phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của công tác quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ Văn ở trường THPT Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ Văn ở trường THPT Đình lập, tỉnh Lạng Sơn Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ Văn ở trường THPT Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu Giáo dục là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển của đất nước. Giáo dục là một chức năng của xã hội loài người được thực hiện một cách tự giác, mà ở bất cứ thời đại nào, quốc gia nào cũng dành được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà khoa học. Từ hơn hai nghìn năm trước đây, trên thế giới đã có nhiều nhà chính trị, nhà tư tưởng nghiên cứu về giáo dục, đặc biệt là quản lý giáo dục và đưa ra nhiều những ý kiến, luận điểm khoa học được áp dụng vào thực tế và có những thành công lớn về quản lý giáo dục.
Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường là những vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước hết sức quan tâm. Việc chú trọng tới các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học trong nhà trường luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Nhiều công trình nghiên cứu của các nhà quản lý nước ngoài đã đề cập đến vấn đề cốt lõi của quản lý và quản lý giáo dục như: Nhà triết học Socate (469 - 399 TCN), Platon (427 – 347 TCN), Nicôla Côpécnich (1473- 1543), H. Ở phương Đông có Khổng Tử (551 – 479 TCN), đến thời chiến quốc có Mạnh Tử (372 – 289 TCN).
là những người có cống hiến lớn cho khoa học quản lý, cho sự phát triển giáo dục của thế giới ngày càng phát triển mạnh mẽ. Nhân loại đã bước sang thế kỷ 21, trong bối cảnh chung của một kỷ nguyên mới của thế giới và của đất nước, giáo dục Việt Nam cũng đang đứng trước những xu thế mới và những thách thức mới. Vì vậy, nhiều nhà khoa học Việt Nam thời kỳ hiện đại cũng đã có những công trình nghiên cứu về chân dung người cán bộ quản lý nhà trường trong hoạt động dạy học, hoạt động QLGD đã đạt được những thành tựu nhất định như: các nhà nghiên cứu, các 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhà QLGD như: Đặng Quốc Bảo, Đặng Bá Lãm, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Đức Chính, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Xuân Hải, Nguyễn Thị Phương Hoa…Nghiên cứu về vấn đề quản lý hoạt động dạy học có nhiều tác giả có những nghiên cứu thành công như: Phan Tiềm (2002), Giang Lê Nho (2006), Đỗ Văn Tải (2006)… Đặc biệt, những năm gần đây dưới sự hướng dẫn của nhiều nhà nghiên cứu, nhà khoa học, đã có rất nhiều thạc sĩ chuyên ngành QLGD - Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội làm luận văn về đề tài khoa học: Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường. Song việc nghiên cứu hoạt động dạy học môn Ngữ Văn của nhà quản lý nhằm thực hiện quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ Văn tại một trường THPT thì chưa có đề tài quản lý giáo dục nào đề cập đến.
Xác định được tầm quan trọng của việc QL hoạt động DH trong nhà trường là vô cùng quan trọng để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường và vận dụng các kiến thức đã tiếp thu được trong quá trình học chuyên ngành QLGD ở trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội. Tác giả sẽ dựa vào cơ sở lý luận của công tác quản lý hoạt động dạy học, để tìm hiểu thực trạng của QL hoạt động DH môn Ngữ Văn và chỉ ra một số biện pháp QL hoạt động dạy học môn Ngữ Văn trong trường THPT Đình Lập, tỉnh Lạng Sơn. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 1. Những khái niệm liên quan đến lĩnh vực quản lý 1.
Khái niệm quản lý Quản lý là một trong những loại hình quan trọng và lâu đời nhất của con người, nó phát triển không ngừng theo sự phát triển của con người. Quản lý là hoạt động cần thiết cho tất cả các lĩnh vực của đời sống con người và là một nhân tố của sự phát triển xã hội. Quản lý là một phạm trù tồn tại khách quan được ra đời từ bản thân nhu cầu của mọi xã hội, mọi quốc gia và trong mọi thời đại. Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý: 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tác giả của “Kỷ nguyên vàng” trong quản lý, Frederik Winslon Taylo (1856 - 1915), người Mỹ được coi là “cha đẻ của thuyết quản lý khoa học” đã thể hiện tư tưởng cốt lõi của mình là: “Mỗi loại công việc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hóa và đều phải quản lý chặt chẽ”; “Quản lý là biết được điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [14,Tr.Marx: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó.
Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có một nhạc trưởng” [46,Tr. Mục đích của mọi nhà quản lý là hình thành môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của mình với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [29,Tr. Mary Parker Follett (1868 – 1933) đã có những đóng góp lớn trong thuyết hành vi trong quản lý và khẳng định: “Quản lý là một quá trình lao động, liên tục, kế tiếp nhau chứ không tĩnh tại” [13, Tr. Chester Irving Barnard (1886 – 1961) quan niệm: “Vai trò chính yếu của người quản lý là giao tiếp với những người thuộc quyền và động viên họ nỗ lực hết sức để đạt mục tiêu của tổ chức.
Quản lý hiệu quả phụ thuộc vào sự duy trì những mối quan hệ tốt đẹp với những người bên ngoài tổ chức cũng như với những người mà nhà quản lý thường xuyên phải tiếp cận”[13, Tr. Nghiên cứu về khoa học quản lý, các tác giả: Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: Hoạt động quản lý là “Tác động có định 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [13, Tr. Các tác giả Đặng Vũ Hoạt, Hà Thế Ngữ cho rằng: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý là một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định” [29, Tr. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Bản chất của hoạt động quản lý nhằm làm cho hệ thống vận hành theo mục tiêu đặt ra và tiến đến các trạng thái có tính chất lượng mới” Quản lý = Quản + Lý, trong đó: - Quản là chăm sóc gìn giữ sự ổn định - Lý là sửa sang, sắp xếp, đổi mới, phát triển Hệ ổn định mà không phát triển thì tất yếu dẫn đến suy thoái.
Hệ phát triển mà không ổn định thì tất yếu dẫn đến rối ren. Vậy, Quản lý = ổn định + phát triển [10. Như vậy, có rất nhiều cách tiếp cận về quản lý, song các định nghĩa đều đề cập tới bản chất chung của hoạt động quản lý đó là: - Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có mục tiêu xác định. - Quản lý là sự tác động tương hỗ, biện chứng giữa chủ thể và khách thể quản lý.
- Quản lý xét đến cùng, bao giờ cũng là quản lý con người. - Quản lý vừa là sự tác động mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp quy luật khách quan. Quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật. Là một khoa học vì các hoạt động quản lý luôn là một hoạt động có tổ chức, có định hướng trên những quy luật, những nguyên tắc và phương phát hoạt động cụ thể.
Chỉ khi nhận biết đúng các quy luật đó, các đặc điểm của từng cá thể, các đặc trưng 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tâm lý khác nhau thì tác động của quản lý mới có hiệu quả. Quản lý đồng thời là một nghệ thuật vì hoạt động quản lý là một hoạt động thực hành trong thực tiễn vô cùng phong phú và đầy biến động. Không có một nguyên tắc nào cho tình huống. Nhà quản lý phải làm sao để có thể xử lý sáng tạo, thành công mọi tình huống nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu đề ra, điều đó phụ thuộc vào bí quyết sắp xếp các nguồn, nghệ thuật ứng xử, giao tiếp, khả năng thuyết phục, cảm hóa của nhà quản lý.
Vì vậy, trong quản lý không thể tuân thủ theo những nguyên tắc, quy định cứng nhắc mà phải xử lý tình huống linh hoạt, mềm dẻo. Các chức năng cơ bản của quản lý “Chức năng quản lý là tập hợp các nhiệm vụ mà chủ thể quản lý phải thực hiện để đạt mục đích và mục tiêu quản lý đề ra” [37, tr. “ Chức năng quản lý là dạng hoạt động quản lý thông qua đó chủ thể quản lý tác động vào khách thể quản lý nhằm thực hiện một mục tiêu nhát định” [41, tr. Chức năng quản lý là hình thái biểu hiện sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý.
Quản lý có bốn chức năng cơ bản: Kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra. Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý được thể hiện qua sơ đồ sau: Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ của các chức năng quản lý Kế hoạch Tổ chức Quản lý Chỉ đạo Kiểm tra 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Lập kế hoạch: Là khâu đầu tiên của chu trình quản lý - Tổ chức: Là sự chuyển hóa những ý tưởng trong kế hoạch thành hiện thực. - Chỉ đạo: Là điều kiện hệ thống, là cốt lõi của chức năng chỉ đạo, nó tích hợp với hai chức năng trên.