Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN PHỐ NỐI, TỈNH HƯNG YÊN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Hoạt động giáo dục hướng nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển GDĐT, chuẩn bị đào tạo nhân lực phục vụ phát triển kinh tế xã hội. Vì vậy, vấn đề này đã và đang được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu ở nhiều khía cạnh khác nhau: 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ở nước ngoài Vấn đề GDHN đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu từ những năm giữa thế kỷ XIX.
Ở các nước phương Tây: - Năm 1848, cuốn sách “Hướng nghiệp chọn nghề” xuất hiện ở Pháp đã đề cập tới xu thế phát triển đa dạng của nghề nghiệp do sự phát triển của công nghiệp tạo nên và việc nhất thiết phải giúp đỡ thanh niên trong sự lựa chọn nghề nghiệp. Cuốn sách cũng đã khẳng định tính cấp thiết phải giúp đỡ thanh thiếu niên, HS đi vào thế giới nghề nghiệp nhằm sử dụng có hiệu quả lực lượng lao động trẻ. Sau cải cách giáo dục 1975, GDHN trong trường học chú trọng đến việc dạy môn Công nghệ học; coi việc GDHN cho HS trong trường phổ thông là đào tạo "tiền nghề nghiệp", là cơ sở cho việc học tập liên tục và chuẩn bị để bước vào cuộc sống. - Các tác giả Rolf Oberliesen, Helmut keim, Michaell Schumann, Gehart Duismamn… (Cộng hoà liên bang Đức) đã có những công trình nghiên cứu về phương thức tổ chức cho HS phổ thông thực tập ở các nhà máy, xí nghiệp, các cơ sở kinh doanh, dịch vụ.
Đức đã có những kinh nghiệm về tổ chức hệ thống trường phổ thông quán triệt nguyên tắc hướng nghiệp, chuẩn bị cho HS đi vào trường đào tạo nghề tùy theo trình độ và năng lực học tập của mỗi HS. Quan điểm của họ là phải tiến hành phân loại HS dựa vào khả năng học tập của từng em để định hướng cho học sinh đi học để trở thành công nhân lành nghề song song với việc học hết lớp 12 và tiếp tục phân loại cho HS khá giỏi học lên lớp 13 thi tú tài toàn phần, thi vào đại học. và vì thế, HS có thể học nghề ngay khi đang học PT. Bên cạnh đó, các nhà khoa học sư phạm ở Cộng hoà Dân chủ Đức (Heinz Frankiewiez, Bernd Rothe, B.Germer… đã nghiên cứu những vấn đề cơ sở khoa học sư phạm của tổ chức hoạt động dạy học lao động nghề nghiệp cho HS, trong đó quan tâm đến công tác phối hợp, cộng tác chặt chẽ giữa trung tâm GD kỹ thuật tổng hợp (KTTH) và các trường PT trong việc lập kế hoạch thực 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tập cho HS phổ thông.
Các tác giả đã chỉ ra sự cần thiết phải tổ chức cho HS thực tập thực tế tại các trung tâm hoặc các đơn vị sản xuất; tổ chức hoạt động lao động nghề nghiệp cho HS phổ thông bằng việc áp dụng phương thức phối hợp cộng tác chặt chẽ giữa trung tâm giáo dục kỹ thuật tổng hợp và trường phổ thông trong việc lập kế hoạch thực tập cho học sinh phổ thông. - Dưới ánh của Chủ nghĩa Mác - Lênin, đã có nhiều nhà khoa học ở Liên xô (cũ) phát triển lý luận về giáo dục. là những nhà khoa học có nhiều đóng góp quan trọng trong lĩnh vực giáo dục lao động KTTH trong những năm 70 của thế kỷ XX. Các nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu ý tưởng học tập kết hợp với lao động sản xuất để hình thành nhân cách toàn diện cho HS, những ý tưởng đó có giá trị lớn cả mặt chính trị lẫn KT-XH.
Các nhà giáo dục Xô Viết đã làm nổi bật vai trò to lớn của giáo dục KTTH trong nhà trường nước Nga, coi đó là một trong những bộ phận quan trọng nhất của giáo dục Cộng sản chủ nghĩa, có tác dụng giúp HS tiếp nhận về mặt lý thuyết và thực tiễn về những nguyên lý cơ bản của nền sản xuất hiện đại, hình thành kỹ năng, kỹ xảo lao động và HN cho HS, tạo khả năng lựa chọn có ý thức con đường lao động, xây dựng cơ sở cho việc đào tạo nghề về sau.Krupxkaia đã phát triển nguyên lý giáo dục KTTH của V.Lênin, nhấn mạnh yêu cầu phải quán triệt nguyên lý này vào các môn học của nhà trường, giữa các môn học với nhau phải có sự quan hệ mật thiết, liên hệ với hoạt động thực tiễn và nhất là đối với học môn kỹ thuật. - Ở Mỹ chương trình “giáo dục nghề nghiệp” đã được đưa vào các cấp học phổ thông. Chương trình này đã tạo điều kiện cho HS được tham gia vào các quá trình công nghệ để giải quyết các vấn đề thực tế của đất nước. - Allan Walker trong công trình khoa học "Một số vấn đề về quản lý GD ở Australia" đã chỉ ra rằng, nhà trường hiện nay không chỉ là nơi dạy lý thuyết, 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mà phải cung cấp cho HS một khả năng chuyển đổi thật nhanh và có sự bình đẳng trong tất cả các HS, làm cho HS vừa có kỹ năng lao động, vừa có tri thức.
