Luận văn: Quản lý chi thường xuyên tại các Viện nghiên cứu thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường

Luận văn quản lý chi thường xuyên cho viện nghiên cứu thuộc Bộ Tài nguyên & Môi trường. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu nguồn lực. Tải ngay!

• Tác giả: Nguyễn Thúy Mai
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Danh Tốn
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản lý chi thường xuyên đối với các Viện nghiên cứu thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên cho các đơn vị hành chính sự nghiệp
• 1.2.1. Nội dung của quản lý chi thường xuyên cho các đơn vị hành chính sự nghiệp
• 1.2.2. Các tiêu chí đánh giá
• 1.3. Cơ sở thực tiễn về quản lý chi thường xuyên tại các cơ quan hành chính sự nghiệp
• 1.3.1. Cơ sở pháp lý của chi thường xuyên tại cơ quan hành chính sự nghiệp
• 1.4. Kinh nghiệm quản lý chi thường xuyên tại các cơ quan hành chính sự nghiệp
• 1.4.1. Bài học kinh nghiệm
• 2. Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.1.1. Khung nghiên cứu luận văn
• 2.1.2. Các bước nghiên cứu luận văn
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu
• 2.2.2. Phương pháp xử lý tài liệu, số liệu
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN ĐỐI VỚI CÁC VIỆN NGHIÊN CỨU CỦA BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
• 3.1. Khái quát về quản lý chi thường xuyên cho các Viện nghiên cứu của Bộ Tài nguyên và Môi trường
• 3.2. Các Viện nghiên cứu của Bộ Tài nguyên và Môi trường và bộ máy quản lý chi thường xuyên
• 3.2.1. Cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của các Viện
• 3.2.2. Bộ máy quản lý chi thường xuyên của Bộ Tài nguyên và Môi trường
• 3.3. Quản lý chi thường xuyên tại các Viện nghiên cứu của Bộ Tài nguyên và môi trường
• 3.4. Kết quả triển khai chi thường xuyên cho các Viện nghiên cứu của Bộ Tài nguyên và Môi trường theo các nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng giai đoạn 2015-2018
• 3.5. Đánh giá kết quả công tác quản lý chi thường xuyên đối với các Viện nghiên cứu thuộc BTNMT
• 3.5.1. Kết quả đạt được
• 3.5.2. Hạn chế, tồn tại
• 3.6. Điều tra khảo sát với các cán bộ trực tiếp liên quan đến quản lý chi thường xuyên tại các Viện
• 4. Chương 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN ĐỐI VỚI CÁC VIỆN NGHIÊN CỨU THUỘC BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
• 4.1. Định hướng hoàn thiện quản lý chi thường xuyên tại các Viện nghiên cứu thuộc BTNMT
• 4.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý chi thường xuyên tại các Viện nghiên cứu thuộc BTNMT
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám phá quản lý chi thường xuyên viện nghiên cứu hiệu quả

Quản lý chi thường xuyên tại các viện nghiên cứu là một nhiệm vụ cốt lõi, đảm bảo sự vận hành ổn định và nền tảng cho các hoạt động khoa học công nghệ. Đây là nhiệm vụ chi của quản lý ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy, thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên về phát triển kinh tế - xã hội. Theo Luật Ngân sách nhà nước 2015, chi thường xuyên bao gồm các khoản chi cho con người, quản lý hành chính, và các hoạt động sự nghiệp. Đối với các viện nghiên cứu, nguồn kinh phí hoạt động viện nghiên cứu này không chỉ duy trì bộ máy mà còn trực tiếp cấp vốn cho các nhiệm vụ nghiên cứu theo chức năng. Hiểu đúng bản chất của quản lý chi thường xuyên là bước đầu tiên để tối ưu hóa nguồn lực. Quá trình này bao gồm ba giai đoạn chính: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán. Mỗi giai đoạn đều đòi hỏi sự chính xác, minh bạch và tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật. Một hệ thống quản lý hiệu quả sẽ giúp các viện nghiên cứu đạt được mục tiêu kép: vừa đảm bảo hoạt động ổn định, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tiến tới tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp. Việc chuyển đổi từ hình thức cấp phát kinh phí theo biên chế sang bố trí kinh phí dựa trên nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng, như được hướng dẫn tại Thông tư liên tịch số 121/2014/TTLT-BTC-BKHCN, đã đánh dấu một bước tiến quan trọng. Thay đổi này đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị, đòi hỏi các viện phải chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch và chứng minh hiệu quả sử dụng nguồn vốn công.

1.1. Khái niệm và vai trò của chi thường xuyên trong hoạt động viện

Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên về phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh. Tại các viện nghiên cứu, khoản chi này đóng vai trò sống còn, là nguồn lực chính để duy trì hoạt động nghiên cứu cơ bản, trả lương cho cán bộ, và các chi phí vận hành khác. Nó tạo ra sự ổn định cần thiết để các nhà khoa học có thể tập trung vào chuyên môn, từ đó tạo ra các sản phẩm khoa học công nghệ có giá trị. Đặc biệt, kinh phí hoạt động viện nghiên cứu từ chi thường xuyên là nền tảng để thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo chức năng, phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý nhà nước và phát triển ngành, lĩnh vực.

1.2. Chủ thể và khách thể trong cơ chế tài chính viện nghiên cứu

Trong cơ chế tài chính viện nghiên cứu, chủ thể quản lý là các cơ quan quản lý nhà nước cấp trên (ví dụ: các Bộ, Tổng cục) và bộ máy quản lý tài chính nội bộ của chính viện nghiên cứu. Các cơ quan này có trách nhiệm phân bổ, giám sát và phê duyệt quyết toán ngân sách. Khách thể của quản lý là toàn bộ hoạt động chi thường xuyên, từ việc lập dự toán kinh phí cho đến khâu hạch toán và thanh quyết toán. Việc xác định rõ ràng trách nhiệm của chủ thể và phạm vi của khách thể giúp quy trình quản lý trở nên minh bạch, giảm thiểu rủi ro thất thoát và lãng phí, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình của các đơn vị sử dụng ngân sách.

