MỞ ĐẦU 1. Về tính cấp thiết của đề tài: Hà Nam nằm trong vùng trọng điểm phát triển kinh tế Bắc Bộ, cách trung tâm thủ đô Hà Nội hơn 50 km (là cửa ngõ phía Nam của thủ đô), phía Đông giáp với Hƣng Yên và Thái Bình, phía Nam giáp Nam Định và Ninh Bình, phía Tây giáp Hòa Bình. Vị trí địa lý này tạo rất nhiều thuận lợi cho phát triển kinh tế và xã hội của tỉnh. Trong những năm vừa qua, kinh tế và xã hội của tỉnh Hà Nam đã đạt đƣợc nhiều bƣớc phát triển đáng kể.
Để đạt đƣợc những thành tựu này, bên cạnh kết quả sản xuất kinh doanh của các thành phần kinh tế còn có phần đóng góp rất lớn từ hoạt động đầu tƣ bằng vốn ngân sách vào các lĩnh vực phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội. Trong các kênh đầu tƣ trên địa bàn tỉnh, đầu tƣ công từ nguồn vốn ngân sách (sau đây gọi tắt là đầu tƣ công) chiếm vị trí vô cùng quan trọng vì đây là kênh đầu tƣ để xây dựng cơ sở hạ tầng, là đòn bẩy kinh tế, tạo điều kiện cho các khu vực kinh tế phát huy hiệu quả cao nhờ có đƣợc kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từ đầu tƣ công đem lại. Đầu tƣ công có vai trò, vị trí, ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế. Các lý thuyết kinh tế từ trƣớc đến nay đều khẳng định mối quan hệ hữu cơ giữa Đầu tƣ công với tăng trƣởng, phát triển kinh tế.
Đã có một số công trình nghiên cứu về đầu tƣ công tại Việt Nam hoặc tại một số địa phƣơng, nhƣng cho đến nay chƣa có công trình nào nghiên cứu về đầu tƣ công và quản lý đầu tƣ công từ nguồn vốn ngân sách tại tỉnh Hà Nam. Đầu tƣ công tại Hà Nam đã góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm, đảm bảo an sinh xã hội,. Tuy nhiên, hiệu quả đầu tƣ công còn thấp, chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế và phát triển xã hội. Những mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội cơ bản của Tỉnh cơ bản đã đạt 1 z đƣợc mặc dù còn ở mức độ thấp, nhƣng tính hiệu quả chƣa đạt nhƣ mong muốn.
Nâng cao hiệu quả đầu tƣ công ở Hà Nam là một yêu cầu vừa có tính thời sự vừa có ý nghĩa thực tiễn, trong đó vai trò quản lý nhà nƣớc của Đảng bộ, chính quyền điạ phƣơng và các sở, ban ngành đối với đầu tƣ công trên địa bàn tỉnh có ý nghĩa hết sức quan trọng. Từ thực trạng trên cùng với những kiến thức lý luận đƣợc đào tạo và kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình công tác, với mong muốn đóng góp những đề xuất để hoàn thiện quản lý đầu tƣ công cho địa phƣơng, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý đầu tư công từ nguồn vốn ngân sách nhà nước tại tỉnh Hà Nam” để làm luận văn thạc sỹ của mình. Sự phù hợp của tên đề tài với chuyên ngành đào tạo. Là học viên cao học ngành Quản lý kinh tế, với các kiến thức đã đƣợc đào tạo, dựa trên cơ sở những kiến thức nền tảng và nâng cao về kinh tế học, tác giả nhận thấy việc lựa chọn đề tài nhƣ vậy là hoàn toàn phù hợp với chuyên ngành đƣợc đào tạo.
Tác giả sử dụng những kiến thức đƣợc đào tạo thuộc ngành quản lý kinh tế để tổng hợp, phân tích, luận giải các chính sách và các hoạt động quản lý kinh tế có liên quan đến quản lý đầu tƣ công tại tỉnh Hà Nam trong thời gian qua, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân để đề xuất các giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả đầu tƣ công cho tỉnh trong thời gian tiếp theo. Với các kiến thức chuyên ngành, học viên có khả năng áp dụng các kiến thức về quản lý kinh tế trong triển khai, tổng kết, đánh giá và phản biện các chính sách kinh tế của nhà nƣớc và của địa phƣơng có liên quan đến quản lý đầu tƣ công từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc; sử dụng các kiến thức chuyên sâu về quản lý kinh tế trong quản lý, lãnh đạo, xây dựng và thẩm định chiến lƣợc, kế hoạch phát triển các tổ chức kinh tế - xã hội vào hoạt động triển khai, 2 z đánh giá hoạt động quản lý đầu tƣ công của các cấp tại địa phƣơng trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh toàn cầu ngày càng phức tạp. Do đó, với đề tài “Quản lý đầu tư công từ nguồn vốn ngân sách nhà nước tại tỉnh Hà Nam”, tác giả thấy rằng đây là đề tài phù hợp với ngành Quản lý kinh tế mà mình đƣợc đào tạo. Câu hỏi nghiên cứu của học viên đối với vấn đề nghiên cứu Luận văn tập trung trả lời câu hỏi: Cần phải làm gì (cần có những giải pháp gì?) để hoàn thiện quản lý đầu tƣ công từ nguồn vốn NSNN tại tỉnh Hà Nam trong thời gian tới? 2.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: - Mục đích nghiên cứu của luận văn là: Trên cở sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý đầu tƣ công bằng vốn NSNN và phân tích thực trạng quản lý đầu tƣ công từ vấn NSNN tại tỉnh Hà Nam, luận văn nhằm hƣớng tới mục đích đề xuất những giải pháp để hoàn thiện quản lý đầu tƣ công từ vốn NSNN tại tỉnh Hà Nam trong thời gian tới. - Nhiệm vụ đặt ra đối với luận văn: + Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý đầu tƣ công từ vốn NSNN + Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý đầu tƣ công từ nguồn vốn NSNN tại tỉnh Hà Nam + Đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý đầu tƣ công từ vốn NSNN tại tỉnh Hà Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: - Đối tƣợng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản lý đầu tƣ công từ vốn NSNN tại tỉnh Hà Nam. - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Hoạt động quản lý đầu tƣ công trên địa bàn Tỉnh Hà Nam.
