phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của đề tài đƣợc trình bày trong 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội cho học sinh tại trƣờng trung học phổ thông; Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội cho học sinh tại các trƣờng trung học phổ thông thành phố Phan Rang-Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận; Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội cho học sinh tại các trƣờng trung học phổ thông thành phố Phan Rang-Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận; 8 CHƯ NG 1 C SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG, CHỐNG TỆ NẠN XÃ HỘI CHO HỌC SINH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Theo UNICEF, “ ỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới”. Cách tiếp cận này lƣu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kỹ năng của ngƣời học.
Nói một cách ngắn gọn, thì đó chính là khả năng chuyển đổi kiến thức (phải làm gì) và thái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc nhƣ thế nào, hay tin tƣởng vào giá trị nào) thành hành động (làm gì và làm nhƣ thế nào). Năm 2001, UNICEF thông qua chƣơng trình “Giáo dục kỹ năng sống để bảo vệ sức khỏe và chống HIV/AIDS cho thanh niên trong và ngoài nhà trƣờng”. Giáo dục kỹ năng sống còn đƣợc đề cập tại diễn đàn giáo dục thế giới Dakar vào tháng 5/2000; trong việc thực hiện công ƣớc về quyền tr em; trong Hội nghị quốc tế về dân số và phát triển giáo dục cho mọi ngƣời. Đặc biệt, trong tuyên bố về cam kết của tiểu ban đặc biệt của Liên Hợp quốc về HIV/AIDS (tháng 6/2001) các nƣớc đồng ý cho rằng: “Đến năm 2005 đảm bảo rằng ít nhất có 90% và vào năm 2010 ít nhất có 95% thanh niên và phụ nữ tuổi từ 15 đến 24 có thể tiếp cận thông tin giáo dục và dịch vụ cần thiết để phát triển kỹ năng sống để giảm những tổn thƣơng do sự lây nhiễm HIV” gây ra.
Tác giả Darlene Manix (1995) Life Skills Activities for Secondary Students with Special Needs- Tạm dịch: Hoạt động kỹ năng sống dành cho học sinh trung học có nhu cầu đặc biệt. Cuốn sách này cung cấp cho giáo viên và phụ huynh một bộ sƣu tập độc đáo gồm hơn 200 bài tập để giúp thanh thiếu niên có nhu cầu đặc biệt trong việc xây dựng các kỹ năng sống cần thiết để đạt đƣợc sự độc lập và thành công trong cuộc sống hàng ngày. Cuốn sách bao gồm 90 bảng tính có thể lặp lại để dạy học sinh cách áp dụng những kỹ năng sống này vào các tình huống thực tế. (Darlene Manix, 1995) Trong cuốn sách Life Skill Education And Curriculum- Tạm dịch: Chương trình giáo dục kỹ năng sống của tác giả Gracious Thomas đã nhấn mạnh vai trò của giáo viên nhằm giáo dục kỹ năng sống cho tr dựa vào hệ thống giá trị cho công tác phòng, chống nhiễm HIV/AIDS.
(Gracious Thomas, 2006) 9 Đề tài Preventing school-based antisocial behaviors with school-Tạm dịch: Ngăn chặn các hành vi chống đối trong trường học của nhóm tác giả Mack D. Burke, Kevin Ayres và Shanna Hagan-Burke, Đại học Georgia đƣợc đăng trên tạp chí can thiệp sớm hành vi. Nghiên cứu phác thảo một số lý thuyết liên quan đến sự phát triển của các hành vi chống đối xã hội và sau đó đƣa ra một mô tả tổng quát về phƣơng pháp ngăn ngừa các hành vi chống đối xã hội thông qua hỗ trợ hành vi tích cực. Cách tiếp cận có hệ thống này cho phép các nhà trƣờng thu thập và giám sát dữ liệu hình thành để xác định các phƣơng tiện can thiệp và hỗ trợ phù hợp và hiệu quả.
Burke, Kevin Ayres và Shanna Hagan-Burke, 2004) 1. Nghiên cứu trong nước Năm 2007, với đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ “Giáo dục một số kỹ năng sống cho học sinh trung học phổ thông” do tác giả Nguyễn Thanh Bình làm chủ nhiệm, kết quả nghiên cứu cho chúng ta thấy kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ của học sinh còn hạn chế. Trên cơ sở tìm hiểu thực trạng, xác định nhu cầu giáo dục kỹ năng sống, đề tài đã xây dựng chƣơng tình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. (Nguyễn Thanh Bình, 2007) Có thể nói, ở Việt Nam trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, một số công trình đã đi sâu nghiên cứu một số lĩnh vực và phƣơng pháp giáo dục kỹ năng sống, các đề tài đã phân tích làm r thực trạng và tính cấp bách của vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
Tuy nhiên, hiện nay ở các trƣờng THPT việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh chƣa khai thác triệt để nội lực của giáo dục kỹ năng sống thông qua các hình thức nhƣ: Hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm sáng tạo, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp,… để thực hiện có hiệu quả các nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Bên cạnh các chƣơng trình, tài liệu, đề tài nghiên cứu đƣợc triển khai liên quan đến giáo dục kỹ năng sống cho các trƣờng THPT khá phong phú, trong cuốn “Hoạt động thực tiễn tìm hiểu kỹ năng sống dành cho học sinh” do Trần Thời iến (chủ biên) đã trình bày những cách xác lập chủ đề hoạt động, lập kế hoạch hoạt động đến những hoạt động cụ thể nhằm hình thành các kỹ năng cần thiết cho học sinh (Trần Thời iến, 2011). Hay trong cuốn “Giáo dục giá trị sống và kỹ năng sống” cho đối tƣợng là học sinh THPT của nhóm tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị im Thoa, Đặng Hoàng Minh, đã trình bày những đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi ảnh hƣởng đến việc hình 10 thành kỹ năng sống cho học sinh. Ngoài ra, nhóm tác giả đã thiết kế các nhóm chủ đề c ng với những hoạt động nhằm hình thành các kỹ năng sống cho học sinh THPT.