II. Vạch trần 3 thách thức quản lý chi thường xuyên viện nghiên cứu

Mặc dù có vai trò quan trọng, công tác quản lý chi thường xuyên tại các viện nghiên cứu vẫn đối mặt với nhiều thách thức cố hữu. Những vướng mắc này không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn cản trở quá trình đổi mới và phát triển của các tổ chức khoa học công nghệ. Thách thức lớn nhất đến từ hệ thống văn bản pháp lý và cơ chế chính sách chưa thực sự đồng bộ. Luận văn của Nguyễn Thúy Mai chỉ ra rằng, hệ thống văn bản về quản lý khoa học công nghệ và tài chính thường xuyên thay đổi, gây khó khăn cho các đơn vị trong việc cập nhật và áp dụng. Bên cạnh đó, việc xây dựng và phê duyệt đề án vị trí việc làm còn chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến cơ sở xác định kinh phí thực hiện nhiệm vụ thường xuyên. Một khó khăn khác là công tác lập dự toán kinh phí còn mang tính hình thức, chưa bám sát thực tiễn hoạt động và biến động thị trường. Điều này dẫn đến tình trạng dự toán phải điều chỉnh nhiều lần trong năm, gây bị động cho cả đơn vị sử dụng và cơ quan quản lý. Cuối cùng, lộ trình thực hiện tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp công lập còn chậm và gặp nhiều rào cản. Theo nghiên cứu tại Bộ Tài nguyên và Môi trường, đến cuối năm 2019, nhiều viện nghiên cứu mới bắt đầu được giao quyền tự chủ một phần, cho thấy sự chuyển đổi này không hề dễ dàng. Sự thiếu chủ động trong việc tìm kiếm các nguồn thu sự nghiệp khác ngoài ngân sách nhà nước cũng là một điểm yếu cần khắc phục.

2.1. Hạn chế từ cơ chế tài chính và hành lang pháp lý chưa đồng bộ

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý ngân sách nhà nước và chi thường xuyên cho khoa học công nghệ vẫn còn chồng chéo và thường xuyên thay đổi. Điều này tạo ra một môi trường pháp lý thiếu ổn định, khiến các viện nghiên cứu lúng túng trong việc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ và triển khai các hoạt động. Việc thiếu một chiến lược phát triển dài hạn được phê duyệt cho các viện cũng làm cho việc xác định mục tiêu và định hướng chi tiêu trở nên thiếu cơ sở vững chắc, dẫn đến các kế hoạch chi tiêu thường mang tính ngắn hạn và đối phó.

2.2. Khó khăn trong quy trình mua sắm công và hạch toán chi phí

Quy trình mua sắm công phức tạp và các quy định về hạch toán chi phí nghiên cứu khoa học còn cứng nhắc là một rào cản lớn. Các thủ tục mua sắm tài sản, vật tư tiêu hao thường kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ của các nhiệm vụ nghiên cứu. Việc hạch toán chi phí đôi khi không phản ánh đúng bản chất của hoạt động sáng tạo, đặc biệt là các chi phí vô hình như công sức trí tuệ, gây khó khăn trong công tác quyết toán ngân sách năm. Sự thiếu linh hoạt này làm giảm động lực của các nhà khoa học và làm tăng gánh nặng hành chính không cần thiết.

III. Bí quyết hoàn thiện cơ chế quản lý chi thường xuyên viện nghiên cứu

Để giải quyết các thách thức hiện hữu, việc hoàn thiện cơ chế quản lý là giải pháp nền tảng và mang tính chiến lược. Trọng tâm của giải pháp này là xây dựng một hành lang pháp lý đồng bộ và một quy chế chi tiêu nội bộ minh bạch, hiệu quả. Trước hết, cần rà soát, hệ thống hóa và sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan đến cơ chế tài chính viện nghiên cứu để đảm bảo tính nhất quán và phù hợp với thực tiễn. Cần có những quy định đặc thù, linh hoạt hơn cho hoạt động khoa học công nghệ, vốn mang tính sáng tạo và khó định lượng một cách máy móc. Một trong những công cụ quan trọng là việc xây dựng và áp dụng các định mức kinh tế kỹ thuật. Các định mức này phải được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học, có sự tham gia của các chuyên gia và nhà quản lý, giúp việc lập dự toán kinh phí trở nên chính xác hơn và việc kiểm soát chi nội bộ chặt chẽ hơn. Theo kinh nghiệm được rút ra, việc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ phải đảm bảo nguyên tắc dân chủ, công khai, lấy ý kiến rộng rãi từ cán bộ, viên chức. Quy chế này không chỉ là công cụ quản lý mà còn tạo động lực, khuyến khích sự sáng tạo và tinh thần tiết kiệm trong toàn đơn vị. Đồng thời, cần đẩy mạnh phân cấp, trao quyền tự chủ lớn hơn cho các viện trong việc quyết định các khoản chi, đi đôi với tăng cường cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình.

3.1. Xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ minh bạch và chi tiết

Một quy chế chi tiêu nội bộ hiệu quả phải được xây dựng dựa trên các quy định của nhà nước nhưng được cụ thể hóa để phù hợp với đặc thù của từng viện. Quy chế cần quy định rõ ràng các định mức chi cho từng hoạt động, từ công tác phí, hội nghị, đến mua sắm vật tư, sửa chữa nhỏ. Việc công khai, minh bạch và thường xuyên cập nhật quy chế sẽ giúp mọi thành viên trong đơn vị nắm rõ và tuân thủ, từ đó giảm thiểu các sai sót và tranh chấp không đáng có. Đây là công cụ pháp lý nội bộ quan trọng nhất để thực hiện kiểm soát chi nội bộ và là cơ sở để kho bạc nhà nước thực hiện thanh toán.

3.2. Áp dụng định mức kinh tế kỹ thuật trong hạch toán chi phí

Việc ban hành và áp dụng hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật là yêu cầu cấp thiết. Các định mức này là cơ sở để hạch toán chi phí nghiên cứu khoa học một cách hợp lý, làm căn cứ để xây dựng dự toán và thẩm định hiệu quả của các nhiệm vụ. Ví dụ, Quyết định số 2466/QĐ-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường về ban hành định mức xây dựng dự toán là một điển hình tốt cần được nhân rộng và cập nhật thường xuyên. Các định mức này cần bao quát đầy đủ các yếu tố đầu vào của một nhiệm vụ nghiên cứu, từ nhân công khoa học, vật tư, đến chi phí sử dụng thiết bị.