Các nước Đông Nam Á - Giáo dục Trung Quốc rất chú trọng đến giáo dục lao động kỹ thuật nghề nghiệp cho HS phổ thông. HS cấp THCS và THPT được học môn kỹ thuật lao động và được thực hành ngay trong trường học một số nội dung như chế biến, gia công đồ gỗ, kim loại, lắp ráp điện, điện tử, các nghề thủ công truyền thống. HS được tham gia lao động tại địa phương và các nhà máy, cơ sở sản xuất dịch vụ. Trong các nhà trường phổ thông có bộ phận chuyên môn làm công tác tư vấn tâm lý và tư vấn nghề cho HS, nhằm giúp các em khắc phục trở ngại về tâm lý trong quá trình học tập và định hướng chọn ngành nghề phù hợp với năng lực bản thân và thị trường lao động.
Đặc biệt, giáo dục nghề nghiệp đã được đưa vào loại hình trường THPT có dạy nghề khá sớm. HS vừa được trang bị học vấn phổ thông và có kỹ năng cần thiết để có thể học lên bậc đại học hoặc ra làm việc theo ngành nghề được đào tạo ngay từ khi còn học phổ thông. Việc đưa giáo dục nghề nghiệp vào trường phổ thông vừa đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực của xã hội, vừa góp phần quan trọng vào việc phân luồng HS cấp THCS và THPT. - Ở Nhật Bản, một nước có tốc độ phát triển KHCN cao trên thế giới, Tác giả Magumi Nishino (Viện nghiên cứu Giáo dục Nhật Bản) đã nghiên cứu vấn đề bồi dưỡng tri thức và những kỹ năng cơ bản cho HS trung học, đúc rút ra yêu cầu cần phải bồi dưỡng tri thức và kỹ năng cơ bản của những ngành nghề cần thiết trong xã hội, có thái độ tôn trọng đối với lao động và khả năng lựa chọn ngành nghề tương lai phù hợp với mỗi cá nhân.
Trong những năm 50 của thế kỷ XX, giáo dục Nhật Bản đã quan tâm đến vấn đề hoàn thiện nội dung, hình thức dạy học kỹ thuật cung cấp tri thức rèn luyện kỹ năng lao động nghề nghiệp và phát triển tư duy sáng tạo cho HS, đã góp phần quan trọng cho hoạt động GDHN ở trường phổ thông. "Luật về duy trì hệ thống khuyến khích học tập suốt 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đời" được thông qua năm 1990 về xây dựng một xã hội học tập suốt đời đã thể hiện một cách nhìn có tính bao quát rộng lớn về thế kỷ XXI của các nhà khoa học giáo dục Nhật Bản. Trong tương lai mỗi người công dân Nhật Bản cần phải có những kỹ năng đa dạng, phong phú, kỹ năng này không chỉ được học ở trường phổ thông, mà còn được luyện tập, thực hành hàng ngày và trong suốt cuộc đời. Nghiên cứu của UNESCO - Với quan điểm coi học tập là quá trình liên tục kéo dài suốt cả cuộc đời, Tổ chức quốc tế UNESCO khuyến cáo phải nhìn nhận lại cả nội dung và cách tổ chức giáo dục trung học.
Sự phát triển vũ bão của KHKT và công nghệ đòi hỏi một thị trường lao động lớn, cần phải có những giải pháp tiên quyết và đồng bộ nhằm huy động các lực lượng xã hội tham gia vào công tác giáo dục, mà đặc biệt là GDHN để phân luồng HS từ đầu cấp THCS. - Chủ tịch Ủy ban Quốc tế độc lập về GD cho thế kỷ XXI của UNESCO (Jacques Delors) đã khẳng định vấn đề “Học làm việc” (Learning to do) là trụ cột thứ hai trong bốn trụ cột mà Uỷ ban đưa ra như là nền tảng của giáo dục. Vấn đề học nghề của HS là một căn bản trong giáo dục để thông qua đó HS có thể phát triển năng lực của mình trong quá trình tham gia các hoạt động nghề nghiệp. Theo Jacques Delors: Học để biết, học để làm việc, học để chung sống và học để tồn tại.
Đó là bốn cột trụ mà ủy ban đã trình bày và minh họa như những nền tảng giáo dục. Tác giả đã nhấn mạnh: HS phổ thông cần phải chiếm lĩnh cơ hội phát triển năng lực của mình bằng cách tham gia các hoạt động nghề nghiệp song song với việc học. - Quan điểm chủ đạo của UNESCO là tạo điều kiện và cơ hội tốt nhất để mọi người đều có thể tham gia ở những loại hình học tập phù hợp, đặc biệt quan tâm đến các đối tượng có điều kiện, hoàn cảnh khó khăn. Đồng thời, phải tạo ra nhiều chương trình học tập liên thông để mọi người có thể chia quá trình tích lũy kiến thức của mình ra làm nhiều giai đoạn (học tập suốt đời) và có cơ hội để 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thường xuyên cập nhật, bổ sung kiến thức về tất cả các lĩnh vực mà mình có nhu cầu tìm hiểu.
Theo quan điểm này, lực lượng lao động sẽ không ngừng được đào tạo ở tất cả mọi cấp độ, được giáo dục một cách toàn diện với những kiến thức, kỹ năng và tri thức khoa học luôn luôn được cập nhật, đáp ứng yêu cầu nhân lực của xã hội. Từ các nghiên cứu trên, có thể rút ra một số nhận xét khái quát như sau: (1) Giáo dục kỹ thuật nghề nghiệp và GDHN cho HS phổ thông là xu thế chung được nhiều nước trên thế giới quan tâm.