Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác quản lý đối với dự án đầu tư xây dựng Chương 2: Thực trạng công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Bộ Khoa học và Công nghệ Chương 3: Giải pháp cải thiện công tác quản lý dự án đầu tư xây dựng tại Bộ Khoa học và Công nghệ 13 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về công tác quản lý đối với dự án đầu tƣ xây dựng 1.1 Khái quát chung về về dự án đầu tƣ xây dựng 1.1 Khái niệm dự án đầu tư Đầu tư là quá trình sử dụng các nguồn lực hiện có để tiến hành một số hoạt động nào đó nhằm đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội, mang đến kết quả lớn hơn trong tương lai. Dự án đầu tư là tập hợp các hành động liên quan với nhau, được kế hoạch hóa nhằm hoàn thành các mục tiêu đã đề ra bằng việc tạo ra các kết quả cụ thể dựa trên việc sử dụng nguồn lực trong một khoảng thời gian nhất định. Khoảng thời gian tính từ thời điểm chủ đầu tư tiến hành nghiên cứu, phân tích cơ hội đầu tư cho đến khi kết thúc khai thác, vận hành và thanh lý xong dự án đó được gọi là chu trình của một dự án. Một chu trình bao gồm: - Giai đoạn chuẩn bị đầu tư, hình thành dự án.
- Giai đoạn triển khai dự án. - Giai đoạn hoàn thành, đưa dự án vào sử dụng. - Giai đoạn dừng khai thác, vận hành dự án. Dự án đầu tư xây dựng bao gồm dự án xây dựng dân dụng và công nghiệp, dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, dự án xây dựng công trình biển, dự án mua sắm trang thiết bị, … 1.2 Đặc điểm của dự án đầu tư xây dựng: - Các công trình xây dựng thường có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, thời gian thi công thường khá dài.
Vì vậy, công tác tổ chức quản lý và định giá công trình xây dựng của chủ đầu tư cũng như công tác hạch toán chi phí thi công của nhà thầu diễn ra tương đối phức tạp. - Các dự án xây dựng được triển khai tại một địa điểm cố định, còn các phương tiện sản xuất (máy móc, trang thiết bị, …) phải di chuyển theo địa điểm xây 14 dựng, khiến quá trình quản lý và sử dụng tài sản, vật tư thường khá phức tạp do chịu ảnh hưởng của điều kiện thời tiết, dễ mất mát, hư hỏng. - Quá trình xây dựng thường được chia làm nhiều giai đoạn tùy thuộc và quy mô, tính chất phức tạp của mỗi công trình. Nhiều dự án bị ảnh hưởng rất lớn bởi yếu tố môi trường như nắng, mưa, lũ lụt, … Vì vậy, việc quản lý và giám sát cần đảm bảo sát sao, tuân thủ đúng theo thiết kế, hợp đồng.
- Việc định giá máy móc, trang thiết bị phải liên tục được cập nhập do sự phát triển liên tục của khoa học và công nghệ cũng như cần phải có các kiến thức sâu rộng đối với các yếu tố về kỹ thuật nhằm bảo đảm yêu cầu chất lượng của công tác định giá. - Tuổi thọ của máy móc, trang thiết bị thường khá ngắn, chịu tác động từ các yếu tố như môi trường tự nhiên, cường độ sử dụng, trình độ của con người và công tác bảo trì máy móc, trang thiết bị. - Riêng đối với dự án đầu tư xây dựng sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước, hồ sơ thủ tục thường khá phức tạp, quá trình xin phê duyệt chủ trương đầu tư và dự án đầu tư thường kéo dài.3 Quy trình thực hiện dự án đầu tư xây dựng Các dự án thường được triển khai trong một khoảng thời gian nhất định tính từ thời điểm bắt đầu lên ý tưởng, phân tích tính khả thi cho tới khi kết thúc, đưa dự án đi vào sử dụng. Trình tự thực hiện dự án được chia làm 3 giai đoạn chính, gồm giai đoạn chuẩn bị, giai đoạn triển khai và giai đoạn kết thúc, đưa dự án vào sử dụng, cụ thể: - Giai đoạn chuẩn bị: Khảo sát công trình; lập và thẩm định, quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư; lập và thẩm định, quyết định phê duyệt dự án và một số công việc khác thuộc giai đoạn chuẩn bị.
- Giai đoạn triển khai: Chuẩn bị mặt bằng xây dựng công trình; rà phá bom mìn; khảo sát xây dựng; xin giấy phép xây dựng; tiến hành lựa chọn nhà thầu, thương thảo, ký kết hợp đồng đối với công tác thi công, cung cấp thiết bị và tư vấn giám sát; chạy thử và nghiệm thu hoàn thành; bàn giao dự án đưa vào sử dụng và một số công việc khác của giai đoạn triển khai. 15 - Giai đoạn kết thúc: Quyết toán gói thầu xây dựng và cung cấp thiết bị; quyết toán dự án hoàn thành; bảo hành công trình và một số công việc khác thuộc giai đoạn kết thúc. Đối với một dự án, giai đoạn chuẩn bị đầu tư là giai đoạn quan trọng nhất vì nó cho thấy phương hướng, sự cần thiết cũng như hiệu quả kinh tế, xã hội và đưa ra chiến lược phục vụ cho giai đoạn thực hiện, đưa dự án vào khai thác, sử dụng một cách hợp lý. Để quyết định đồng ý hoặc không đồng ý đầu tư, các dự án thường được đánh giá dựa vào các chỉ tiêu sau: - Sự phù hợp với mục tiêu chiến lược, kế hoạch và quy hoạch.