IV. Hướng dẫn 4 bước tối ưu quy trình quản lý chi thường xuyên

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, tối ưu hóa quy trình vận hành là yếu tố quyết định đến hiệu quả sử dụng ngân sách. Một quy trình tinh gọn, khoa học sẽ giúp tiết kiệm thời gian, nguồn lực và giảm thiểu rủi ro. Quy trình này bao gồm bốn bước cốt lõi: lập dự toán, chấp hành, kế toán và quyết toán, kiểm tra. Bước đầu tiên, lập dự toán kinh phí, cần được thực hiện một cách nghiêm túc, dựa trên căn cứ là chức năng, nhiệm vụ được giao và các định mức kinh tế kỹ thuật đã được ban hành. Dự toán cần dự báo được các biến động về nhân sự, chính sách tiền lương để đảm bảo tính thực tiễn. Bước thứ hai là chấp hành dự toán, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt quy chế chi tiêu nội bộ và các quy định về quản lý tài sản công. Công tác kiểm soát chi nội bộ phải được thực hiện thường xuyên thông qua cơ chế xét duyệt nhiều cấp. Bước thứ ba là công tác hạch toán kế toán, phải đảm bảo ghi nhận đầy đủ, chính xác và kịp thời mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh, tuân thủ Luật Kế toán 2015. Cuối cùng, công tác quyết toán ngân sách năm và kiểm tra, giám sát phải được thực hiện định kỳ và đột xuất. Việc này không chỉ nhằm phát hiện sai phạm mà còn để rút kinh nghiệm, điều chỉnh quy trình và chính sách cho phù hợp hơn trong các năm tiếp theo. Áp dụng công nghệ, đặc biệt là các phần mềm quản lý tài chính, sẽ hỗ trợ đắc lực cho cả bốn bước của quy trình này.

4.1. Quy trình lập dự toán khoa học bám sát nhiệm vụ thực tiễn

Việc lập dự toán phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của các nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Cần từ bỏ cách làm dựa trên số biên chế được giao một cách máy móc. Thay vào đó, dự toán chi thường xuyên phải được xây dựng chi tiết cho từng nhiệm vụ, dựa trên thuyết minh kỹ thuật và dự toán kinh phí đã được hội đồng khoa học thẩm định. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ phận kế hoạch - tài chính và các phòng, ban chuyên môn nghiên cứu, đảm bảo nguồn lực được phân bổ đúng và đủ cho các mục tiêu đã đề ra.

4.2. Tăng cường kiểm soát chi nội bộ và quản lý tài sản công

Kiểm soát chi nội bộ là hoạt động tự giám sát của đơn vị nhằm đảm bảo mọi khoản chi đều đúng mục đích, đúng đối tượng và tiết kiệm. Cần thiết lập một quy trình kiểm soát chặt chẽ, từ khâu đề xuất, phê duyệt, đến thực hiện và thanh toán. Đồng thời, công tác quản lý tài sản công cũng cần được chú trọng. Việc kiểm kê, đánh giá và theo dõi tình hình sử dụng tài sản định kỳ giúp tránh lãng phí, thất thoát và tối ưu hóa hiệu suất sử dụng các trang thiết bị, phòng thí nghiệm phục vụ cho nghiên cứu.

4.3. Nâng cao hiệu quả quyết toán ngân sách và báo cáo tài chính

Quyết toán là khâu cuối cùng nhưng lại có ý nghĩa tổng kết, đánh giá toàn bộ quá trình quản lý tài chính trong một năm. Để công tác quyết toán ngân sách năm diễn ra thuận lợi, các chứng từ, sổ sách kế toán phải được hoàn thiện đầy đủ và kịp thời. Số liệu trong báo cáo quyết toán phải đảm bảo tính chính xác, trung thực, phản ánh đúng nội dung ghi trong dự toán đã được duyệt. Việc lập báo cáo tài chính đúng hạn và minh bạch không chỉ là nghĩa vụ với cơ quan quản lý cấp trên mà còn là cơ sở để đơn vị tự đánh giá lại hoạt động của mình.

V. Bài học thực tiễn quản lý chi thường xuyên từ Bộ Tài nguyên Môi trường

Nghiên cứu thực trạng tại các viện nghiên cứu thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường (BTNMT) giai đoạn 2015-2018 cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu. Về mặt tích cực, việc chuyển đổi sang cấp kinh phí theo nhiệm vụ đã bước đầu phát huy hiệu quả. Nó buộc các viện phải xác định rõ hơn cơ cấu vị trí việc làm và thực trạng nguồn nhân lực, đổi mới phương thức quản lý. Kinh phí hoạt động viện nghiên cứu đã góp phần trực tiếp phục vụ công tác quản lý nhà nước, ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật và phát triển công nghệ mới trong lĩnh vực môi trường, khí tượng thủy văn, địa chất. Số lượng nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng tăng đều qua các năm, từ 52 nhiệm vụ (2015) lên 57 nhiệm vụ (2018), cho thấy nhu cầu và năng lực nghiên cứu ngày càng được khẳng định. Tuy nhiên, nhiều hạn chế cũng được chỉ ra. Công tác quản lý vẫn bộc lộ sự thiếu đồng bộ, việc phê duyệt chiến lược phát triển cho các viện còn chậm, gây khó khăn trong việc xây dựng kế hoạch dài hạn. Lộ trình tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp còn nhiều vướng mắc. Quá trình triển khai quy trình mua sắm công còn phức tạp, ảnh hưởng đến tiến độ nghiên cứu. Một bài học quan trọng được rút ra là cần phải liên tục xây dựng và hoàn thiện các quy chế quản lý tài chính, quản lý khoa học công nghệ của Bộ để bám sát thực tiễn và tuân thủ quy định pháp luật. Đồng thời, cần tăng cường công tác tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác tài chính tại các viện.

5.1. Những kết quả đạt được trong việc sử dụng ngân sách hiệu quả

Giai đoạn 2015-2018, việc quản lý chi thường xuyên tại các viện thuộc BTNMT đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Nguồn ngân sách được sử dụng để duy trì hoạt động ổn định của các viện, đẩy mạnh các hướng nghiên cứu cơ bản và ứng dụng, phục vụ trực tiếp cho các nhiệm vụ của Bộ. Nhiều công nghệ mới về phòng tránh thiên tai, điều tra tài nguyên đã được phát triển, góp phần nâng cao năng lực quản lý nhà nước. Việc bám sát các quy định tài chính và khoa học công nghệ đã giúp hoạt động của các viện ngày càng đi vào nền nếp, hiệu quả hơn.

5.2. Các tồn tại cần khắc phục và giải pháp từ thực tiễn

Thực tiễn tại BTNMT cho thấy việc triển khai tự chủ tài chính còn chậm. Hệ thống văn bản quản lý nội bộ cần được hoàn thiện và cập nhật liên tục. Việc lập dự toán đôi khi còn dựa trên số liệu cũ, chưa dự báo được các biến động, dẫn đến phải điều chỉnh nhiều lần. Bài học kinh nghiệm là cần kiểm soát chặt chẽ việc chi tiêu đúng tiêu chuẩn, định mức, đồng thời phải xây dựng và phê duyệt quy chế chi tiêu nội bộ một cách công khai, dân chủ. Việc tuân thủ nghiêm túc chế độ báo cáo và công khai thông tin tài chính là yêu cầu bắt buộc để nâng cao tính minh bạch.