Đề tài đã chỉ rõ những ƣu điểm, nhƣợc điểm cũng nhƣ nguyên nhân các em học sinh bị lôi kéo vào lối sống thực dụng, đua đòi, không đủ bản lĩnh để nói không với cái xấu (Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị im Thoa, Đặng Hoàng Minh, 2010). Giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội cho sinh viên đƣợc tác giả Trần Minh Sang tìm hiểu, nghiên cứu qua đề tài giáo dục kỹ năng phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội cho sinh viên trƣờng đại học Đồng Tháp (Trần Minh Sang, 2019). Tác giả Nguyễn Thị Th y Phƣơng với đề tài giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội cho học sinh các trƣờng THPT thành phố Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay đã tìm hiểu thực trạng hoạt động giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội cho học sinh tại thành phố Bảo Lộc và đề xuất 06 biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động này (Nguyễn Thị Th y Phƣơng, 2020). Luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Thị Mỹ An với đề tài quản lý giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội cho học sinh ở các trƣờng trung học cơ sở quận Đống Đa, thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay đã đề cập một cách rõ nét về thực trạng giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội trong trƣờng học.
Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động giáo dục chƣa đƣợc nhƣ mong muốn, khả năng vận dụng còn thấp, sự tham gia vào cuộc của các lực lƣợng phối hợp còn thiếu sự đồng bộ, chặt chẽ, đâu đó môi trƣờng giáo dục chƣa thực sự đảm bảo an toàn, lành mạnh cho học sinh (Trần Thị Mỹ An, 2020). Những vấn đề tệ nạn xã hội đang là vấn đề nóng bỏng, nhức nhối phá vỡ hạnh phúc nhiều gia đình, đe dọa tƣơng lai nòi giống của dân tộc, là nguyên nhân chủ yếu làm lây nhiễm HIV/AIDS và đƣợc xem là một trong những nguyên nhân chính phát sinh ra tội phạm, những đối tƣợng nguy hiểm cho xã hội. Đây thực sự là một hiểm họa của đất nƣớc trong thời k mở cửa, hội nhập quốc tế. Đấu tranh phòng, chống tệ nạn xã hội và tội phạm đang trở thành một trong những vấn đề quan trọng cấp bách có tính chất toàn cầu và khu vực.
Quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc về giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội đƣợc thể hiện cụ thể trong Luật phòng, chống ma túy và các Nghị quyết, chỉ thị, văn bản chỉ đạo về giáo dục và đào tạo. Trƣớc tính chất nguy hiểm của tệ nạn xã hội, Đảng, Nhà nƣớc đã ban hành nhiều chủ chƣơng, chính sách và biện pháp kịp thời nhằm tăng cƣờng công tác phòng, chống các tệ nạn xã hội ngày 12/11/2013 Nghị định 11 167/2013/NĐ-CP Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình. Ngày 10/01/2014 nghị định 02/2014/NĐ-CP Quy định chế độ áp dụng, thi hành biện pháp xử lý hành chính đƣa vào trƣờng giáo dƣỡng và cơ sở giáo dục bắt buộc. Ngày 26/12/2014 nghị quyết 98/NQ-CP Về tăng cƣờng chỉ đạo công tác phòng, chống, kiểm soát và cai nghiện ma túy trong tình hình mới.
Nhìn chung, các nghiên cứu về giáo dục và quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống trên thế giới và ở Việt Nam đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề giáo dục và quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống nói chung. Nhiều nghiên cứu đã chỉ r tính cấp bách và hình thức giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội, đã đề xuất các biện pháp giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội và quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn cho học sinh, sinh viên. Hiện nay việc quản lý giáo dục kỹ năng phòng, chống tệ nạn xã hội cho học sinh ở các trƣờng THPT thành phố Phan Rang-Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận đã đƣợc quan tâm, đạt đƣợc một số kết quả. Song trƣớc bối cảnh có nhiều thay đổi, tình trạng học sinh THPT mắc vào tệ nạn xã hội vẫn xảy ra vô c ng phức tạp.