Chương I - Những quy định chung, Luật Báo chí 2016 số 103/2016/QH13 ban hành ngày 05/4/2016, quy định: “Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử” [30, tr. Một khái niệm khác, theo tổng biên tập báo điện tử VnExpress Thang Đức Thắng cho rằng: “Báo điện tử là tờ báo thực hiện chức năng báo chí bằng phương tiện Internet”. Như vậy, khái niệm báo điện tử, được hiểu là loại hình báo chí truyền tải thông tin trên Internet thông qua các phương tiện kỹ thuật kết nối, có quy trình sản xuất và truyền tải thông tin dựa trên nền tảng mạng toàn cầu. Theo đó, một sản phẩm báo điện tử thường bao gồm các yếu tố: văn bản (text), hình ảnh tĩnh và đồ họa (still image & graphic), âm thanh (audio), hình ảnh động (video & animation) và gần đây nhất là các chương trình tương tác (interactive program).
Vai trò của báo điện tử Với sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, báo điện tử đang đóng vai trò to lớn trong đời sống xã hội hiện nay. Mặc dù ra đời muộn hơn so với 3 loại hình báo chí đi trước (báo nói, báo in và báo hình), nhưng báo điện tử được kế thừa những thành quả của chúng. Điều đó đã giúp cho 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com báo điện tử thu hút ngay được một lượng độc giả đáng kể ngay từ khi mới ra đời. Đặc biệt, trên mạng internet có hỗ trợ làm công cụ Tìm kiếm trực tuyến với những cái tên quen thuộc như: Yahoo, Google, MSN… Những dịch vụ Search này đã và đang liên tục mở rộng tiện ích, đem đến một cổng thông tin tổng hợp nhiều nguồn giúp người sử dụng tiếp cận không chỉ những nội dung dạng text mà cả hình ảnh và video.
Những tính năng này của báo điện tử có ưu thế vượt trội hơn rất nhiều so với báo in, báo phát thanh và truyền hình. Báo điện tử có khả năng tích hợp nhiều hình thức đa phương tiện – từ chữ viết, âm thanh, hình ảnh, màu sắc, ánh sáng bao gồm cả trạng thái tĩnh và động. Báo điện tử có thể cung cấp cho người truy cập lượng thông tin cực lớn, đồng thời cho phép họ tương tác, phản biện, trao đổi thông tin một cách linh hoạt và tức thời. Báo điện tử đã góp phần quan trọng trong việc mở rộng “cánh cửa” hợp tác, giao lưu chính trị, kinh tế, văn hóa – xã hội giữa các dân tộc, quốc gia, trên thế giới; Đồng thời, giúp con người có cơ hội tiếp xúc, gần gũi với nhau hơn, hay nói cách khác là “xóa bỏ khoảng cách địa lý” giữa các vùng, miền, lãnh thổ.
Ưu điểm và hạn chế của báo điện tử Ưu điểm - Tính thời sự: Báo điện tử có ưu thế hơn hẳn các loại hình báo chí khác là thông tin tức thời, gần như ngay lập tức, giúp công chúng bạn đọc biết tin sớm nhất từ những khoảng cách xa nhất. Thông tin trên báo điện tử có tính thời sự rất cao. Mọi thông tin từ khi thu thập được đến khi phát hành được di n ra trong thời gian ngắn hơn nhiều so với các loại hình báo chí khác. Chính khả năng này làm cho thông tin trên báo mạng điện tử luôn được cập nhật liên tục hàng ngày, hàng giờ, thậm chí có khi từng phút.
- Không bị giới hạn bởi cách thức: Báo điện tử có thể cung cấp một ngôn ngữ truyền tải mới lạ và hấp dẫn dưới dạng thông tin đa phương tiện với 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một trong những yếu tố như ngôn từ, hình ảnh và âm thanh, hay tích hợp tất cả. Nghĩa là các thông tin trên báo điện tử, đó là kết quả của sự tổng hợp các loại báo in, báo hình và báo tiếng. Do đó, báo điện tử đã đem đến cho công chúng một cách thức tiếp nhận thông tin đầy đủ, đa chiều và hấp dẫn. - Tính tương tác cao: Khả năng giao lưu, tương tác giữa độc giả với tòa soạn cũng như với tác giả bài báo là ưu điểm khác của báo điện tử.
Báo điện tử cho phép sự phản hồi thông tin từ người đọc đến tòa soạn nhanh chóng và thuận tiện nhất. Bằng các phương tiện d dàng như e-mail hay những dòng comment dưới mỗi bài viết, đó thực sự là những cầu nối giữa bên cung cấp thông tin và bên tiếp nhận thông tin trở nên chặt chẽ hơn. Các phương tiện truyền thông đại chúng khác cũng đang trong cuộc chạy đua tăng tính tương tác với công chúng bằng tọa đàm, giao lưu trực tuyến. Nhưng thực tế, báo điện tử vẫn có tính tương tác cao nhất.
Do tính năng cập nhật liên tục tính theo từng giây, tích hợp đa phương tiện (văn bản, hình ảnh, video), thiết bị đơn giản (chỉ cần có máy tính nối mạng), nhiều sự kiện được đưa tin trên báo điện tử gần như được xuất bản ngay tại thời điểm nó di n ra. Công chúng cũng gần như lập tức được tiếp nhận thông tin và phản hồi cho tòa soạn. Điều này gần như là khó có thể đối với báo in, phát thanh hay truyền hình do quy trình phức tạp, các trang thiết bị cồng kềnh và cần thời gian để in ấn, thu âm hay ghi hình. Thời gian để công chúng tiếp nhận và phản hồi lâu hơn hẳn báo điện tử.