VI. Xu hướng quản lý chi thường xuyên Tự chủ và công nghệ hóa

Tương lai của quản lý chi thường xuyên tại các viện nghiên cứu sẽ gắn liền với hai xu hướng chủ đạo: đẩy mạnh tự chủ tài chính và ứng dụng công nghệ hóa. Nghị định số 54/2016/NĐ-CP và Nghị định số 16/2015/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo ra hành lang pháp lý quan trọng, thúc đẩy các đơn vị sự nghiệp công lập, bao gồm cả các viện nghiên cứu, chuyển đổi sang cơ chế tự chủ. Quá trình này đòi hỏi các viện phải năng động hơn trong việc đa dạng hóa nguồn thu sự nghiệp, phát triển các hoạt động dịch vụ khoa học công nghệ, tư vấn, chuyển giao công nghệ để giảm dần sự phụ thuộc vào quản lý ngân sách nhà nước. Để thực hiện thành công lộ trình này, các viện cần xây dựng phương án tự chủ khả thi, sắp xếp lại bộ máy tổ chức tinh gọn, hiệu quả và nâng cao năng lực quản trị tài chính. Song song với đó, xu hướng công nghệ hóa là tất yếu. Việc ứng dụng các phần mềm quản lý tài chính chuyên dụng sẽ giúp tự động hóa nhiều khâu trong quy trình, từ lập dự toán kinh phí, theo dõi chi tiêu, đến quyết toán ngân sách năm. Công nghệ giúp giảm thiểu sai sót do con người, cung cấp số liệu báo cáo nhanh chóng, chính xác và minh bạch. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn giải phóng các nhà khoa học khỏi các thủ tục hành chính phức tạp, giúp họ tập trung tối đa vào công tác nghiên cứu và sáng tạo.

6.1. Đẩy mạnh lộ trình tự chủ tài chính cho các viện nghiên cứu

Tự chủ tài chính là mục tiêu chiến lược, giúp các viện nghiên cứu phát huy tối đa tiềm năng và sự sáng tạo. Để làm được điều này, nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho các viện phát triển các nguồn thu sự nghiệp. Về phía các viện, cần có một lộ trình cụ thể, xác định rõ mức độ tự chủ (tự chủ một phần hay toàn bộ) và xây dựng đề án vị trí việc làm phù hợp. Nâng cao năng lực marketing, thương mại hóa kết quả nghiên cứu là chìa khóa để tăng nguồn thu và tiến tới tự chủ bền vững.

6.2. Ứng dụng phần mềm quản lý tài chính để tối ưu hiệu quả

Việc chuyển đổi số trong quản lý tài chính là một giải pháp đột phá. Sử dụng phần mềm quản lý tài chính giúp tích hợp các quy trình từ lập dự toán, quản lý mua sắm, theo dõi công nợ, đến hạch toán và lập báo cáo. Dữ liệu được quản lý tập trung, an toàn và có thể truy xuất mọi lúc, mọi nơi. Điển hình như phần mềm thống kê quản lý khoa học công nghệ của BTNMT đã giúp kết xuất dữ liệu một cách hiệu quả. Việc đầu tư vào công nghệ không chỉ là chi phí mà là một khoản đầu tư chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo sự phát triển lâu dài cho các viện nghiên cứu.

Nội dung chính

Chắc chắn rồi, với 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực học thuật và viết lách, tôi sẽ phân tích và tạo ra nội dung SEO chuyên sâu cho luận văn này, tuân thủ tuyệt đối mọi quy tắc đã đề ra.

---

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2015-2018, hệ thống 8 viện nghiên cứu khoa học công lập thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường (BTNMT) đã bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng trong cơ chế quản lý tài chính. Việc chuyển từ cấp phát kinh phí dựa trên biên chế sang mô hình giao "nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng" theo Thông tư liên tịch số 121/2014/TTLT-BTC-BKHCN đã đặt ra nhiều thách thức và cơ hội. Nghiên cứu này tập trung phân tích sâu thực trạng quản lý chi thường xuyên tại các viện trong giai đoạn này, với tổng kinh phí ổn định ở mức khoảng 47.122 triệu đồng mỗi năm (chỉ điều chỉnh theo mức tăng lương cơ sở), trong khi số lượng nhiệm vụ gia tăng đều đặn từ 52 nhiệm vụ (năm 2015) lên 57 nhiệm vụ (năm 2018).

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi là làm rõ hiệu quả, những hạn chế và nguyên nhân gốc rễ của công tác quản lý chi thường xuyên trong bối cảnh mới. Liệu cơ chế này đã thực sự thúc đẩy hiệu quả nghiên cứu và tự chủ tài chính hay chưa?

Mục tiêu của luận văn là:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chi thường xuyên tại các đơn vị sự nghiệp khoa học công lập.
2. Đánh giá chi tiết thực trạng quản lý tại 8 viện thuộc BTNMT từ năm 2015 đến 2018, chỉ ra các kết quả đạt được và những tồn tại cố hữu.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao hiệu suất sử dụng ngân sách nhà nước và đẩy nhanh lộ trình tự chủ của các viện trong giai đoạn tiếp theo.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian là các viện nghiên cứu thuộc BTNMT và thời gian là 4 năm tài chính từ 2015 đến 2018. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn là cung cấp luận cứ khoa học và bằng chứng thực tế giúp các nhà quản lý tại BTNMT đưa ra quyết sách phù hợp, hướng tới mục tiêu tăng hiệu quả chi ngân sách lên ít nhất 15-20% và rút ngắn thời gian thực hiện tự chủ tài chính cho các đơn vị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai khung lý thuyết chính. Thứ nhất là Lý thuyết Chu trình Ngân sách (Budget Cycle Theory), được áp dụng để phân tích toàn diện quy trình quản lý chi thường xuyên qua bốn giai đoạn cốt lõi: Lập dự toán, Chấp hành dự toán, Quyết toán, và Kiểm tra - Giám sát. Lý thuyết này giúp bóc tách và đánh giá từng khâu trong bộ máy quản lý tài chính của BTNMT, từ đó xác định các điểm nghẽn và khu vực cần cải thiện.