+ Về thời gian: Hoạt động đầu tƣ công giai đoạn từ 2011 đến 2013. + Về nội dung: Do giới hạn về năng lực và nguồn tài liệu, luận văn tập trung phân tích về quản lý dự án đầu tƣ công mà trọng tâm là quản lý dự án đầu tƣ xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc tại tỉnh Hà Nam. Phƣơng pháp nghiên cứu: - Dựa trên phƣơng pháp luận của phép duy vật biện chứng, phƣơng pháp nghiên cứu định tính trên cơ sở lý thuyết về Khung Chẩn đoán cho việc đánh giá quản lý đầu tƣ công của Ngân hàng Thế giới. - Phƣơng pháp thu thập số liệu: Nghiên cứu tài liệu.
Tuỳ theo vấn đề cụ thể mà luận văn sử dụng từng phƣơng pháp riêng lẻ hoặc sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp để phân tích, đánh giá, luận giải làm sáng tỏ vấn đề nghiên cứu. - Nguồn số liệu đƣợc sử dụng: Nguồn số liệu từ Cục Thống kê tỉnh Hà Nam, Sở Kế hoạch và Đầu tƣ Hà Nam, Sở Tài chính Hà nam, từ Tổng cục Thống kê, kết hợp với số liệu điều tra của chính tác giả. Kết cấu của luận văn : Luận văn đƣợc bố cục gồm 4 chƣơng, cụ thể nhƣ sau : - Chƣơng 1: Tổng quan tài liệu nghiên cứu, cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về quản lý đầu tƣ công từ vốn ngân sách nhà nƣớc 4 z - Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu luận văn. - Chƣơng 3: Thực trạng quản lý đầu tƣ công từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc tại tỉnh Hà Nam.
- Chƣơng 4: Các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý đầu tƣ công từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc tại tỉnh Hà Nam trong thời gian tới 5 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ ĐẦU TƢ CÔNG TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Để chuẩn bị cho việc thực hiện đề tài “Quản lý đầu tƣ công từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc tại tỉnh Hà Nam”, học viên đã tìm hiểu, nghiên cứu một số tài liệu trong và ngoài nƣớc liên quan đến vấn đề cần giải quyết. Học viên xin giới thiệu tổng quan các nghiên cứu quan trọng đã công bố mà dựa vào đó học viên sử dụng làm tài liệu nghiên cứu và tham khảo. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, học viên trích dẫn những tài liệu đã nghiên cứu trong khoảng thời gian từ 2011 đến 2013 trong lĩnh vực có liên quan.
Tổng quan tài liệu trong nƣớc - Ủy ban Thƣờng vụ Quốc hội, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam và UNDP, 2010, kỷ yếu hội thảo «Tái cơ cấu đầu tư công trong bối cảnh đổi mới mô hình tăng trưởng và tái cấu trúc nền kinh tế ở Việt Nam ». Thành phố Huế, 28 – 29/12/2010. Các tác giả đã phân tích, làm rõ thực trạng đầu tƣ công của Việt Nam, xác định những thành tựu cũng nhƣ hạn chế yếu kém và nguyên nhân, từ đó đề xuất các định hƣớng tái cơ cấu đầu tƣ công trong giai đoạn phát triển sắp tới theo những vấn đề đặt ra ở trên cũng nhƣ chính sách và giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tƣ công. Trong đó, Tiến sỹ Nguyễn Minh Phong, Trƣởng phòng nghiên cứu kinh tế, Viện nghiên cứu phát triển KT-XH, 2010 với bài « Phối hợp chính sách để nâng cao hiệu quả đầu tƣ công » đã chỉ ra rằng : Nguồn vốn nhà nƣớc đã eo hẹp lại quản lý kém, đầu tƣ không hợp lý, đầu tƣ nhiều vào các ngành tƣ nhân sẵn sàng đầu tƣ; đầu tƣ thiếu tập trung và dứt điểm cho các công trình trọng điểm.
Ngoài ra, hiệu quả đầu tƣ công thấp còn chịu ảnh hƣởng của cơ chế khép kín, lợi ích cục bộ, phe nhóm, địa 6 z phƣơng, sự nể nang cảm tính và tƣ duy nhiệm kỳ…. Do đó, cần tăng cƣờng phối hợp chính sách nhằm nâng cao hiệu quả quản lý đầu tƣ công. - Chính phủ, trong « Báo cáo phân tích thực trạng đầu tư sử dụng vốn nhà nước » tháng 8 năm 2013 đã nêu: Cơ sở hạ tầng là một điều kiện quan trọng để Việt Nam có thể phát triển đƣợc nền kinh tế có giá trị gia tăng cao. Việc nhà nƣớc tập trung đầu tƣ vào cơ sở hạ tầng trong thời gian qua đã giúp nâng cấp đáng kể cơ sở hạ tầng kỹ thuật sở Việt Nam.