Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu trên thế giới Trong dạy học môn Toán, Zilberberg (1988) nhấn mạnh tới các hoạt động ngoại khóa trong dạy học nhằm phát triển năng lực sáng tạo cho HS qua môn Toán và chỉ ra một số hình thức để tổ chức các hoạt động sáng tạo trong dạy học môn Toán cho HS [dẫn theo 8]. Igonina Valentina trong “Hình thành tư duy sáng tạo của học sinh trên các giờ học toán thông qua việc sử dụng phương pháp dạy học nghiên cứu và giải quyết vấn đề” đã phân tích các cơ sở của lý thuyết hiện đại về học tập dựa trên phối hợp và giải quyết vấn đề trong toán học gắn với việc hình thành và phát triển năng lực sáng tạo của HS qua học toán [dẫn theo 8].
Kharitonova Zinaida Alekseevna trong “Phát triển các hoạt động sáng tạo trong lớp học Toán” cũng đã phân tích mục tiêu của dạy học phát triển trí tuệ và năng lực sáng tạo cho HS, các biểu hiện của tƣ duy toán học cũng như các phương pháp phát triển trí tưởng tượng của HS. Bà đã chỉ ra rằng trò chơi trí tuệ và vui chơi sáng tạo là một phƣơng tiện để phát triển năng lực của HS và đưa ra một chương trình phát triển năng lực của HS trong lớp học toán [dẫn theo 8]. Theo Blum và Niss (1991) [51, tr.37-68], bên cạnh việc cung cấp cho HS những kiến thức và kĩ năng liên quan đến TH như khái niệm, định lý, công thức, quy tắc, thì việc dạy toán cần giúp HS phát triển khả năng kết nối các kiến thức, kĩ năng đó để giải quyết những tình huống thực tế [dẫn theo 18]. Tác giả Norbert Herrmann (2012) [69], từ một cách tiếp cận khác lại đưa ra các bài toán thực tiễn gắn liền với các kiến thức, kĩ năng thực hành nhằm giúp độc giả có thể thấy được vẻ đẹp của thực hành gắn với bối cảnh thực tiễn.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với mỗi tình huống đưa ra, Ông đều phân tích về tình huống, bối cảnh, các kết quả thu được qua phân tích tình huống, qua đó làm toát lên vẻ đẹp của TH gắn với bối cảnh cuộc sống [dẫn theo 18]. Các nghiên cứu ở Việt Nam Các nghiên cứu về dạy học môn Toán: Theo Phạm Nguyễn Hồng Ngự về Tổ chức cho học sinh hoạt động, thực hiện các chức năng của tình huống thực tiễn trong dạy học môn Toán ở trường phổ thông đã đề cập đến tình huống dạy học và tình huống thực tiễn trong dạy học, các chức năng của tình huống thực tiễn trong dạy học, tác giả trình bày cách tổ chức cho HS hoạt động qua các bài toán gắn với thực tiễn [16, tr. Theo Hoàng Lê Minh trong Thiết kế tình huống dạy học nhằm tăng cường hoạt động học tập của HS trong dạy học môn Toán đã đưa các bước thiết kế tình huống dạy học nhằm tăng cường hoạt động của HS như: xác định mục tiêu, chọn nội dung, thiết kế hoạt động học tập, dự kiến hoạt động của HS, tổ chức hoạt động, kết luận kiến thức đạt được. Bài viết nhấn mạnh thiết kế tình huống dạy học nhằm tăng tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS [14].
Theo Phan Thị Phương Thảo trong Dạy học môn Toán ở trường phổ thông trên cơ sở tổ chức các hoạt động trải nghiệm, khám phá và phát hiện để HS tự lực phát triển tri thức đã thiết kế quy trình dạy học gồm các bước: Trải nghiệm, lập cơ sở khoa học, thực hành, ứng dụng, hoạt động bổ trợ. Theo tác giả, với các quy trình nêu trên GV có thể thiết kế những tài liệu tự học môn Toán, hướng dẫn HS và hình thành tri thức mới cho HS [19]. Các nghiên cứu về QL dạy học môn Toán Năm 2013, Nguyễn Như Hiền nghiên cứu về Biện pháp QL dạy học môn Toán ở trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng trong bối cảnh hiện nay đã xây dựng khung lý luận gồm các nội dung: QL hoạt động giảng dạy của GV, QL hoạt động học tập của HS, QL cơ sở vật chất và phương tiện dạy học môn Toán, từ đó đưa ra các biện pháp như: Tăng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cường chỉ đạo thực hiện nội dung chương trình môn Toán đáp ứng mục tiêu và nhiệm vụ năm học; Thường xuyên chỉ đạo việc đổi mới phương pháp dạy học của GV và bồi dưỡng phương pháp học tập của HS; QL hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất và ứng dụng phương tiện dạy học hiện đại vào dạy học môn Toán; Đổi mới việc kiểm tra, đánh giá chất lượng giảng dạy của GV và chất lượng học tập của HS…Đây là cơ sở để tác giả tham khảo để xây dựng khung lý luận và đề xuất các biện pháp của đề tài [6]. Năm 2015, Lê Thị Hương Lan nghiên cứu về QL dạy học môn Toán ở các trường THCS huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đã đánh giá về công tác chỉ đạo lập kế hoạch QL dạy học môn Toán, QL đội ngũ GV Toán và hoạt động giảng dạy của GV, QL công tác bồi dưỡng GV Toán và hoạt động của Tổ chuyên môn, QL hoạt động học môn Toán của HS, QL khai thác thiết bị và phần mềm dạy môn Toán, đánh giá kết quả dạy học môn Toán, từ đó đề xuất các biện pháp như: Xây dựng nề nếp, kỷ cương trong dạy học môn Toán, đổi mới công tác soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp của GV; Yêu cầu GV áp dụng phương pháp dạy học tích cực, sáng tạo trong dạy học môn Toán; Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm cho GV Toán; Giáo dục ý thức, thái độ học Toán của HS…Đây là cơ sở để tác giả tham khảo để xây dựng khung lý luận và đề xuất các biện pháp của đề tài [11].
