá truyền thống, các bƣớc cơ bản để xây dựng một bài đánh giá thực. Từ đó tác giả nêu rõ sự cần thiết phải đƣa đánh giá thực vào quá trình dạy học để bổ sung cho đánh giá truyền thống nhằm thay đổi cách dạy và cách học.

Đến nay, Bộ GD&ĐT đã chú trọng hơn vào chất lƣợng đào tạo ở các bậc học. Song song với việc đổi mới phƣơng pháp giảng dạy và học tập thì chủ trƣơng của Bộ là cần phải đổi mới quá trình kiểm tra - đánh giá KQHT cho ngƣời học nhằm đảm bảo tính khách quan, công bằng và đánh giá chính xác năng lực của ngƣời học. Qua việc tìm hiểu tình hình nghiên cứu về đánh giá KQHT và đánh giá KQHT theo tiếp cận năng lực ở trong và ngoài nƣớc có thể thấy: - Các nghiên cứu về đánh giá KQHT rất phong phú, đa dạng và ở nhiều khía cạnh khác nhau. - Xu hƣớng dạy học và đánh giá đang đƣợc quan tâm nhất hiện nay là đánh giá theo tiếp cận năng lực.

Đây là xu hƣớng mới mẻ không chỉ ở Việt Nam mà còn cả trên thế giới với mục đích đánh giá công việc, việc làm thật của ngƣời học nhằm khắc phục những hạn chế của đánh giá truyền thống thiên về đánh giá kiến thức. Đến nay, Bộ GD&ĐT đã chú trọng hơn vào chất lƣợng đào tạo ở các bậc học.