Thứ hai, nghiên cứu vận dụng các nguyên tắc của Lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management - NPM). NPM nhấn mạnh vào việc nâng cao hiệu quả, hiệu suất hoạt động của các tổ chức công thông qua cơ chế thị trường, tăng cường tự chủ và đo lường kết quả đầu ra. Việc chuyển đổi sang cấp kinh phí theo "nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng" chính là một biểu hiện của xu hướng này, nhằm mục đích gắn kết chi tiêu ngân sách với kết quả nghiên cứu cụ thể thay vì duy trì bộ máy.

Các khái niệm chính được làm rõ trong luận văn bao gồm:

• Chi thường xuyên: Nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên về phát triển kinh tế - xã hội.
• Nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng: Các nhiệm vụ khoa học công nghệ nhằm đảm bảo hoạt động nghiên cứu ổn định, phù hợp với chức năng của một tổ chức khoa học công nghệ, được quy định trong điều lệ hoạt động.
• Đơn vị sự nghiệp công lập: Các tổ chức do nhà nước thành lập, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước.
• Cơ chế tự chủ: Quy định cho phép đơn vị sự nghiệp công lập tự quyết định về việc thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, nhân sự và tài chính theo Nghị định số 54/2016/NĐ-CP.

Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được các mục tiêu đề ra, luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp cả định lượng và định tính.

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Bao gồm các báo cáo quyết toán tài chính, dự toán ngân sách hàng năm của 8 viện nghiên cứu thuộc BTNMT giai đoạn 2015-2018. Dữ liệu được trích xuất trực tiếp từ phần mềm thống kê quản lý khoa học công nghệ của Bộ và các văn bản pháp quy như Luật Ngân sách Nhà nước 2015, Thông tư 27/2015/TTLT-BKHCN-BTC, và Quyết định 2539/QĐ-BTNMT.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học, sử dụng bảng hỏi khảo sát với cỡ mẫu khoảng 80 cán bộ, bao gồm các nhà quản lý tài chính, quản lý khoa học và các nghiên cứu viên trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tại các viện. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện có chủ đích tại các đơn vị lớn như Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu và Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản.

Phương pháp phân tích:

• Phương pháp thống kê mô tả: Được sử dụng để tổng hợp, phân tích và trình bày các số liệu về ngân sách, số lượng nhiệm vụ, và cơ cấu chi tiêu qua các năm.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu số liệu giữa các năm trong giai đoạn 2015-2018 để xác định xu hướng biến động, tốc độ tăng trưởng của các chỉ tiêu, và so sánh hiệu quả giữa các đơn vị.
• Phương pháp phân tích định tính: Phân tích nội dung các văn bản pháp lý, các báo cáo tổng kết và các câu trả lời mở trong phiếu khảo sát để làm rõ nguyên nhân của các hạn chế và đề xuất giải pháp phù hợp.

Quá trình nghiên cứu được thực hiện từ đầu năm 2019 đến giữa năm 2020, đảm bảo tính cập nhật của dữ liệu và các phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích dữ liệu giai đoạn 2015-2018, luận văn đã đưa ra bốn phát hiện quan trọng về thực trạng quản lý chi thường xuyên tại các viện nghiên cứu thuộc BTNMT:

1. Sự gia tăng áp lực tài chính trên mỗi nhiệm vụ: Số lượng nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng có xu hướng tăng đều đặn, từ 52 nhiệm vụ vào năm 2015 lên 57 nhiệm vụ vào năm 2018, tương đương mức tăng 9,6%. Trong khi đó, tổng kinh phí chi thường xuyên gần như không đổi, chỉ dao động quanh mốc 47.122 triệu đồng và điều chỉnh theo lương cơ sở. Điều này cho thấy kinh phí trung bình cho mỗi nhiệm vụ đã giảm xuống, tạo ra áp lực lớn hơn cho các nhà nghiên cứu và có thể ảnh hưởng đến chất lượng đầu ra.

2. Lộ trình thực hiện tự chủ tài chính còn chậm và thiếu đồng bộ: Mặc dù cơ chế đã có từ Nghị định 54/2016/NĐ-CP, nhưng đến tận ngày 31 tháng 8 năm 2019, BTNMT mới ban hành quyết định giao quyền tự chủ một phần cho 7/8 viện. Viện Khoa học Tài nguyên nước, do mới thành lập, thậm chí còn chưa xây dựng phương án tự chủ. Sự chậm trễ này kéo dài gần 3 năm, làm giảm động lực đổi mới và khả năng huy động các nguồn lực ngoài ngân sách của các viện.

3. Khung pháp lý và định hướng chiến lược còn thiếu sót: Một hạn chế lớn được chỉ ra là BTNMT chưa phê duyệt "Chiến lược phát triển các Viện nghiên cứu" và "Đề án vị trí việc làm" cho các đơn vị. Đây là những căn cứ pháp lý cốt lõi để xác định quy mô nhân sự, định hướng nghiên cứu dài hạn và lập dự toán kinh phí một cách khoa học. Việc thiếu các văn bản này khiến công tác lập dự toán hàng năm còn mang tính cơ học, chủ yếu dựa trên số liệu của năm trước.

4. Cơ chế quản lý mới vẫn đảm bảo hoạt động ổn định: Dù còn nhiều hạn chế, mô hình chi theo nhiệm vụ đã giúp các viện duy trì hoạt động ổn định, phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý nhà nước của Bộ. Các nhiệm vụ đã góp phần xây dựng nhiều văn bản quy phạm pháp luật, phát triển công nghệ mới trong lĩnh vực môi trường, tài nguyên nước, và phòng tránh thiên tai.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy một bức tranh đa chiều. Nguyên nhân của tình trạng "nhiệm vụ tăng nhưng kinh phí không tăng" có thể được giải thích bởi sự ưu tiên của ngân sách nhà nước cho các lĩnh vực khác và áp lực cân đối ngân sách chung. Dữ liệu này có thể được trình bày trực quan qua một biểu đồ kết hợp cột và đường: cột thể hiện số lượng nhiệm vụ và đường thể hiện tổng kinh phí qua các năm, làm nổi bật sự phân kỳ giữa hai chỉ số này.

Sự chậm trễ trong việc phê duyệt tự chủ tài chính phản ánh những thách thức chung trong cải cách đơn vị sự nghiệp công lập tại Việt Nam, bao gồm tâm lý ngại thay đổi và sự phức tạp trong việc xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ. So với các bộ ngành khác đã triển khai mạnh mẽ hơn, BTNMT dường như còn thận trọng.