Năm 2017, Trần Khánh Lai nghiên cứu về QL dạy học môn Toán ở các trường THCS huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình theo hướng phát triển năng lực đã nghiên cứu thực trạng QL thực hiện mục tiêu dạy học, QL việc thực hiện nội dung chương trình môn Toán, QL hoạt động giảng dạy của GV, QL hoạt động học tập của HS, QL cơ sở vật chất, từ đó tác giả luận văn đưa ra các biện pháp như: Bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ GV Toán theo hướng phát triển năng lực; QL việc xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học; QL việc đổi mới phương pháp dạy học; Bồi dưỡng phương pháp dạy học tích cực…Đây là cơ sở để tác giả tham khảo để xây dựng biện pháp của đề tài [10]. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu như: - Nguyễn Đình Dương (2015), QL dạy học môn Toán ở trường THPT Bất Bạt tiếp cận đảm bảo chất lượng [3]. - Dương Cảnh Tiệp (2015), Biện pháp QL hoạt động dạy họcmôn Toán ở các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang [17]. - Nguyễn Đức Mạnh (2016), Quản lý dạy học môn Toán trung học phổ thông theo định hướng phân hóa dựa trên năng lực nhận thức của học sinh tại địa bàn huyện Kim Bảng, Hà Nam [13].
Các công trình nghiên cứu trên cho thấy tầm quan trọng của dạy học môn Toán và QL dạy học môn Toán trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Các công trình đã đề cập đến các nội dung về QL thực hiện mục tiêu dạy học, QL việc thực hiện nội dung chương trình môn Toán, QL hoạt động giảng dạy của GV, QL hoạt động học tập của HS, QL cơ sở vật chất. Tuy nhiên, đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào về Quản lý dạy học môn Toán theo chương trình phố thông mới ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, vì vậy đây là lý do để tác giả lựa chọn đề tài này làm luận văn thạc sĩ. Các khái niệm công cụ 1.
QL, QL giáo dục - Quản lý: Henry Fayol là người đầu tiên chỉ ra chức năng và những yếu tố của QL: QL hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và kiểm tra [20]. Phạm Minh Hạc: QL là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể QL đến tập thể người lao động nói chung (khách thể QL) nhằm thực hiện mục tiêu dự kiến [4]. Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: QL là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, QL một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định [7], [15]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vậy, QL là sự tác động có ý thức, có tổ chức, có hướng đích của chủ thể QL để lãnh đạo, hướng dẫn, điều khiển đối tượng QL thực hiện nhằm đạt mục tiêu đã đề ra.
- Quản lý giáo dục: Trần Kiểm: QL giáo dục thực chất là những tác động của chủ thể QL vào quá trình GD (được tiến hành bởi GV và HS, với sự hỗ trợ của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách HS theo mục tiêu ĐT của nhà trường [9]. Nguyễn Thị Mỹ Lộc - Nguyễn Quốc Chí: QL giáo dục là quá trình tác động có kế hoạch, có tổ chức của các cơ quan QL giáo dục các cấp tới các thành tố của quá trình dạy học, giáo dục nhằm làm cho hệ giáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục nhà nước đề ra [12]. Vậy, QL giáo dục là quá trình tác động có định hướng của người QL giáo dục trong việc vận dụng những nguyên lý, phương pháp chung nhất của khoa học QL vào lĩnh vực giáo dục nhằm đạt được mục tiêu mà giáo dục đề ra. QL hoạt động dạy học - Dạy học: Theo Phạm Minh Hạc “Dạy học là một chức năng xã hội nhằm truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được, nhằm biến kiến thức, kinh nghiệm thành phẩm chất và năng lực cá nhân” [5, tr.
Hoạt động dạy là hoạt động truyền thụ với nghĩa là tổ chức hoạt động học với kết quả là HS lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và thái độ, hoạt động này gồm cả khâu kiểm tra việc tiến hành và kết quả của hoạt động học của người học. Hoạt động học là hoạt động của người học nhằm chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo và thái độ nhất định.