CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài Quản lý hoạt động dạy học có vai trò rất quan trọng, nó chính là yếu tố quyết định đến chất lượng của nhà trường.
Chính vì vậy mà có rất nhiều nhà nghiên cứu đã quan tâm nghiên cứu, bàn luận về hoạt động quản lý HĐDH. Ở bất kỳ thời đại nào, hoạt đọng quản lý luôn giữ vị trí vô cùng quan trọng đốivới việc vận hành và phát triển xã hội. Trong lĩnh vực GD&ĐT, quản lý là nhân tố giữ vai trò quan trọng, chủ yếu trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục. Đầu những năm 50 của thế kỷ XX, các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học Liên Xô cũ, đã bàn về những khía cạnh khác nhau của hoạt động quản lý giáo dục.
Năm 1956, lần đầu xuất hiện cuốn “Quản lý trường học” của tác giả A.Pôpốp, một nhà sư phạm và QLGD của Liên Xô cũ. Cuốn sách này, về thực chất không phải là một công trình khoa học về QLGD mà là cả một tập hợp tương đối hoàn chỉnh các chỉ dẫn cho các hoạt động thực tiễn của những người làm công tác QLGD, đặc biệt là quản lý trường học; trong đó có quản lý HĐDH [42]. Tại các nước phương Tây, việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động QLGD nói chung và quản lý HĐDH nói riêng cũng rất sôi động. UNESCO suốt chiều dài lịch sử tồn tại của mình đã tập hợp nhiều học giả trên thế giới để nghiên cứu những vấn đề QLGD trên quy mô toàn cầu cũng như trong phạm vi khu vực hoặc quốc gia.
Từ năm 1964, trong loạt sách về kế hoạch hóa giáo dục đã tập hợp những khuynh hướng nghiên cứu khác nhau về một trong những vấn đề quan trọng của QLGD: kế hoạch hóa giáo dục. 8 Vào năm 1968, các tác giả Jacob W. Campbell đã cho ra đời công trình đầu tiên nghiên cứu tương đối hoàn chỉnh các vấn đề QLGD dưới ánh sáng của các học thuyết quản lý chung, đặc biệt là thuyết hành vi (quan hệ con người) trong quản lý [41]. Công trình “Quality Assurance for University Teaching: Issues and Approache” (1993) của tác giả Roger E llis, giáo sư tâm lý học, trưởng khoa Khoa học Y tế và Xã hội của Đại học Ulster đã chỉ ra rằng “mục đích của giảng dạy là học tập.
Vì vậy, chất lượng của giảng dạy phải phù hợp với sự thúc đẩy học tập”, và các đặc trưng của đảm bảo chất lượng đó là: Chính xác hóa các tiêu chuẩn; Xác định các chức năng và qui trình chủ yếu nhằm đạt các tiêu chuẩn; Căn cứ nhu cầu người dùng để giám sát điều chỉnh các tiêu chuẩn; Hồ sơ rõ ràng các tiêu chuẩn và qui trình phải theo để đạt các tiêu chuẩn; Thực hiện theo các tiêu chuẩn và đánh giá thường xuyên; Tham gia của mọi thành phần liên quan với sự cam kết suốt quá trình đào tạo [45]. Công trình “Quản lý dạy và học -Managing teaching and learning” - Education (School Management and Leadership), Department of Education South Africa, 2008 đã tập trung nghiên cứu vào mối quan hệ giữa quản lý, lãnh đạo nhà trường và công việc dạy học của giáo viên. Trong đó chỉ ra quản lý dạy và học là chức năng quan trọng của lãnh đạo nhà trường, đó là tạo ra điều kiện và môi trường hỗ trợ tốt nhất cho việc dạy và học [44]. Tác giả Norbert Michel (Nicholls State University), John Cater (NichollsState University), Otmar Varela (Nicholls State University) trong công trình“Small Business Instutite® National Proceedings.1 Winter, 2009”đã chỉ ra ý nghĩa của các nguyên tắc học tập và giảng dạy tích cực có thể đem lạithành tích học tập cao và nhận định rằng để có được những tác động tích cực đếnhọc sinh thì quản lý hoạt động giảng dạy phải áp dụng các nguyên tắc tích cựckhi thực hiện các hoạt động sư phạm trong lớp học, cụ thể qua bốn khía cạnh:bối cảnh học tập – tạo không khí cởi mở và thoải mái 9 của lớp học), chuẩn bị bài(tư duy, kế hoạch bài học cụ thể, và sáng tạo trước mỗi giờ dạy), thể hiện trongkhi giảng (thực hiện tốt nhất bài học theo kế hoạch), và nâng cao dần (tìm kiếmvà sử dụng các ý kiến phản hồi).
