CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT QUẢN LÝ CÔNG CHỨC TRONG BỐI CẢNH SÁP NHẬP ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm, vai trò thực hiện pháp luật về quản lý công chức trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính 1. Thực hiện pháp luật Thực hiện pháp luật là những hoạt động có mục đích để hiện thực hóa các quy định của pháp luật, làm cho pháp luật đi vào cuộc sống và trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật.
Thực hiện pháp luật gồm 04 hình thức: Tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật [3]. Thực hiện pháp luật về quản lý công chức Trên thực tế, chúng ta thấy, ở mỗi giai đoạn lịch sử, các quốc gia sẽ có sự phân chia các đơn vị hành chính lãnh thổ cũng như thiết kế mô hình các cấp chính quyền và số lượng các cơ quan, đơn vị khác nhau. Điều này tùy thuộc vào tình hình thực tế, điều kiện giao thông, thông tin liên lạc, phong tục, tập quán.của từng quốc gia. Hiện nay, điều kiện giao thông, thông tin liên lạc đã phát triển vượt bậc, nhất là trong bối cảnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số đã giúp chúng ta khắc phục được nhiều khó khăn về mặt địa lý, thời gian.
Đồng thời, để thực hiện tốt chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, các địa phương trên cả nước lần lượt tiến hành việc nghiên cứu, sáp nhập các đơn vị hành chính trên địa bàn. Trong quá trình triển khai, phải đảm bảo một số nguyên tắc chung: sự lãnh đạo của Đảng, tuân thủ Hiến pháp, thực hiện đúng Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Nghị quyết số 35/2023/UBTVQH15, ngày 1 tháng 7 năm 2023 của Ủy ban Thường vụ Quốc 7 hội và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan. Ngoài ra, sáp nhập các đơn vị hành chính phải phù hợp tình hình đặc trưng của địa phương trong đó cân nhắc đến các yếu tố như: lịch sử, văn hóa; dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng; phong tục, tập quán; vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, cộng đồng dân cư, công tác quốc phòng, an ninh. Từ đó, chúng ta có thể xác định thực hiện pháp luật về quản lý công chức trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính là toàn bộ các hoạt động nhằm biến các quy định pháp luật về quản lý công chức từ trong văn bản trở thành các hành vi, việc làm trên thực tế trong suốt quá trình kể từ khi bắt đầu cho đến khi kết thúc quy trình thực hiện việc sáp nhập đơn vị hành chính trên địa bàn.
Vai trò của thực hiện pháp luật về quản lý công chức trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính Thứ nhất, thực hiện pháp luật về quản lý công chức trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính đảm bảo để các chủ trương, nghị quyết của Đảng được triển khai nghiêm túc và đi vào cuộc sống. Nghị quyết 18 - NQ/TW ngày 25 tháng 10 năm 2017 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khoa XII xác định: “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước.trong việc đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị; Bảo đảm tính tổng thể, đồng bộ, liên thông; thu hút người có đức, có tài; bố trí đủ nguồn lực cần thiết và có cơ chế, chính sách phù hợp đối với những người chịu tác động trực tiếp trong quá trình sắp xếp”. Trên cơ sở đó, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 56/2017/QH14 ngày 24 tháng 11 năm 2017 về tiếp tục cải cách tổ chức bộ máy hành chính Nhà nước tinh gọn, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả. Chính phủ ban hành Nghị quyết số 10/NQ-CP ngày 3 tháng 2 năm 2018 về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 56/2017/QH14 của Quốc hội; ban hành Nghị quyết 8 số 32/NQ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2019 về ban hành kế hoạch thực hiện sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã trong giai đoạn 2019 - 2021 và nhiều Nghị định có liên quan.
Thứ hai, thực hiện pháp luật về quản lý công chức trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính góp phần khuyến khích, động viên đội ngũ công chức phát huy khả năng, yên tâm công tác, cống hiến, phục vụ nhân dân, phục vụ đất nước. Theo các tác giả Bùi Nghĩa và Tạ Thị Phấn “thời gian qua, một bộ phận cán bộ công chức đã rời bỏ khu vực công, gây ra hiện tượng “chảy máu chất xám” cho khu vực này. Vì vậy, đây chính là thách thức đối với việc phát triển hệ thống công vụ của Việt Nam, mà hiện nay trong mô hình chức nghiệp ở nước ta, công tác đánh giá cán bộ công chức chủ yếu dựa vào yếu tố thâm niên công tác là chủ yếu. Những nhận định trên của hai tác giả cũng được thể hiện trong quá trình sáp nhập đơn vị hành chính ở nhiều địa phương, không ít trường hợp công chức có năng lực đã rời bỏ khu vực công để chuyển sang làm việc tại khu vực tư nhân khi cơ quan, đơn vị, địa phương có sự tinh gọn, bố trí, sắp xếp lại tổ chức bộ máy.
