Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Giáo dục môi trường và nâng cao nhận thức về môi trường cho cộng đồng có ý nghĩa cực kỳ quan trọng bởi lẽ cộng đồng là những người chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi môi trường sống của chính họ, họ vừa là nguyên nhân vừa là những người gánh chịu hậu quả những vấn đề môi trường của địa phương. Khi được nâng cao nhận thức, kiến thức bảo vệ môi trường sẽ góp phần thúc đẩy cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường.
Trên thế giới từ lâu đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề nâng cao nhận về việc giáo dục bảo vệ môi trường.Lucas (1980) đã kết luận “Nội dung giáo dục môi trường được đặt ra trong yêu cầu nội dung các môn học đặc biệt là môn Khoa học, việc dạy môn khoa học có đóng góp to lớn trong việc tăng cường bảo tồn môi trường sống của chính con người, việc quan tâm xây dựng nội dung môn học đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục môi trường và là cơ sở để phát triển giáo dục môi trường.Lucas, 1980) Ở HongKong, giáo viên có thái độ và nhận thức về mức độ quan trọng trọng việc giáo dục môi trường cho học sinh thể hiện qua việc chú trọng dạy giáo dục môi trường, sử dụng nhiều phương pháp giảng dạy khác nhau và thường xuyên thực hiện các hoạt động ngoại khoá về giáo dục môi trường. (Andre Chi-chung Ko & John Chi-kin Lee, 2003) Ở Hy Lạp, hoạt động giáo dục môi trường ở cấp trung học được chia thành các khu và một giáo viên sẽ phụ trách quản lý và hỗ trợ hoạt động này ở mỗi khu. Hiệu trưởng tổ chức các lớp tập huấn để đào tạo cho giáo viên về giáo dục môi trường. Trong đó, các chủ đề liên quan đến môi trường được đưa vào chương trình giảng dạy các môn Vật lý, Hoá học, Địa lý.
Ngoài ra, các vấn đề xã hội gây ô nhiễm môi trường được đưa vào các buổi hội thảo trong môn Giáo dục Chính trị 8 và Xã hội. Qua đó, có thể thấy rằng vai trò của nền giáo dục ở Hy Lạp là cung cấp các chương trình giáo dục cho học sinh và đào tạo giáo viên về các kiến thức thuộc môi trường. (Maria Goussia-Rizou and Konstadinos Abeliotis, 2003) Ở Singapore, ngoài các chiến dịch ngăn chặn ô nhiễm môi trường và bảo vệ môi trường thì công tác giáo dục bảo vệ môi trường cũng là một chương trình giáo dục chính thức tại các trường học. Nhằm nâng cao nhận thức về môi trường cho thế hệ trẻ về hậu quả của những hành động sai trái và những biện pháp bảo vệ và cải thiện môi trường sống.
Vì vậy, việc giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học và trung học cơ sở thường đưa vào các môn khoa học xã hội, giáo dục công dân, đạo đức. Nhằm giúp học sinh có được kiến thức và hiểu biết về môi trường, nâng cao tinh thần, trách nhiệm đối với môi trường. (Kim Chwee Daniel Tan, Yew- Jin Lee, and Aik-Ling Tan, 2009) Ở Malaysia, các hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường được phát triển rất sớm nhờ vào sự quan tâm của chính phủ và sự đầu tư ngân sách để thực hiện chương trình giáo dục bảo vệ môi trường. Từ năm 1991, Bộ Giáo dục và Đào tạo Malaysia đã quyết định lồng ghép giáo dục môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân và đưa giáo dục môi trường vào chương trình giảng dạy chính khoá cho học sinh nhằm nâng cao nhận thức của học sinh về môi trường.
(Aminrad Z, Zakariya SZBS, Hadi AS, Sakari M, 2012) Ở Hàn Quốc, Bộ Môi trường đã triển khai chương trình giáo dục môi trường được đưa vào các môn học thông thường và các hoạt động ngoại khoá ở các trường tiểu học và trung học. Chính phủ đã đưa ra chính sách “Green Growth Educarion” vào chương trình giảng dạy của nhà trường có khả năng mang lại kết quả trong tương lai khi thế hệ trẻ ngày nay sẽ trở thành các lãnh đạo tương lai trong xã hội xanh. (Hye-Eun Chu & Yeon-A Son, 2014) Kinh nghiệm quốc tế cho thấy vai trò của cô giáo, thầy giáo là hết sức quan trọng trong việc giáo dục bảo vệ môi trường ở tất cả các cấp học được các quốc gia quan tâm đặc biệt. Nghiên cứu ở trong nước Ở Việt Nam, hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề lớn được quan tâm sâu sắc.