Khi các yếu tố này được quản lý chặt chẽ hoặcđược thực hiện thành thạo trong quá trình giảng dạy của giáo viên thì việc quảnlý giảng dạy đã được thực hiện [46]. Các tác giả Muhammad Abdul Malik, Dr. Ali Murtaza, Dr.Abdul MajeedKhan, trong công trình “Vai trò của giáo viên trong quản lý tình huống dạy vàhọc” - “Role of Teachers in Managing Teaching Learning Situation”-Interdisciplinary Journal of Contemporary Research in Business- September2011, Vol 3, No 5”. đã xem xét lại vai trò của giáo viên trong các tình huốngdạy và học; Đánh giá vai trò của giáo viên trong quản lý tính huống giảng dạy;Xác định các vấn đề liên quan đến tình huống dạy, học mà giáo viên thườnggặp phải; Đề xuất các giải pháp cho các vấn đề và tình huống liên quan đến việcquản lý dạy và học [41].
Các công trình nghiên cứu ở trong nước Đã có một số nhà khoa học nghiên cứu cụ thể bài bản lí luận về quản lí giáo dục, quản lí hoạt động dạy học trong các nhà trường tiêu biểu như: Phạm Minh Hạc, Trần Kiểm, Đặng Quốc Bảo, Hà Thế Ngữ, Nguyễn Văn Lê, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Ngọc Quang, Phạm Viết Vượng. Gần đây một số luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành quản lí giáo dục đã đề cập đến các biện pháp quản lí hoạt động dạy học trong các nhà trường phổ thông dưới nhiều góc độ khác nhau. Đó là các đề tài như: Tác giả Dương Trần Bình (2016) với đề tài Luận án Tiến sĩ Quản lý Giáo dục, bảo vệ tại Viện KHGD Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo. Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu 10 học thành phố Hồ Chí Minh, luận án đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục dạy học [3].
Tác giả Vũ Thị Thu Hương (2016) với đề tài luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục: Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng ở trường tiểu học, thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên theo yêu cầu đổi mới giáo dục. Luận văn được bảo vệ tại Viện KHGD Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trong đó, trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, tác giả đề xuất biện pháp quản lí hoạt động dạy học của hiệu trưởng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đối với các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên (Vũ Thị Thu Hương, 2016). Tác giả Nguyễn Thanh Hà (2016), Quản lý hoạt động dạy học trong trường tiểu học ở quận Hoàn Kiếm theo mô hình trường học mới VNEN, Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục, Trường Đại học Giáo dục - ĐHQG Hà Nội.
Trong đó, đề tài đặt mục đích nâng cao hiệu quả các hoạt động quản lý dạy học trong việc áp dụng mô hình trường học mới (VNEN) trong một số trường Tiểu học thuộc Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, thông qua việc nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp quản lý phù hợp [16]. Tác giả Trần Mai Linh (2017), Quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực tại trường tiểu học Khương Đình, quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội, Học viện KHXH - Viện hàn lâm KHXH Việt Nam. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng hoạt động dạy học, đề tài đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học theo tiếp cận năng lực tại trường Tiểu học Khương Đình, quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội [28]. Tác giả Lê Thị Như Hương (2018) với bài viết: Biện pháp quản lí hoạt động dạy học ở các trường tiểu học thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đăk Nông trong giai đoạn hiện nay, đăng Tạp chí Giáo dục, Số Đặc biệt tháng 6/2018.
Trong đó, tác giả nhấn mạnh: quản lý dạy học là nhiệm vụ quan trọng đối với các 11 nhà quản lý các cấp nhằm không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục cho các trường học trong bối cảnh cải cách giáo dục. Bài viết tập trung vào một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học ở thị xã Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông, trong giai đoạn hiện nay [20]. Tác giả Hiếu Trần Thị Ngọc (2020), quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh (Các nghiên cứu liên quan và đề xuất mô hình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Việt tại Việt Nam), Tạp chí Khoa học Quản lý giáo dục, Tập.Trong đó, Bài viết đề cập đến một số nghiên cứu quốc tế liên quan đến quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh. Qua đó, bài viết đề xuất mô hình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Việt theo định hướng phát triển năng lực của học sinh tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học, đáp ứng yêu cầu đổi mới nền giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay[31].
Nhóm tác giả Lê Thị Thanh Thủy, Phạm Phương Tâm (2021), quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong nhà trường phổ thông, Tạp chí Giáo dục Số 492 (Kì II - tháng 12/2021).Trong đó, Phát triển năng lực học sinh là một trong những yêu cầu quan trọng trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay. Bài báo đề cập đến 5 nội dung chính quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông, gồm: (1) Quản lí xây dựng kế hoạch dạy học theo tiếp cận năng lực học sinh; (2) Tổ chức kế hoạch hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực học sinh; (3) Chỉ đạo hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh; (4) Kiểm tra quản lí hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực học sinh; (5) Xây dựng các điều kiện hỗ trợ quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Những nội dung này giúp cho các nhà quản lí vận dụng một cách linh hoạt 12 vào điều kiện của từng trường nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay[37].