CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu của nước ngoài Ở phương đông từ thời cổ đại, Khổng tử (551-479-TCN) trong các tác phẩm : “Dịch, Thư, Thi , Lễ, Nhạc Xuân Thu ” đã rất xem trọng việc giáo dục đạo đức. Ở phương Tây, nhà triết học Socrat (470-399-TCN) đã cho rằng đạo đức và sự hiểu biết quy định lẫn nhau.
Có được đạo đức là nhờ có sự hiểu biết, do vậy chỉ sau khi có hiểu biết mới trở thành có đạo đức. Đạo đức phản ánh các quan hệ ứng xử giữa con người với con người, con người với xã hội, con người với tự nhiên. Đạo đức là tổng hợp những nguyên tắc, qui định, chuẩn mực nhằm hướng con người tới cái chân, thiện mỹ, chống lại cái giả dối, cái ác, cái xấu. Các chuẩn mực đạo đức xuất hiện do nhu cầu đời sống xã hội là sản phẩm của lịch sử xã hội, do cơ sở kinh tế - xã hội quyết định.
Nó được hoàn thiện và phát triển trên cơ sở các chế độ kinh tế - xã hội nối tiếp nhau từ thấp đến cao. Theo quan điểm học thuyết Mác-Lênin: Đạo đức có nguồn gốc từ lao động xã hội và đời sống cộng đồng xã hội, nó phản ánh và chịu sự chi phối của tồn tại xã hội. Khi tồn tại xã hội thay đổi thì đạo đức xã hội cũng thay đổi theo. Chính vì vậy đạo đức mang tính lịch sử, tính giai cấp và tính dân tộc.
Các nghiên cứu trong nước Chủ tịch Hồ Chí Minh là người Việt Nam đầu tiên tiếp thu những quan điểm đạo đức Mác - Lênin và thật sự làm nên một cuộc cách mạng trên lĩnh vực đạo đức. Người gọi đó là đạo đức mới: Đạo đức Cách mạng: “Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu, nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải là danh vọng của cá nhân mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người.” [3] 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chủ tịch Hồ Chí Minh coi đạo đức là nền tảng của người Cách mạng. Nội dung cơ bản trong quan điểm đạo đức Cách Mạng là: Trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư; yêu thương con người; tinh thần quốc tế trong sáng. Quan điểm của Người về đạo đức là những quan điểm thật sự khoa học, biện chứng Mác - xít, phù hợp với sự tiến hóa của loài người.
Hồ Chí Minh là tấm gương sáng ngời về đạo đức. Từ tư tưởng đến thực tiễn Người luôn chăm lo đến giáo dục đạo đức. Với mỗi người Bác ví “đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người.”; “Cũng như sông có nguồn thì mới có nước, không có nước thì sông cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo” [23].
Bác đã từng khái quát về triết lý cuộc sống : “Nghĩ cho cùng, mọi vấn đề…là vấn đề ở đời và làm người. Ở đời và làm người là phải thương nước, thương dân, thương nhân loại đau khổ bị áp bức”. [23] Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho dân tộc ta một di sản vô giá, đó là tư tưởng của Người, trong đó có tư tưởng đạo đức. Người đã xác định nhân tố con người là động lực của sự phát triển: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội), trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa ”.[3] Người còn đề ra những chuẩn mực đạo đức cụ thể đối với từng lớp người phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ, trách nhiệm của lớp người đó.Với thanh niên, trong “Di chúc” thiêng liêng Bác căn dặn: “Phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người kế thừa vừa“hồng” vừa “chuyên”.
Để có được đạo đức Cách mạng, mỗi người phải chăm lo tu dưỡng, kiên trì bền bỉ suốt đời. Người còn chú ý đến con đường, phương pháp xây dựng đạo đức Cách mạng: “ Đạo đức Cách mạng không phải trên trời sa xuống, nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố, cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong.”[3] Gần đây ở nước ta đã có một số tác giả nghiên cứu về đạo đức và quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh. Trong đó có những công trình tiêu biểu như: 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đề tài: “Phát triển toàn diện con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của tác giả Phạm Minh Hạc. Nghiên cứu của giáo sư đã nêu lên các định hướng giá trị đạo đức con người Việt Nam trong thời kỳ CNH - HĐH đất nước và nêu lên giải pháp cơ bản về giáo dục đạo đức cho học sinh.
“Tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức giáo dục đạo đức trong các trường học, củng cố ý tưởng giáo dục ở gia đình và cộng đồng, kết hợp chặt chẽ với giáo dục nhà trường trong việc giáo dục đạo đức cho con người, kết hợp chặt chẽ giáo dục đạo đức với việc thực hiện nghiêm chỉnh luật pháp của các cơ quan thi hành pháp luật; tổ chức thống nhất các phong trào thi đua yêu nước và các phong trào rèn luyện đạo đức, lối sống cho toàn dân, trước hết cho cán bộ Đảng viên, cho thầy cô các trường học; xây dựng một cơ chế tổ chức và chỉ đạo thống nhất toàn xã hội, về giáo dục đạo đức, nâng cao nhận thức cho mọi người.”[19] Tác giả Đặng Quốc Bảo, trường cán bộ quản lý giáo dục - đào tạo: Một số ý kiến về nhân cách thế hệ trẻ, thanh niên, sinh viên và phương pháp giáo dục. Tác giả Phạm Khắc Chương, trường Đại học sư phạm Hà Nội nghiên cứu: Một số vấn đề giáo dục đạo đức ở trường THPT- Rèn ý thức đạo đức công dân. Tác giả Hà Thế Ngữ đã nghiên cứu vấn đề tổ chức quá trình GDĐĐ thông qua giảng dạy các môn khoa học đặc biệt là các môn khoa học xã hội và nhân văn, giáo dục thế giới quan, nhân sinh quan, bồi dưỡng ý thức đạo đức cách mạng, hướng dẫn các hành vi đạo đức cho học sinh; Tác giả Hà Nhật Thăng đã đề cập đến những vấn đề chung như phương pháp luận của GDĐĐ, xây dựng các chuẩn mực đạo đức của con người Việt Nam trong thời kỳ CNH - HĐH, các giải pháp nâng cao hiệu quả GDĐĐ trong giai đoạn hiện nay. Nhìn chung các tác giả đã nghiên cứu mối quan hệ giữa nhận thức khoa học với GDĐĐ, những biểu hiện nhân cách trong lối sống của thanh niên.
8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Từ góc độ luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, đã có những công trình nghiên cứu về giáo dục đạo đức cho học sinh. “Biện pháp tổ chức phối hợp giữa gia đình và xã hội trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT huyện Mỹ Đức (Hà Tây) hiện nay”, của Bùi Đức Thảo “Một số biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh THPT ở trường THPT Trần Đăng Ninh, Hà Tây”, của Nguyễn Kim Bôi “Một số vấn đề quản lý giáo dục đạo đức học sinh THPT Thành phố Huế”, của Phạm Văn Công “Các biện pháp quản lý công tác giáo dục đạo đức cho học sinh của hiệu trưởng trường THPT trên địa bàn thị xã Quảng Trị”, của Nguyễn Tiến Dũng. “Các biện pháp quản lý công tác giáo dục đạo đức của hiệu trưởng trường THPT Tỉnh Hưng Yên”, của Đỗ Quang Hợp. “Một số biện pháp tăng cường quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh các trường THPT ngoài công lập của Tỉnh Hải Dương”, của Đỗ Văn Thược “Quản lý hoạt động giáo dục giáo dục đạo đức cho học sinh THPT ở cụm trường Gia Lâm - HN”, của Đặng Văn Chiến “Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh của hiệu trưởng các trường THPT huyện Thanh Thủy - Tỉnh Phú Thọ”, của Nguyễn Anh Tuấn “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh của hiệu trưởng Trường THPT Ba Vì - Hà Tây”, của Hoàng Châu Tuấn Các công trình nghiên cứu quản lý giáo dục đạo đức của học sinh thuộc các độ tuổi phổ thông khác nhau và với chủ thể quản lý là Hiệu trưởng đã có nhiều ở các vùng miền khác nhau của cả nước.
Như vậy quản lý giáo dục đạo đức của Hiệu trưởng trường THPT huyện Mường Ảng trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay chưa có đề tài nào nghiên cứu. Đề tài luận văn của tác giả đi nghiên cứu cụ thể ở địa bàn huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên nhằm đánh giá thực trạng giáo dục đạo đức của 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com học sinh THPT trên địa bàn huyện. Đây cũng là cơ sở đưa ra những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh THPT ở huyện Mường Ảng - tỉnh Điện Biên. Lý luận về quản lý 1.
Quản lý Theo tác giả Nguyễn Minh Đạo “Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý (người quản lý tổ chức quản lý) lên khách thể quản lý (đối tượng quản lý về các mặt chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế,… bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các giải pháp cụ thể nhằm tạo môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng”.