CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC HỌC PHẦN THỰC TẬP MÔN HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP TRONG CÁC TRƯỜNG CÔNG AN NHÂN DÂN 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Trên thế giới, nghiên cứu về vấn đề đào tạo nghề, chất lượng và hiệu quả của đào tạo nghề được nhiều tổ chức, các trường đại học, các viện nghiên cứu, các tác giả quan tâm. Nội dung chủ yếu mà các nghiên cứu đề cập đến là xác định kế hoạch đào tạo, phương pháp đào tạo, nội dung đào tạo, thực trạng đào tạo… Thực tập nghề nghiệp và quản lý hoạt động dạy học thực tập nghề nghiệp là một nội dung quan trọng trong chương trình đào tạo của các trường dạy nghề, vấn đề này đã được nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm, nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau.
Hiệp hội phát triển giáo dục (Development Education Association) Vương quốc Anh là một tổ chức nghề nghiệp, hoạt động vì mục tiêu phát triển hệ thống giáo dục và đào tạo, nâng cao năng lực của các thành viên hiệp hội, thúc đẩy việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của giáo dục và đào tạo nghề. Năm 2001, Hiệp hội nghiên cứu và công bố xuất bản tác phẩm với tên gọi “Measuring effectiveness in development education” (Đo lường hiệu quả trong phát triển giáo dục) [30]. Nghiên cứu này đưa ra các nguyên tắc khi phân tích, đánh giá một hệ thống giáo dục; các mục tiêu đánh giá, đo lường hiệu quả; định nghĩa các khái niệm về đánh giá, hiệu quả, tác động lan tỏa, các chỉ số đo lường hiệu quả; các cấp độ hiệu quả: cấp độ cá nhân người học; cấp độ cơ sở giáo dục, đào tạo; cấp độ đầu tư của nhà nước; cấp độ hiệu quả trên toàn bộ bình diện nền kinh tế và bình diện xã hội. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác phẩm “Cải cách và xây dựng chương trình đào tạo kĩ thuật theo cách tiếp cận CIDO” của tác giả Edward.Crawley (Hồ Tấn Nhựt, Đoàn Thị Minh Trinh dịch) [29] , đã giới thiệu một phương pháp luận về cải cách giáo dục kỹ thuật có thể đáp ứng hai câu hỏi: Sinh viên kỹ thuật nên đạt được các kiến thức, kỹ năng, thái độ toàn diện nào khi rời khỏi trường đại học và đạt được trình độ năng lực nào? Và làm thế nào để chúng ta có thể làm tốt hơn trong việc đảm bảo sinh viên đạt được những kỹ năng ấy?.
Ngoài ra còn có các hướng nghiên cứu kết hợp đánh giá tới chất lượng của các mô hình, cơ sở đào tạo nghề khác nhau nhưng có thể nhận thấy đều đề cập đến nội dung cơ bản của việc đào tạo nghề như tầm quan trọng, kế hoạch, phương pháp đào tạo.và được các cá nhân, tổ chức nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau để phù hợp với từng bối cảnh thực tiễn. Các công trình nghiên cứu trong nước - Các Báo cáo tổng kết khoa học, tác phẩm nghiên cứu bàn về đào tạo nghề nghiệp, thực hành, thực tập của sinh viên: Báo cáo tổng kết đề tài cấp Nhà nước về “Thực trạng và giải pháp đào tạo lao động kĩ thuật (từ sơ cấp đến trên đại học) đáp ứng yêu cầu dịch chuyển cơ cấu lao động trong nền kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế” của tác giả Nguyễn Minh Đường đã đi sâu nghiên cứu thực trạng của giáo dục nghề nghiệp của các trường đào tạo nghề hiện nay, đề xuất những biện pháp nhằm phát triển đội ngũ lao động đông đảo, đồng bộ, có chất lượng cao để đáp ứng cho nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong điều kiện thị trường cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Tác giả Đỗ Văn Giang và Nguyễn Thị Thanh Bình nghiên cứu về “Quan hệ hợp tác giữa trường và doanh nghiệp trong đào tạo theo tiếp cận năng lực hướng tới việc làm”. Tác giả đã đề cập Quan hệ hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp là tất cả những giao dịch giữa nhà trường và các 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh nhằm hỗ trợ lẫn nhau vì lợi ích, bao gồm: Hợp tác trong tuyển sinh, xây dựng mục tiêu và chương trình đào tạo theo việc làm, liên kết trong đào tạo, đánh giá kết quả học tập trong thi tốt nghiệp, tư vấn và giới thiệu việc làm cho học sinh, sinh viên tốt nghiệp…Nghiên cứu nhấn mạnh, đào tạo sẽ không đạt được hiệu quả mong muốn nếu quá trình tổ chức đào tạo không gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp, không đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động và không hướng tới việc làm.
