CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TIẾNG ANH TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC 1.1 Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Tiếng Anh hiện nay được xem là một ngôn ngữ toàn cầu, là ngôn ngữ chính thức của hơn 53 quốc gia và vùng lãnh thổ, là ngôn ngữ chính thức của EU và là ngôn ngữ thứ 3 được nhiều người sử dụng nhất chỉ sau tiếng Trung Quốc và Tây Ban Nha. Trong các sự kiện quốc tế, các tổ chức toàn cầu… cũng mặc định coi tiếng Anh là ngôn ngữ giao tiếp [31]. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của tiếng Anh trong đời sống kinh tế, trong hoạt động giao tiếp thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ.
Với vai trò quan trọng trên, nhiều quốc gia trên thế giới đã thúc đẩy nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh trong các nhà trường, trong đó quản lý việc dạy học tiếng Anh tại các trường được xem là một giải pháp thúc đẩy chất lượng trực tiếp và hiệu quả. Các nhà nghiên cứu như V.A Xukhomlinxki trong “Một số kinh nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng trường phổ thông”; Jaxapob trong “Tổ chức lao động của người hiệu trưởng”; P.Saxerđôlốp trong “Những vấn đề quản lý trường học” thì cho rằng trong quản lý HĐDH ở các trường thì hiệu trưởng (HT) có vai trò quan trọng. Họ cho rằng kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ GV từ phía HT nhà trường. Edward Sallis [40] thì đánh giá cao về nội dung, phương pháp, tài liệu và các phần khác của chương trình đào tạo.
Edward cho rằng bất kỳ đánh giá nào về một chương trình đào tạo nên xem xét các mục tiêu của nó vì chúng là những nhà giáo dục đầu tiên xác định để phát triển chương trình dạy học. Tiếp theo là xem xét các yếu tố khác như nội dung, phương pháp, tài liệu, để có những cơ sở đánh giá cụ thể. Nói cách khác, nội dung, phương pháp, tài liệu và các phần khác của chương trình 10 đào tạo nên dựa trên các mục tiêu đã đề ra quản lý tốt chương trình dạy sao cho phù hợp và đạt được mục tiêu đã đặt ra. Với xu hướng này, nhiều nước nói tiếng Anh đã thành lập các viện nghiên cứu để nghiên cứu tìm hiểu về phương pháp dạy học và nội dung chương trình học tiếng Anh phù hợp cho nền giáo dục quốc gia, đặc biệt là cho cấp học đầu tiên – cấp tiểu học.
Nhiều trường đại học của nước Anh đã phát hành các giáo trình dạy học cho cấp tiểu học như “Kids Box” của Đại học Cambridge, giáo trình “Family and Friends” và “Let’s Go” của Đại học Oxford, giáo trình “Gogo loves English” và “Academy stars” của Nhà xuất bản Macmillan [29] và nhiều tài liệu khác. Các giáo trình này đều được xây dựng cùng tài liệu đào tạo, hướng dẫn giáo viên trên cùng một chương trình dạy tiếng Anh hoàn chỉnh. Các tổ chức trên luôn thực hiện nghiên cứu thêm, cập nhật và thay đổi nội dung bài học, phương pháp dạy trong các giáo trình để nâng cao chất lượng giáo dục tiếng Anh. Đây được xem là nền tảng của quản lý HĐDH tiếng Anh tại các trường tiểu học tại Anh quốc.
Susan Halliwell [42] trong cuốn “Teaching English in the Primary Classroom” lại chú trọng đến cách dạy học của GV với học sinh tiểu học và đưa ra các đề nghị về phương pháp dạy học phù hợp. Qua đó GV được hướng phải chú trọng đến xây dựng bài giảng, giải thích nghĩa, cách dùng từ vựng mới thông qua các hoạt động trong lớp [30]. Ngoài ra trong quá trình dạy học GV phải thực hiện nhiều phương án tổ chức lớp học tiếng Anh khác nhau. Một điểm chung của các nhà nghiên cứu là họ đều có quan điểm lấy học sinh là trung tâm, áp dụng phương pháp tổ chức các hoạt động trực tiếp trong lớp để học sinh hiểu được nghĩa và thực hành, và cần xây dựng các hoạt động sáng tạo phong phú để học sinh hứng thú tham gia vào các hoạt động của lớp học [41].
Xu hướng dạy học nói chung và dạy học tiếng Anh nói riêng hiện nay là dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh, lấy người học làm trung tâm. Đi đầu trong sử dụng phương pháp giảng dạy lấy học sinh làm trung tâm bắt nguồn từ thế kỷ thứ 18 với nhà giáo dục, triết gia Pháp nổi tiếng Jean Jacques Rousseau. Tiếp đến là sự đóng góp của các nhà giáo dục Pestalozzi, Francis, Parker, Ovide, 11 Decroly, Maria Montessori, Steiner, và Reggio Emilia. Trong đó phương pháp này, quản lý HĐDH là phải thiết lập hệ thống điều hành sao cho có thể phát triển tiềm năng, năng lực vốn có của từng HS, quá trình dạy học phải hướng vào HS, đảm bảo cho HS học bằng sự phân tích kinh nghiệm của mình.