- Khả năng lưu trữ lớn: Báo điện tử cho phép độc giả tìm kiếm thông tin theo chủ đề, theo thời gian rất tiện lợi so với việc phải vào thư viện tìm số báo đã ra cách đây nhiều năm về một chủ đề nào đó, hay đến đài phát thanh truyền hình xin lại băng ghi của một chương trình đã phát sóng. Chỉ bằng các 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com siêu liên kết, công chúng báo mạng có thể d dàng tìm kiếm thông tin mình cần trong một biển vô vàn thông tin ở khắp nơi trên thế giới. Việc xuất bản báo chí trên Internet rất kinh tế. Báo điện tử không có trọng lượng, không hạn chế số trang, không bị phụ thuộc vào khoảng cách địa lý.
Với khối lượng thông tin hết sức đồ sộ nhưng báo mạng điện tử lại tiết kiệm được chi phí hơn so với việc phát hành. Chi phí của báo điện tử thường chi trả cho server (máy chủ), tên miền (website), duy trì bảo dưỡng, bên cạnh các chi phí cho phóng viên và các nhân sự khác thuộc tòa soạn (chi phí này cơ bản giống với chi phí các loại hình báo chí khác). Tuy nhiên, khi xuất bản hằng ngày, báo điện tử chỉ phải thực hiện công đoạn đưa bài lên website, thao tác nhanh, nhân lực ít, trong khi đó đối với báo in mất chi phí nhiều vào nhân lực, máy in, giấy, vận chuyển, v., còn truyền hình lại mất chi phí vào quay phim, chỉnh sửa, v. - Tính linh hoạt, có thể dễ dàng chỉnh sửa, bóc gỡ: Một trong những đặc điểm của báo điện tử là thông tin đã đăng có thể được chỉnh sửa, bóc gỡ một cách d dàng nhờ sự phát triển của công nghệ thông tin chỉ qua một vài thao tác đơn giản.
Đây là một ưu điểm và cũng là một hạn chế trong thực tế phát triển và tồn tại của loại hình báo chí này thời gian qua. Việc chỉnh sửa, gỡ bài đã đăng giúp các phóng viên báo điện tử linh hoạt hơn trong tác nghiệp. Nếu như với báo in đã đăng thì không thể chỉnh sửa, báo hình báo tiếng đã phát thì không thể rút lại, thì với báo điện tử chỉ cần một vài thao tác là các thông tin đã có thể được bóc, gỡ d dàng. Việc này giúp nhà báo và cơ quan báo chí linh hoạt hơn trong tác nghiệp, tuy nhiên cũng đặt ra nhiều vấn đề về đạo đức báo chí.
Hạn chế - Tạo áp lực cho người làm báo: Mặc dù có ưu thế vượt trội, báo điện tử đã tạo sự đột phá trong phong cách làm báo truyền thống, tuy nhiên, điều 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đó đã buộc những người làm báo phải cập nhật thông tin một cách nhanh chóng, tạo ra nhiều áp lực hơn trong công cuộc chạy đua thông tin trên báo chí. Để làm báo điện tử, đòi hỏi phóng viên phải hội tụ nhiều kỹ năng như: viết bài, quan sát, quay phim, chụp ảnh, dựng phim, phỏng vấn… Đây cũng chính là một trong những khó khăn nhất định khi làm báo điện tử. - Tính an toàn thấp, dễ bị xâm nhập: Để đọc được báo điện tử, yêu cầu đầu tiên và tiên quyết nhất là độc giả phải có máy tính truy cập được mạng. Và tất nhiên, không phải ai cũng có máy tính cá nhân để truy cập mạng đọc báo điện tử hàng giờ, hàng ngày.
Do Internet mang tính kết nối giữa các máy tính, các nguồn thông tin với nhau, phụ thuộc vào server, nên khả năng bảo mật thông tin luôn là vấn đề đáng lo ngại. Thực tế cho thấy, nhiều trang báo điện tử trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã bị hacker xâm nhập, làm thay đổi nội dung. Bên cạnh đó, do báo điện tử phụ thuộc gần như hoàn toàn vào máy tính, đường truyền, nên mỗi khi các sự cố kỹ thuật xảy ra như đường truyền kém, mất điện, hỏng hóc máy tính,… sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng báo điện tử. - Đối tượng tiếp cận và phạm vi thông tin còn bị hạn chế: Mặt hạn chế tiếp theo là phạm vi thông tin của báo điện tử chỉ chủ yếu ở đồng bằng và thành phố lớn.
Đối tượng tiếp cận báo điện tử thường là những người tr , vốn nắm bắt và tiếp thu sản phẩm công nghệ một cách nhanh chóng, hoặc là những người có điều kiện tiếp cận với Internet. Điều này rất hạn chế đối với đối tượng thanh niên vùng sâu vùng xa, những nơi chưa có mạng hoặc những người không biết sử dụng mạng. Lúc này hệ thống báo chí khác như phát thanh, truyền hình sẽ bộc lộ tính ưu việt trong việc tiếp cận các đối tượng công chúng và phạm vi tiếp cận rộng khắp hơn. - Cần bỏ ra chi phí để mua các thiết bị truy cập mạng:Muốn xem được báo điện tử, cần phải bỏ một khoản tiền để mua các thiết bị có thể truy cập 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được mạng, sau đó phải đăng ký kết nối mạng và chi trả phí hàng tháng.
Trong khi đó, tiền mua tờ báo giấy hay radio lại có chi phí thấp hơn rất nhiều.