Dó đó, thực hiện tốt pháp luật về quản lý công chức trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính góp phần khơi dậy tâm huyết, động viên đội ngũ công chức phát huy khả năng, yên tâm phục vụ Đảng, Nhà nước, Nhân dân. Thứ ba, thực hiện pháp luật về quản lý công chức trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính đảm bảo tính ổn định, tránh những bất ổn trong bộ máy hành chính nói riêng và trong hệ thống chính trị của địa phương nói chung thông qua việc đảm bảo các quyền lợi chính đáng của công chức (công việc, thu nhập, quy hoạch, bổ nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng. Quá trình sáp nhập các đơn vị hành chính sẽ kéo theo nhiều vấn đề, đặc biệt là vấn đề con người. Thực tế cho thấy, khi sáp nhập các đơn vị hành chính 9 sẽ “đụng chạm” đến các nhóm công chức như nhóm lãnh đạo, quản lý, nhóm công chức chưa giữ chức vụ lãnh đạo quản lý (trong nhóm này lại chia thành những người đã có quy hoạch các chức danh lãnh đạo, quản lý và những người chưa nằm trong diện quy hoạch.
Nếu chia theo độ tuổi thì sẽ có nhóm công chức trẻ, nhóm trung niên đã có quá trình cống hiến, nhóm cao tuổi giàu kinh nghiệm nhưng thời gian làm việc không còn nhiều. Mỗi nhóm đều mang những nét đặc thù riêng, có lợi ích và những quan điểm riêng. Ngay trong nhóm lãnh đạo, quản lý cũng sẽ có những vấn đề nảy sinh như ai sẽ làm cấp trưởng, ai sẽ làm cấp phó, số lượng cấp phó ra sao, những trường hợp đã được quy hoạch nhưng chưa bổ nhiệm, hoặc đang thực hiện dở quy trình bổ nhiệm thì có văn bản buộc phải dừng. thì ta sẽ xử lý như thế nào để thấu tình, đạt lý.
Tất cả những hoạt động này, muốn có hiệu quả, đều phải dựa trên các quy định pháp luật cụ thể, đặc biệt là các quy định pháp luật về quản lý công chức trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính. Nội dung thực hiện pháp luật về quản lý công chức trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính 1. Công tác tuyển dụng, sử dụng Tuyển dụng công chức là khâu đầu tiên nhưng có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đội ngũ nhân sự của các cơ quan, đơn vị, địa phương, việc tuyển dụng công chức phải căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, vị trí việc làm, chỉ tiêu biên chế và thông qua thi tuyển theo nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan và đúng pháp luật, đảm bảo tính cạnh tranh; ngay từ khâu tuyển dụng, chúng ta chọn được những nhân sự có tố chất, có tiềm năng và động cơ lành mạnh để từ đó có thể đào tạo, bồi dưỡng và qua thực tiễn công việc sẽ rèn luyện những nhân sự này trở thành nhân tố tích cực, hiệu quả trong bộ máy. Sử dụng công chức chính là quá trình các cơ quan, đơn vị phát huy khả năng của công chức (phát huy trình độ, kiến thức được đào tạo, kinh nghiệm 10 sống, kinh nghiệm công tác của công chức) và giải quyết các chế độ, chính sách với công chức.
Sử dụng công chức thể hiện tập trung ở quá trình lãnh đạo cơ quan, đơn vị phân công công việc, hướng dẫn, đôn đốc công chức trong quá trình thực thi công vụ (cách thức giải quyết công việc, mối quan hệ với cấp trên, cấp dưới, quan hệ phối hợp công tác. Trong quá trình sử dụng công chức, các cấp lãnh đạo, quản lý cần đảm bảo để công chức tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc cơ bản trong hoạt động công vụ, đó là: - Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật. - Bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân - Công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền và có sự kiểm tra, giám sát. - Bảo đảm tính hệ thống, thống nhất, liên tục, thông suốt và hiệu quả.
- Bảo đảm thứ bậc hành chính và sự phối hợp chặt chẽ. Đồng thời, các cấp lãnh đạo, quản lý cần cũng đảm bảo các điều kiện để công chức thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cơ bản trong quá trình thực thi công vụ. Trong quá trình sáp nhập các đơn vị hành chính, công tác tuyển dụng, sử dụng công chức cần có sự thích ứng hợp lý. Bởi vì, đây là một giai đoạn đặc biệt trong quá trình hoạt động của các cơ quan, đơn vị.
Khi diễn ra quá trình thay đổi về tổ chức bộ máy tại một địa phương thì những vấn đề như tâm lý của công chức, động cơ, thái độ trong việc thụ lý, giải quyết công việc của công chức, mối quan hệ công tác với cấp trên, cấp dưới, với các cơ quan, đơn vị khác của công chức.ít nhiều bị tác động, ảnh hưởng. Vì vậy, thông thường trong quá trình sáp nhập các đơn vị hành chính, công tác tuyển dụng, sử dụng công chức được tiến hành rất thận trọng, thậm chí đối với công tác tuyển dụng, một số cơ quan, địa phương sẽ tạm dừng cho đến khi tình hình đã trở nên ổn định. Công tác quy hoạch, bổ nhiệm Quy hoạch cán bộ là quá trình cân nhắc, đưa một cá nhân đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn vào diện nguồn nhân sự để sau này có thể xem xét, bổ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý.