Chương 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP QUẬN 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH CẤP QUẬN 1. Khái niệm Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. Theo hình thức biểu hiện, chi ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Theo chu trình ngân sách nhà nước, chi ngân sách nhà nước là quá trình phân bổ và sử dụng các nguồn tài chính được tập trung vào quỹ ngân sách nhà nước từ các khoản thu của Nhà nước để đáp ứng các nhu cầu chi thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước trong từng thời kỳ. Các khoản thu của Nhà nước tập trung vào quỹ ngân sách nhà nước để đáp ứng các nhu cầu chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản thu ngân sách nhà nước và các khoản vay để bù đắp bội chi ngân sách nhà nước, kể cả các khoản vay viện trợ hoàn lại của các nước và các tổ chức quốc tế. Chi thường xuyên ngân sách nhà nước theo hình thức biểu hiện là toàn bộ các khoản chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên hằng năm của Nhà nước. 5 Chi thường xuyên ngân sách nhà nước theo chu trình ngân sách nhà nước là quá trình phân bổ và sử dụng các nguồn tài chính tập trung vào quỹ ngân sách nhà nước từ các khoản thu của Nhà nước để đáp ứng các nhu cầu chi thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên hằng năm của Nhà nước.
Chi thường xuyên ngân sách cấp quận là quá trình phân phối, sử dụng nguồn lực tài chính của chính quyền Nhà nước cấp quận nhằm đáp ứng những nhu cầu của cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội thuộc khu vực công tại quận đó, qua đó thực hiện nhiệm vụ quản lý Nhà nước về các hoạt động sự nghiệp kinh tế, giáo dục đào tạo, y tế, văn hóa – thông tin, thể dục – thể thao và các hoạt động sự nghiệp khác trên địa bàn quận. Đặc điểm Một là, chi thường xuyên mang tính tương đối ổn định. Các chức năng, nhiệm vụ kinh tế - xã hội của nhà nước tại một cấp chính quyền luôn phải được đảm bảo thực hiện thường xuyên, liên tục để đáp ứng kịp thời nhu cầu của người dân. Vì vậy, nguồn tài chính phục vụ cho đảm bảo các nhiệm vụ thường xuyên phải được duy trì ổn định, liên tục.
Nhìn chung hầu hết các khoản chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước đều mang tính ổn định và có tính chu kỳ trong một khoảng thời gian nhất định thường là một năm tài chính. Hai là, các khoản chi thường xuyên phần lớn có hiệu lực tác động trong khoảng thời gian ngắn và mang tính chất tiêu dùng xã hội. Chi thường xuyên nhằm đáp ứng nhu cầu chi của nhà nước cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế, giáo dục đào tạo,… và các hoạt động sự nghiệp khác. Mặc dù không trực tiếp tạo ra của cải vật chất cho xã hội và thường chỉ phát huy hiệu lực tác động trong năm ngân sách nhưng những khoản chi thường xuyên này lại có tác động quan trọng đối với phát triển kinh tế.
6 Ba là, phạm vi, mức độ chi thường xuyên gắn chặt với cơ cấu tổ chức của bộ máy nhà nước ở cấp chính quyền. Với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước ở cấp chính quyền, nên tất yếu quá trình phân phối và sử dụng vốn ngân sách nhà nước luôn phải hướng vào việc đảm bảo sự hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước ở cấp chính quyền đó. Do đó, nếu bộ máy ở cấp chính quyền gọn nhẹ, hoạt động có hiệu quả và phù hợp với thực tế thì quy mô chi thường xuyên sẽ được thu hẹp, kéo theo đó sự phân bổ mức chi cũng có cơ hội tăng lên nhưng không làm tăng tổng mức chi và ngược lại. Nội dung chi thường xuyên ngân sách cấp quận Với xu thế phát triển của xã hội, nhiệm vụ chi thường xuyên của nhà nước ngày càng gia tăng chính vì vậy chi thường xuyên cũng có xu hướng mở rộng.