HĐDH là quá trình người học xử lý kinh nghiệm bằng sự tự tiến hành với sự giúp đỡ của GV theo nhu cầu và lợi ích cá nhân. HĐDH phải chú ý đến cái riêng của mỗi người, đặc biêt là nhu cầu, hứng thú. Hiệu quả học tập sẽ do từng người quyết định. Phương pháp dạy học này này đặt trên căn bản học tập cá nhân, học tập nhóm, học tập nghiên cứu, học tập hỗ tương, học tập các giá trị nhân bản và học tập qua tài liệu, tiện nghi kỹ thuật [8].
Vậy có thể thấy rằng các nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới đã rất quan tâm đến quản lý HĐDH nói chung và quản lý HĐDH tiếng Anh nói riêng trong các nhà trường. Qua đó có thể thấy sự khác nhau trong đánh giá mức độ quan trọng của các thành phần của quá trình dạy học ở các thời điểm nghiên cứu. Một phương pháp dạy học, xu hướng hiện nay đang được phát triển và nhân rộng trên thế giới là phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh. Xu hướng này cũng đang được nghiên cứu và mở rộng trong hoạt động dạy học ở các trường tiểu học tại Việt Nam trong môn tiếng Anh và đã đạt được kết quả tích cực.
Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, học sinh tiểu học Việt Nam bắt đầu tiếp xúc với tiếng Anh từ những năm 1990. Đến năm 2003, Bộ GD&ĐT ban hành chương trình môn tiếng Anh TH bắt đầu từ lớp 3, mỗi tuần 2 tiết cho các trường lớp 2 buổi/ngày [1]. Mục tiêu của chương trình là bước đầu hình thành cho học sinh các kỹ năng giao tiếp cơ bản, đơn giản bằng tiếng Anh trong giao tiếp hàng ngày ở nhà trường và gia đình gồm kỹ năng nghe, nói, đọc, viết; trong đó nhấn mạnh hai kỹ năng nghe và nói. Tuy 4nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến chất lượng dạy học tiếng Anh (DHTA) ở các trường TH hiện nay chưa đạt yêu cầu như mục tiêu đề ra.
Nội dung, phương pháp dạy và học chưa toàn diện, chưa đáp ứng được các kỹ năng (nghe, nói, đọc, viết) sử dụng tiếng Anh như một ngôn ngữ công cụ giao tiếp. 12 Trong nghiên cứu khảo sát năng lực Anh ngữ năm 2017, Tổ chức Giáo dục quốc tế Education Fist [33] đánh giá trình độ tiếng Anh của học sinh, sinh viên, người lao động Việt Nam chưa đạt chuẩn tương ứng với năng lực ngoại ngữ. Việc học và đánh giá kiểm tra chủ yếu qua lý thuyết, quá chú trọng vào hình thức viết, không thực hành nghe nói nhiều, đa số HS có trình độ ngoại ngữ không thể giao tiếp và không thể sử dụng thông thạo tiếng Anh. Chất lượng và hiệu quả của việc dạy và học tiếng Anh hiện rất thấp so với yêu cầu của xã hội.
Hiệu quả thấp này thể hiện ở khả năng đáp ứng đòi hỏi của công việc, giao dịch, nghiên cứu và học tập bằng tiếng Anh của đa số người Việt Nam còn hạn chế. Để thay đổi tình trạng này, nhiều nhà giáo dục học và nghiên cứu đã tiến hành các công trình nghiên cứu về việc quản lý giáo dục nói chung và hoạt động dạy học bộ môn tiếng Anh nói riêng. Các tài liệu “Khoa học quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” [36]; “Đại cương về khoa học quản lý” [21]; “Quản lý giáo dục” [5]; “Công tác quản lý trường học” [27] đã đưa ra các lý luận về quản lý giáo dục trong nhà trường. Các nội dung về quản lý nói chung và quản lý dạy học nói riêng được đề cập đến như thành tố quyết định phương hướng và quá trình thực hiện dạy học nói chung và dạy học tiếng Anh ở nhà trường nói riêng.
Một số đề tài nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến đề tài như: Nguyễn Văn Vinh [30] với đề tài “Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn tiếng anh theo chương trình sách giáo khoa mới trung học cơ sở thành phố Cà Mau” trong đó tác giả đã đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo chương trình Sách giáo khoa mới ở các trường THCS ở thành phố Cà Mau. Từ đó xác định nguyên nhân của thực trạng và đã đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý việc giảng dạy sách giáo khoa tiếng Anh mới bậc THCS ở thành phố Cà Mau. Tác giả Nguyễn Thị Thu Hương [24] trong đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại trường trung học phổ thông Tân Trào, thành phố Tuyên 13 Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học” đã nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang. Từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý HĐDH theo quan điểm tiếp cận năng lực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động đổi mới PPDH nói chung và môn tiếng Anh nói riêng.
Qua đó cho thấy dạy học theo quan điểm tiếp cận năng lực có tác động tích cực đến chất lượng dạy học tiếng Anh trong nhà trường. Tác giả Trần Huy Hùng [35] với “Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại các trường trung cấp nghề thành phố Hồ Chí Minh”. Trong đề tài đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại các trường trung cấp nghề thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại các cơ sở đào tạo này.