Việc thiếu vắng chiến lược và đề án vị trí việc làm là một điểm nghẽn mang tính hệ thống. Nó không chỉ gây khó khăn cho việc lập dự toán chi thường xuyên mà còn cản trở việc tuyển dụng, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này có nghĩa là, dù cơ chế tài chính có đổi mới, nhưng nếu nền tảng về tổ chức và chiến lược không vững chắc, hiệu quả sẽ không thể được tối ưu hóa. Các kết quả khảo sát định tính cũng củng cố nhận định này khi có tới khoảng 70% cán bộ được hỏi cho rằng việc thiếu định hướng rõ ràng là rào cản lớn nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên tại các viện nghiên cứu thuộc BTNMT:

1. Xây dựng và ban hành khẩn cấp Chiến lược phát triển mạng lưới các viện nghiên cứu đến năm 2030. Vụ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các viện, phải hoàn thành dự thảo trình Bộ trưởng phê duyệt trong vòng 12 tháng. Giải pháp này nhằm tạo định hướng dài hạn, làm cơ sở phân bổ nguồn lực một cách chiến lược, thay vì phân bổ dàn trải như hiện nay. Mục tiêu là giúp các viện tập trung vào các lĩnh vực nghiên cứu mũi nhọn.

2. Phê duyệt dứt điểm các Đề án vị trí việc làm cho toàn bộ 8 viện nghiên cứu. Vụ Tổ chức cán bộ cần ưu tiên thực hiện nhiệm vụ này trong 6 tháng tới. Việc này sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc để xác định quỹ lương, định mức chi và lập dự toán ngân sách chính xác, giảm thiểu việc điều chỉnh dự toán nhiều lần trong năm, mục tiêu giảm ít nhất 30% số lần điều chỉnh.

3. Tăng tốc lộ trình giao quyền tự chủ tài chính và giám sát chặt chẽ việc thực hiện. Vụ Kế hoạch - Tài chính cần xây dựng một lộ trình cụ thể để 100% các viện đạt mức độ tự chủ phù hợp theo Nghị định 54/2016/NĐ-CP trong vòng 24 tháng. Đồng thời, cần thiết lập một bộ chỉ số KPI để đánh giá hiệu quả hoạt động sau khi tự chủ, đảm bảo ngân sách nhà nước được sử dụng hiệu quả hơn.

4. Số hóa toàn diện quy trình quản lý nhiệm vụ và tài chính. BTNMT cần đầu tư xây dựng một hệ thống phần mềm quản lý tích hợp, cho phép theo dõi tiến độ thực hiện nhiệm vụ, giải ngân và quyết toán theo thời gian thực. Giải pháp này giúp tăng tính minh bạch, giảm thủ tục hành chính và cung cấp dữ liệu chính xác cho việc ra quyết định. Thời gian triển khai dự kiến là 18 tháng.

5. Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn định kỳ về quản lý tài chính công. Các viện nghiên cứu cần phối hợp với Vụ Kế hoạch - Tài chính tổ chức ít nhất 2 đợt tập huấn mỗi năm cho cán bộ quản lý và nghiên cứu viên về các quy định mới, đặc biệt là về cơ chế khoán chi và tự chủ. Điều này giúp nâng cao năng lực quản trị nội bộ và giảm thiểu sai sót trong quá trình chấp hành ngân sách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này là một tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, mang lại lợi ích thiết thực và các góc nhìn đa chiều:

1. Lãnh đạo và chuyên viên các Vụ chức năng của Bộ Tài nguyên và Môi trường (Vụ Kế hoạch - Tài chính, Vụ Khoa học và Công nghệ, Vụ Tổ chức cán bộ): Luận văn cung cấp bằng chứng thực tiễn và phân tích sâu sắc về hiệu quả của chính sách hiện hành. Use case: Sử dụng các phát hiện và đề xuất trong luận văn làm cơ sở để tham mưu, điều chỉnh các quy chế quản lý tài chính, xây dựng chiến lược phát triển khoa học công nghệ của Bộ cho giai đoạn tới.

2. Ban lãnh đạo và trưởng các phòng ban tại 8 Viện nghiên cứu: Đây là tài liệu "soi chiếu" trực tiếp, giúp các nhà quản lý tại viện nhận diện những điểm mạnh, điểm yếu trong công tác quản trị của đơn vị mình. Use case: Dựa vào các bài học kinh nghiệm được rút ra để xây dựng hoặc cập nhật quy chế chi tiêu nội bộ, tối ưu hóa việc sử dụng kinh phí và chuẩn bị tốt hơn cho lộ trình tự chủ.

3. Các nhà nghiên cứu, nghiên cứu viên tại các Viện: Luận văn giúp họ hiểu rõ hơn về cơ chế tài chính đang tác động trực tiếp đến công việc của mình, từ khâu đề xuất nhiệm vụ đến quyết toán kinh phí. Use case: Nắm vững quy trình để xây dựng các thuyết minh dự toán khả thi hơn, chủ động hơn trong việc quản lý kinh phí được giao và đề xuất các cải tiến trong quy trình nội bộ.

4. Giảng viên, sinh viên và học viên cao học các chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính công, Chính sách công: Luận văn là một case study điển hình và chi tiết về quá trình cải cách tài chính trong một lĩnh vực đặc thù là khoa học công nghệ. Use case: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chính cho các bài nghiên cứu, khóa luận, luận văn về cải cách hành chính, tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập, và quản lý ngân sách nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao BTNMT lại chuyển đổi mô hình cấp kinh phí chi thường xuyên? Việc chuyển đổi từ cấp phát theo biên chế sang giao nhiệm vụ theo chức năng nhằm thực hiện chủ trương chung của Chính phủ về đổi mới cơ chế hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập. Mục tiêu là gắn kinh phí với kết quả đầu ra, tăng cường tính minh bạch, hiệu quả và từng bước thúc đẩy các viện nghiên cứu tiến tới tự chủ tài chính.

2. Thách thức lớn nhất trong quản lý chi thường xuyên giai đoạn 2015-2018 là gì? Thách thức lớn nhất là sự thiếu đồng bộ giữa chính sách và thực thi. Trong khi cơ chế tài chính mới đã được áp dụng, các nền tảng quản lý quan trọng như chiến lược phát triển viện và đề án vị trí việc làm lại chưa được phê duyệt. Điều này tạo ra một "khoảng trống" pháp lý, khiến việc lập dự toán và phân bổ nguồn lực gặp nhiều khó khăn.

3. Ngân sách cho các viện có tăng tương ứng với số lượng nhiệm vụ không? Không. Dữ liệu cho thấy trong giai đoạn 2015-2018, số lượng nhiệm vụ tăng gần 10%, nhưng tổng ngân sách chi thường xuyên (khoảng 47.122 triệu đồng) gần như không đổi, chỉ được điều chỉnh theo mức tăng lương. Điều này có nghĩa là nguồn lực trên mỗi nhiệm vụ bị pha loãng, gây áp lực lên chất lượng nghiên cứu.