(1) Theo lĩnh vực của nền kinh tế hay chức năng của Chính phủ thì nội dung chi thường xuyên ngân sách cấp quận bao gồm: - Chi quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội là các khoản chi cho an ninh nhằm đảm bảo trật tự an toàn xã hội, tạo ra sự yên bình cho người dân. Chi quốc phòng nhằm bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, chống lại sự xâm lấn của các thế lực bên ngoài; - Chi sự nghiệp giáo dục - đào tạo và dạy nghề + Giáo dục mầm non, tiểu học, trung học cơ sở công lập và sự nghiệp giáo dục khác; + Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên; Dạy nghề, đào tạo nghề; bồi dưỡng kiến thức chính trị do Trung tâm bồi dưỡng chính trị quận mở và các hình thức bồi dưỡng, đào tạo khác; - Chi khoa học công nghệ là các khoản chi nhằm thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, các hoạt động sự nghiệp khoa học, công nghệ khác. Quản lý, duy tu, bảo trì hạ tầng công nghệ 7 thông tin dùng chung và các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu, phần mềm dùng chung cho các cơ quan quản lý nhà nước; - Chi sự nghiệp y tế, dân số và gia đình + Duy tu sửa chữa Trung tâm y tế cấp quận (bao gồm cả các phòng khám đa khoa khu vực, nhà hộ sinh, trạm y tế xã, phường, thị trấn); trung tâm dân số kế hoạch hóa gia đình cấp quận; + Các hoạt động về công tác y tế (vệ sinh phòng bệnh dịch, vệ sinh an toàn thực phẩm), dân số và kế hoạch hóa gia đình; - Chi sự nghiệp văn hóa thông tin + Nhà văn hóa, các cơ sở văn hóa và các hoạt động văn hóa khác do cấp quận quản lý; + Quản lý, bảo vệ, duy tu, bảo trì các di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng còn lại trên địa bàn trừ các di tích Thành phố trực tiếp quản lý sau đầu tư; + Các hoạt động thông tin, tuyên truyền khác của quận; - Chi cho sự nghiệp phát thanh, truyền hình; - Chi sự nghiệp thể dục, thể thao là các khoản chi cho hoạt động bồi dưỡng, huấn luyện huấn luyện viên, vận động viên đội tuyển các cấp,…. Hoạt động của các cơ sở thể dục, thể thao và hoạt động thể thao quần chúng do quận quản lý; - Chi bảo vệ môi trường + Quản lý, duy trì vệ sinh môi trường: quét hút; rửa đường, hè; thu gom, vận chuyển chất thải và công tác vệ sinh môi trường khác trong toàn bộ phạm vi địa giới hành chính (trừ các đường cao tốc); + Chi hỗ trợ ảnh hưởng môi trường cho người dân nằm trong vùng ảnh hưởng môi trường của khu xử lý rác thải tập trung theo quy định của Thành phố; 8 + Sự nghiệp môi trường - Chi các hoạt động kinh tế + Sự nghiệp giao thông: Quản lý, duy trì, bảo trì và sửa chữa, nâng cấp đường giao thông, hè đường và các công trình giao thông do quận quản lý theo phân cấp quản lý sau đầu tư; + Sự nghiệp nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp do quận quản lý; chuyển đổi cơ cấu kinh tế phục vụ phát triển mô hình nông thôn mới; chi bảo vệ, phòng chống cháy rừng; phòng chống lụt bão và các nhiệm vụ khác về nông - lâm - ngư nghiệp theo phân cấp quản lý sau đầu tư của Thành phố; + Sự nghiệp thị chính: Quản lý, duy trì, chăm sóc, bảo tồn các công viên (bao gồm cả bảo đảm chất lượng nước hồ), vườn hoa, cây xanh, thảm cỏ còn lại trên địa bàn, trừ các công viên, vườn hoa, cây xanh thảm cỏ Thành phố quản lý sau đầu tư; + Công tác quy hoạch; đo đạc, lập bản đồ và lưu trữ hồ sơ địa chính theo phân cấp; + Các hoạt động thương mại, du lịch theo phân cấp quản lý.
Hoạt động quản lý hệ thống các chợ, các trung tâm thương mại do cấp quận quản lý theo phân cấp; + Các sự nghiệp kinh tế khác; - Chi hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, Đảng, Đoàn thể + Đảng Cộng Sản Việt Nam và các tổ chức Chính trị - xã hội như: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Mặt trận Tổ quốc, Hội Cựu chiến binh, Hội Nông dân tập thể, Hội Liên hiệp phụ nữ, Tổng Liên đoàn lao động; + Hoạt động của Văn phòng quận ủy và các cơ quan khác trực thuộc quận; + Hoạt động của HĐND quận; 9 + Hoạt động của Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân quận,; các phòng, ban và các cơ quan quản lý Nhà nước khác thuộc quận quản lý; - Chi sự nghiệp đảm bảo xã hội là các khoản chi nhằm thực hiện các chính sách xã hội đối với các đối tượng do quận quản lý; hoạt động các cơ sở xã hội do quận quản lý; phòng chống các tệ nạn xã hội, hoạt động chăm sóc trẻ em và các hoạt động xã hội khác theo phân cấp; - Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật, ngoài các khoản chi trên một số khoản chi không phát sinh đều đặn và liên tục trong các tháng của năm nhưng vẫn thuộc về chi thường xuyên như chi trợ giá theo chính sách của nhà nước, chi trả lãi tiền vay do chính phủ vay, chi hỗ trợ quỹ bảo hiểm xã hội….