- Khả năng có thể triển khai và hoàn thành dự án đầu tư xây dựng. - Sự cần thiết đầu tư dự án. - Hiệu quả kinh tế - xã hội cũng như bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. - Đảm bảo tuân theo quy định pháp luật, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.2 Quản lý dự án đầu tƣ xây dựng 1.1 Khái niệm quản lý dự án Quản lý dự án là quá trình áp dụng các hiểu biết, kỹ năng và công nghệ vào các hoạt động, công việc của dự án để đạt được mục tiêu, yêu cầu đối với dự án.
Quản lý dự án sẽ đạt được thông qua việc áp dụng hợp lý và phối hợp nhuần nhuyễn năm quá trình nhỏ sau: (1) Hình thành ý tưởng, (2) Lập kế hoạch, (3) Thực hiện, (4) Theo dõi và kiểm soát, (5) Kết thúc (Đinh Tuấn Hải, Phạm Xuân Anh 2015, tr. - Việc hình thành ý tưởng cần phải xác định được phạm vi sơ bộ của dự án, nguồn tài nguyên dự kiến sẽ được đưa ra để triển khai dự án cũng như các nhân tố bên trong và bên ngoài có ảnh hưởng đến quá trình thực hiện dự án. - Công việc lập kế hoạch cần phải xác định được phạm vi tổng thể của dự án, mục tiêu và trình tự thực hiện các công việc đảm bảo hoàn thành đúng tiến độ đã đề ra. Bên cạnh đó, cần xác định được cụ thể chi phí cần bỏ ra để triển khai và những rủi ro có thể tác động đến dự án, sau đó tiến hành phân tích rủi ro và đưa ra cách ứng phó.
16 - Quá trình triển khai dự án sẽ bao gồm những công việc cần tiến hành để kết thúc dự án theo đúng kế hoạch, đáp ứng đúng với yêu cầu đã được đề ra trong thiết kế, tiêu chuẩn, quy chuẩn có liên quan. Quá trình triển khai dự án phải đảm bảo quản lý được chất lượng của dự án, hoạt động mua sắm, đấu thầu cũng như quản lý về nhân sự, an toàn lao động, bảo vệ môi trường và phòng chống cháy nổ. - Quá trình theo dõi và kiểm soát là quá trình cần thiết để có thể theo dõi, phân tích dự án nhằm bảo đảm dự án tuân thủ đúng tiến độ, kế hoạch, phạm vi và các yêu cầu về chất lượng đã đề ra. - Quá trình kết thúc gồm các công việc được triển khai để xác nhận dự án đã được hoàn thành.
Từ đó, có thể chia nội dung quản lý dự án thành các công việc cụ thể như sau: - Lập kế hoạch triển khai. - Quản lý công tác đấu thầu. - Quản lý chất lượng. - Quản lý kinh phí.
- Quản lý về an toàn lao động trong đầu tư xây dựng công trình, bảo vệ môi trường và phòng chống cháy nổ. Với từng dự án riêng biệt sẽ tồn tại những vấn đề cũng như khía cạnh khác nhau mà cá nhân, tổ chức tham gia quản lý và triển khai dự án cần tập trung để có thể hoàn thành tốt các công việc đã đề ra. Ngoài ra còn có những liên hệ chặt chẽ giữa các khía cạnh, vấn đề trong quá trình triển khai, ví dụ như trong trường hợp nhà đầu tư muốn giảm tiến độ thực hiện dự án thì ngay lập tức, chi phí có thể sẽ tăng lên hoặc chất lượng của dự án sẽ bị giảm đi.2 Các hình thức quản lý dự án Các hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng có thể kể đến như: - Chủ đầu tư tự thực hiện dự án. - Chủ đầu tư tự quản lý dự án.
- Sử dụng nhà thầu xây dựng. 17 - Chìa khóa trao tay. Trong nhiều trường hợp, một số tổ chức công nghiệp lớn, cơ quan chính phủ sử dụng lực lượng lao động của mình với số lượng nhỏ để tiến hành các công việc cải tạo, sửa chữa, bảo trì cũng như thay thế các trang thiết bị thuộc công trình nhưng bên cạnh đó cũng có khả năng đảm bảo thực hiện các dự án xây dựng mới (Sơ đồ 1). Ngoài ra, chủ đầu tư thường sử dụng nhân viên của mình để quản lý các dự án xây dựng mới (Sơ đồ 2).
Các công việc thuộc dự án có thể được triển khai bởi công nhân do chủ đầu tư thuê trực tiếp, bởi các nhà thầu phụ hay kết hợp bởi cả hai hình thức này. Sơ đồ 1: Chủ đầu tư thực hiện dự án Nguồn: Quản lý dự án trong giai đoạn xây dựng, Hà Nội 2015, tr.10 Sơ đồ 2: Chủ đầu tư tự quản lý dự án Nguồn: Quản lý dự án trong giai đoạn xây dựng, Hà Nội 2015, tr.10 Thực tế, hình thức quản lý dự án được sử dụng phổ biến nhất là hình thức nhà thầu xây dựng dựa trên các hợp đồng thầu chính (Sơ đồ 3). Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, ngày càng nhiều người chọn sử dụng hình thức chìa khóa trao tay nhằm phục vụ công tác quản lý dự án (Sơ đồ 4). Đối với hình thức này, chủ đầu tư sẽ tiến hành ký kết hợp đồng với một công ty đủ năng lực để thực hiện cả công việc thiết kế cũng như xây dựng nhằm đáp ứng được các yêu cầu cụ thể đã được đề ra trước đó.