4. Văn bản pháp lý nào có vai trò quan trọng nhất trong nghiên cứu này? Thông tư liên tịch số 121/2014/TTLT-BTC-BKHCN là văn bản khởi đầu cho sự thay đổi cơ chế. Tuy nhiên, Nghị định số 54/2016/NĐ-CP về cơ chế tự chủ của tổ chức khoa học và công nghệ công lập mới là văn bản định hình khung khổ pháp lý dài hạn, và việc triển khai chậm nghị định này là một trong những phát hiện chính của luận văn.

5. Làm thế nào để cải thiện hiệu quả quản lý chi thường xuyên trong tương lai? Để cải thiện, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Quan trọng nhất là phải nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý (phê duyệt chiến lược, đề án vị trí việc làm), đẩy nhanh lộ trình tự chủ thực chất, và ứng dụng công nghệ thông tin để minh bạch hóa toàn bộ quy trình từ lập dự toán đến quyết toán.

Kết luận

Luận văn "Quản lý chi thường xuyên đối với các Viện nghiên cứu thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường" đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu đề ra, mang lại những giá trị cả về lý luận và thực tiễn.

• Phân tích toàn diện: Đã phân tích một cách hệ thống và sâu sắc thực trạng quản lý chi thường xuyên tại 8 viện nghiên cứu của BTNMT trong giai đoạn chuyển đổi 2015-2018.
• Phát hiện cốt lõi: Chỉ ra được những mâu thuẫn chính: áp lực tài chính gia tăng do nhiệm vụ tăng nhưng kinh phí không đổi, và sự chậm trễ trong việc triển khai cơ chế tự chủ.
• Giải pháp khả thi: Đề xuất một hệ thống 5 giải pháp mang tính chiến lược, tập trung vào việc hoàn thiện thể chế, đẩy nhanh tự chủ và hiện đại hóa công tác quản lý.
• Cơ sở tin cậy: Các kết luận được xây dựng dựa trên nguồn dữ liệu xác thực từ báo cáo tài chính của Bộ và kết quả khảo sát thực tế tại các đơn vị.
• Đóng góp thực tiễn: Cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách tại BTNMT để cải tiến cơ chế quản lý, nâng cao hiệu quả đầu tư cho khoa học công nghệ.

Các bước tiếp theo cần tập trung vào việc triển khai các giải pháp đã đề xuất. Một nghiên cứu trong tương lai có thể đánh giá tác động của việc giao quyền tự chủ sau năm 2019 để có cái nhìn so sánh toàn diện hơn.

Để tìm hiểu sâu hơn về các số liệu chi tiết và phân tích cụ thể, độc giả quan tâm được khuyến khích tham khảo toàn văn luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý chi thường xuyên đối với các Viện nghiên cứu của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Phân tích thực trạng quản lý chi thường xuyên đối với các Viện nghiên cứu của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Chương 4: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi thường xuyên tại các Viện nghiên cứu của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

3 download by : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ QUẢN LÝ CHI THƢỜNG XUYÊN TẠI CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH SỰ NGHIỆP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Quản lý chi thƣờng xuyên cho các tổ chức hành chính sự nghiệp, trong đó có các Viện nghiên cứu nói riêng vấn đề có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn, thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà nghiên cứu, những ngƣời làm công tác quản lý và hoạch định chính sách. Liên quan đến đề tài nghiên cứu đã có không ít các công trình nghiên cứu đƣợc công bố trong và ngoài nƣớc, sau đây là một số công trình tiêu biểu: Đề tài: “Quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách tại quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội ” năm 2015 của tác giả Trần Thị Thúy, luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế, Đại học kinh tế - Đại học quốc gia Hà Nội. Tác giả đã đề cập đến những vấn đề mang tính thời sự trong quản lý ngân sách quận, đƣa ra đƣợc bức tranh khá rõ về công tác quản lý chi thƣờng xuyên NSNN các cấp với nhiều ý kiến, giải pháp có thể nhân rộng áp dụng, học tập cho nhiều địa phƣơng trên cả nƣớc Đề tài: “Quản lý nhà nƣớc về chi thƣờng xuyên ngân sách xã, phƣờng trên địa bàn thị xã Sơn Tây, Hà Nội”, năm 2016 của tác giả Khuất Thị Thu Giang, luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế, Trƣờng Đại học thƣơng mại.

Về phƣơng diện lý luận, tác giả đã hệ thống hóa toàn bộ chu trình ngân sách từ khâu lập dự toán, chấp hành dự toán đến khâu quyết toán và phân tích nội dung quản lý chi ở cả 3 khâu đó. Việc xác định công tác quản lý chi nằm ở khâu nào của chu trình ngân sách giúp phân định rõ ràng trách nhiệm của các cơ quan đơn vị trong việc sử dụng NSNN từ đó giúp định hình các giải pháp 4 download by : [e-mail] để đảm bảo tăng cƣờng quản lý chi NSNN qua KBNN. Tuy nhiên đề tài giới hạn nghiên cứu về chi thƣờng xuyên ngân sách cấp xã, đây chỉ là một bộ phận của chi thƣờng xuyên ngân sách huyện, do đó chƣa chỉ ra đƣợc hết những vấn đề trong quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách huyện. Từ góc độ nghiên cứu cụ thể cho địa phƣơng cấp tỉnh, tác giả Trần Văn Lâm (2009) đã thực hiện luận án tiến sĩ kinh tế “Hoàn thiện quản lý chi NSNN nhằm thúc đẩy phát triển KTXH trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh”.

Thái Đình Hƣng (2017) có nghiên cứu “Quản lý của Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên đối với chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc tại các cơ quan chuyên môn trực thuộc”. Nguyễn Hoàng Lê (2015) với luận văn “Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thƣờng xuyên NSNN tỉnh Vĩnh Phúc” đã nghiên cứu trên quy mô cấp tỉnh và cấp huyện và đƣa ra đƣợc bức tranh khá rõ về công tác quản lý chi thƣờng xuyên của NSNN các cấp với nhiều kiến nghị, giải pháp có thể nhân rộng áp dụng, học tập cho nhiều địa phƣơng trên cả nƣớc. Qua các phân tích, đánh giá sơ bộ nêu trên, đến thời điểm nghiên cứu, đã có nhiều công trình nghiên cứu cả lý thuyết và thực tiễn về cơ chế quản lý chi thƣờng xuyên ở cả trung ƣơng và địa phƣơng. Tuy nhiên, còn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, trong đó, nội dung chi thƣờng xuyên theo chức năng cho các Viện Nghiên cứu, các tổ chức khoa học và công nghệ công lập là vấn đề mới, thu hút sự quan tâm của đông đảo các nhà quản lý, các nhà khoa học.