Để đảm bảo cho con người được sống trong môi trường lành mạnh thì việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường nói chung và hoạt động giáo dục nâng cao nhận thức về môi trường nói riêng cần được hình thành từ lứa tuổi thiếu nhi nhằm giúp con người nắm vững những khái niệm về môi trường sống của bản thân và cộng đồng. Từ đó, biết cách sống tích cực với môi trường nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện. Nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục bảo vệ môi trường ở nước ta đã được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước thể hiện rất rõ trong các văn bản pháp luật của Việt Nam. Chỉ thị số 02/2005/CT-BGD&ĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 31 tháng 1 năm 2005 về việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục trong cả nước tổ chức triển khai nhiệm vụ giáo dục bảo vệ môi trường và thực hiện tốt các hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường trong nhà trường. Đối với cấp THCS, Thực hiện tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân, Vật lý, Sinh học và Công nghệ. Những nội dung bảo vệ môi trường sẽ được lồng ghép vào bài học một cách tự nhiên, gần gũi và phù hợp với học sinh sẽ làm cho bài học trở nên phong phú hơn, gắn liền với thực tế và không làm quá tải bài học. (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2009) Tác giả Nguyễn Tý nghiên cứu đề tài “Biện pháp quản lý công tác giáo dục môi trường ở các trường THCS trên địa bàn quận Thanh Khê, Thành phố Đà Nẵng”.
Đề tài tác giả nghiên cứu là thực trạng quản lý công tác giáo dục môi trường ở các trường THCS và đề xuất các biện pháp quản lý công tác giáo dục môi trường. 10 (Nguyễn Tý, Biện pháp quản lý công tác giáo dục môi trường ở các trường THCS trên địa bàn quận Thanh Khê, Thành phố Đà Nẵng, 2012) Tác giả Phan Thị Thu Hoà nghiên cứu về “Biện pháp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh THCS Băng Adrenh thông qua các hoạt động của Đội TNTP Hồ Chí Minh”. Đề tài tìm hiểu về thực trạng và nguyên nhân làm ảnh hưởng đến ý thức bảo vệ môi trường của học sinh từ đó tìm ra những giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. (Phan Thị Thu Hoà, 2014) Đồng tác giả Phan Thị Thanh Hội và Lê Thanh Oai nghiên cứu đề tài “Xây dựng chuyên đề dạy học Sinh học 7 tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường” đăng Tạp chí Giáo dục số 370, kì 2, tháng 11/2015.
Trong bài viết, tác giả đã đưa ra cách xây dựng chuyên đề dạy học Sinh học 7 tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và đưa ra một số ví dụ cụ thể. Tác giả nhận định: Việc giáo dục bảo vệ môi trường trong nhà trường phổ thông còn nặng về cung cấp kiến thức và lí thuyết nên chưa tạo nhiều điều kiện để học sinh tìm tói, khám phá, trải nghiệm và sáng tạo với các vấn đề về môi trường và bảo vệ môi trường. Vì vậy, cần phải cung cấp thêm cho giáo viên cách thức tổ chức dạy học tích cực nhằm tích hợp GDBVMT có hiệu quả hơn. (Phan Thị Thanh Hội & Lê Thanh Oai, tháng 11/2015) Tác giả Bùi Thị Thuỷ nghiên cứu về “Dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường thông qua phần hoá học hữu cơ lớp 9 ở trường trung học cơ sở”.
Đề tài phân tích thực trạng dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường thông qua phần hoá học hữu cơ lớp 9 nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh THCS. Tác giả vận dung lý luận và thực tiễn để đề xuất các biện pháp và thiết kế mẫu một số kế hoạch dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Hoá học cho học sinh lớp 9 và thực nghiệp sư phạm. (Bùi Thị Thuỷ, 2016) Tác giả Nguyễn Minh Trí có bài viết “Thực trạng hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh trung học cơ sở ở Huyện Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang” đăng Tạp chí Giáo dục số 481, kì 1, tháng 7/2020. Từ thực trạng giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh trung học cơ sở ở Huyện Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, tác 11 giả cho rằng: Hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, vì vậy, giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh THCS là nhiệm vụ quan trọng và được các cấp lãnh đạo quan tâm, nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ và hành vi của học sinh trong việc giữ gìn , bảo vệ môi trường góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
(Nguyễn Minh Trí, tháng 7/2020) Ngày 02/12/2013 trên Tạp chí Môi trường có bài viết: “Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh”. Bài viết có nêu lên một thực tế là, các trường học trong toàn tỉnh đã tích cực đẩy mạnh các hoạt động giáo dục môi trường gắn liền với phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực. Trong bài viết, đã đưa ra một số hoạt động trong tiết học cũng như là hoạt động ngoại khoá về giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh và lấy ý kiến nhận xét từ các lãnh đạo Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo. Từ đó, tạo sự đổi mới trong nhận thức của học sinh về môi trường.
(Tạp Chí Môi Trường, 2021) Nhìn qua một số nghiên cứu ở nước ngoài và Việt Nam cho thấy, có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cũng như quản lý hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho thấy được tầm quan trọng của công tác này. Các tác giả đã khẳng định, cần quan tâm đến hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh, các biện pháp nâng cao giáo dục bảo vệ môi trường.