- Có rất nhiều các luận văn, luận án, công trình nghiên cứu liên quan đến thực tập nghề nghiệp của sinh viên ví dụ như: Luận văn thạc sĩ Quản lý Giáo dục của tác giả Trương Văn Lương (2014) về “Quản lý hoạt động dạy học thực hành hệ cao đẳng nghề tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp”, đã đi sâu phân tích, làm rõ những cơ sở lý luận và thực trạng quản lý hoạt động dạy học thực hành hệ Cao đẳng nghề của sinh viên Nhà trường. Nội dung luận văn là đã chỉ ra được các yêu cầu mang tính nguyên tắc trong quản lý hoạt động dạy học thực hành nghề, đề xuất 6 biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề nói chung và hoạt động dạy học thực hành nghề nói riêng của Nhà trường hiện nay sát thực tiễn, có tính khả thi. - Trong Công an nhân dân (CAND), tổ chức thực hành, thực tập nghề nghiệp của học viên các trường đã và đang là vấn đề được Bộ Công an đặc biệt quan tâm. Một số Hội thảo, luận văn, luận án, công trình nghiên cứu liên quan đến thực tập nghề nghiệp của sinh viên các trường CAND như: Kỷ yếu hội thảo khoa học của Bộ Công an (2008): Đổi mới phương thức tổ chức thực tế, thực tập của học viên các học viện, trường đại học, trung cấp Công an nhân dân; Tài liệu hội thảo về thực tập tốt nghiệp của sinh viên, học sinh các học viện, trường đại học, cao đẳng, trung cấp Công an nhân dân.; Đề tài khoa học cấp bộ của tác giả Nguyễn Hữu Chất (2001) về “Giải pháp nâng cao chất lượng thực tập tốt nghiệp của học viên các trường Công an nhân dân”…Tuy nhiên do đặc thù riêng của ngành, các chuyên ngành đào tạo trong 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CAND nên hầu như các tài liệu nghiên cứu tới vấn đề thực tập nghề nghiệp còn rất hạn chế về số lượng.
Nội dung chủ yếu của các nghiên cứu vẫn là tập chung vào hoạt động thực tập tốt nghiệp cuối khóa và hoạt động đi thực tế của học viên tại địa bàn mà ít đi sâu vào nội dung dạy thực hành nghề nghiệp trong chương trình đào tạo tại nhà trường. Như vậy, các công trình khoa học, luận văn, luận án của các tác giả nêu trên đã nghiên cứu tập trung vào một số vấn đề sau: Một là, đã nghiên cứu làm rõ cơ sở sở lý luận của thực hành, thực tập nghề nghiệp trong đào tạo nghề tại các trường đào tạo nghề. Các quan niệm về thực hành, thực tập nghề nghiệp của sinh viên, nghiên cứu các nội dung quản lý thực hành, thực tập, chỉ rõ các nhân tố tác động đến quản lý thực tập của sinh viên ở các trường đào tạo nghề hiện nay. Hai là, đã khái quát đặc điểm thực tập nghề nghiệp của sinh viên, khảo sát đánh giá thực trạng vấn đề nghiên cứu.
Ba là, dựa cơ sở lý luận và thực tiễn đã đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả thực tập của sinh viên trong quá trình đào tạo ở nhà trường. Trong các công trình nghiên cứu kể trên, đã đề cập đến việc quản lý hoạt động thực hành, thực tập của sinh viên ở các nhà trường, các cấp học khác nhau. Mỗi đề tài nghiên cứu giới hạn về quy mô, phạm vi và cấp độ nghiên cứu khác nhau, đối tượng đào tạo có những nét riêng, nên khó áp dụng đại trà. Kết quả nghiên cứu của các công trình trên đã gợi ý, định hướng về lý luận quản lý hoạt động đào tạo ở các nhà trường; tác giả luận văn sẽ kế thừa, phát triển những kết quả nghiên cứu đó để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài tác giả nghiên cứu.
Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống và chuyên sâu về “Quản lý hoạt động dạy học các học phần thực tập môn học đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp tại Trường Cao đẳng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com An ninh nhân dân I”. Vì vậy, tác giả chọn vấn đề này làm đề tài nghiên cứu, có nội dung không trùng lặp và phù hợp với điều kiện công tác. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học 1.
Hoạt động dạy học Quá trình học tập của học sinh cũng diễn ra theo công thức nổi tiếng của V.Lênin: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, nhận thức hiện thực khách quan”. (Bút ký Triết học – NXB Sự thật, Hà Nội 1963.Tr 189) Theo góc độ tâm lý học: Dạy học được hiểu là sự biến đổi hợp lí hoạt động và hành vi của người học trên cơ sở cộng tác hoạt động và hành vi của người dạy và người học. Theo quan điểm của Lý luận dạy-học hiện đại : Quá trình dạy học được xem là một hệ thống những hành động liên tiếp và thâm nhập lẫn nhau của người dạy và người học dưới sự hướng dẫn, điều khiển của người dạy nhằm đạt được mục đích dạy-học và qua đó phát triển nhân cách của người học. Nói cách khác : Hoạt động dạy học là hoạt động mà trong đó dưới sự tổ chức, điều khiển, lãnh đạo của người dạy làm cho người học tự giác, tích cực, chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức-học tập của mình nhằm đạt mục tiêu đề ra.
Quản lý hoạt động dạy học Quản lý hoạt động dạy học là quá trình người hiệu trưởng hoạch định, tổ chức, điều khiển, kiểm tra hoạt động dạy học của giáo viên nhằm đạt mục tiêu đề ra. Trong toàn bộ quá trình quản lý nhà trường thì quản lý hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản và quan trọng nhất của người hiệu trưởng. Nó chiếm 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.