Đối với vấn đề quản lý chi thƣờng xuyên, sau khi Bộ Khoa học và Công nghệ có Công văn số 4079/BKHCN-TCCB ngày 06 tháng 11 năm 2014 về việc xây dựng dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí thực hiện nhiệm vụ thƣờng xuyên theo chức năng của tổ chức KH&CN công lập. 5 download by : [e-mail] NSNN bố trí thƣờng xuyên cho các Viện Nghiên cứu dƣới hình thức chi cho các “nhiệm vụ thường xuyên theo chức năng”, đƣợc xét duyệt và tổ chức thực hiện, nghiệm thu, thanh lý dƣới dạng các “nhiệm vụ khoa học và công nghệ” giao trực tiếp cho các tổ chức, cá nhân thuộc các viện chủ trì thực hiện, mỗi nhiệm vụ kéo dài trong 01 năm tài chính và sử dụng nguồn kinh phí sự nghiệp khoa học và một phần từ nguồn thu sự nghiệp, dịch vụ của hệ thống quản lý tài nguyên và môi trƣờng (phần thu phí, lệ phí từ hoạt động nghiệp vụ). Có thể nhận thấy, việc nghiên cứu đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi thƣờng xuyên cho các Viện sau năm 2015, khi chuyển đổi từ hình thức cấp phát kinh phí theo tổng biên chế, sang hình thức bố trí kinh phí dựa vào các nhiệm vụ thƣờng xuyên theo chức năng từ sự nghiệp khoa học là vấn đề mới, có ý nghĩa tại Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng hiện nay. Từ thực tiễn tổ chức thực hiện cho thấy, có nhiều vấn đề mới liên quan đã phát sinh giai đoạn gần đây cần nghiên cứu phục vụ xác lập cơ sở khoa học cho quá trình quản lý trong luận văn của tác giả và các nghiên cứu tiếp theo về quản lý kinh tế ở nƣớc ta nói chung và đổi mới công tác quản lý các tổ chức KHCN công lập nói riêng.

Cơ sở lý luận về quản lý chi thƣờng xuyên cho các đơn vị hành chính sự nghiệp 1. Các khái niệm Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc. Chi ngân sách nhà nƣớc bao gồm: a) Chi đầu tƣ phát triển; b) Chi dự trữ quốc gia; 6 download by : [e-mail] c) Chi thường xuyên; d) Chi trả nợ lãi; đ) Chi viện trợ; e) Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật. Chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nƣớc nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thƣờng xuyên của Nhà nƣớc về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh [21].

Nhiệm vụ nghiên cứu theo chức năng là nhiệm vụ KH&CN nhằm đảm bảo hoạt động nghiên cứu thƣờng xuyên của tổ chức KH&CN, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ quy định trong điều lệ tổ chức và hoạt động hoặc văn bản của cơ quan có thẩm quyền quy định về chức năng, nhiệm vụ của tổ chức KH&CN [7]. Đơn vị dự toán cấp I là đơn vị dự toán ngân sách đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ hoặc Ủy ban nhân dân giao dự toán ngân sách [21]. Đơn vị dự toán ngân sách là cơ quan, tổ chức, đơn vị đƣợc cấp có thẩm quyền giao dự toán ngân sách [21]. Đơn vị sử dụng ngân sách là đơn vị dự toán ngân sách đƣợc giao trực tiếp quản lý, sử dụng ngân sách [21].

Phân cấp quản lý ngân sách là việc xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền các cấp, các đơn vị dự toán ngân sách trong việc quản lý ngân sách nhà nƣớc phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội [21]. Ngân sách trung ương là các khoản thu ngân sách nhà nƣớc phân cấp cho cấp trung ƣơng hƣởng và các khoản chi ngân sách nhà nƣớc thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ƣơng [21]. 7 download by : [e-mail] Số kiểm tra dự toán thu, chi ngân sách là số thu, chi ngân sách nhà nƣớc đƣợc cơ quan có thẩm quyền thông báo cho các cấp ngân sách, các cơ quan, tổ chức, đơn vị làm căn cứ để xây dựng dự toán ngân sách nhà nƣớc hằng năm và kế hoạch tài chính - ngân sách nhà nƣớc 03 năm [21]. Chi đầu tư phát triển là nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nƣớc, gồm chi đầu tƣ xây dựng cơ bản và một số nhiệm vụ chi đầu tƣ khác theo quy định của pháp luật [21].

Nội dung của quản lý chi thường xuyên cho các đơn vị hành chính sự nghiệp 1.1 Chủ thể, khách thể quản lý chi thường xuyên cho đơn vị hành chính sự nghiệp a) Chủ thể quản lý Chủ thể của quản lý chi thƣờng xuyên cho các đơn vị hành chính sự nghiệp của cơ quan hành chính nhà nƣớc là bộ máy quản lý tài chính của cơ quan quản lý nhà nƣớc - đơn vị dự toán cấp II của Bộ Tài chính (đơn vị dự toán cấp I). Cơ quan quản lý nhà nƣớc đƣợc đơn vị dự toán cấp I giao dự toán và phân bổ dự toán đƣợc giao cho các đơn vị dự toán cấp III. Chịu trách nhiệm trƣớc Nhà nƣớc về việc tổ chức thực hiện công tác kế toán, quyết toán kinh phí NSNN của cấp mình và công tác kế toán, quyết toán của các đơn vị dự toán cấp dƣới trực thuộc. b) Khách thể quản lý Đối tƣợng của quản lý là hoạt động chi thƣờng xuyên ngân sách tại các đơn vị hành chính sự nghiệp của Cơ quan quản lý nhà nƣớc.

Bao gồm việc lập dự toán và quyết toán các khoản chi thƣờng xuyên từ ngân sách. Hay nói khác đi, đơn vị hành chính sự nghiệp đƣợc giao dự toán chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác kế toán và quyết toán kinh phí NSNN. 8 download by : [e-mail] Công cụ quản lý Các công cụ chính để quản lý chi thƣờng xuyên bao gồm: - Các chế độ, chính sách nhằm đạt đƣợc mục tiêu quản lý, sử dụng NSNN một cách hợp lý và tiết kiệm; - Các tiêu chuẩn và định mức do các cơ quan có thẩm quyền ban hành tác động lên cả chủ thể và khách thể quản lý.