Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy Ngữ văn cho giáo viên THCS Yên Lạc, Vĩnh Phúc

Luận văn nghiên cứu lý luận, thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học Ngữ văn cho giáo viên THCS theo chương trình GDPT 2018.

• Tác giả: Nguyễn Văn Trường
• Người hướng dẫn: TS. Dương Tuyết Hạnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học môn Ngữ văn cho giáo viên các trường Trung học cơ sở huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc theo hướng phát triển ngôn ngữ cho học sinh
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy Ngữ văn THCS

Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy Ngữ văn THCS là quá trình tổ chức, điều hành các hoạt động phát triển kỹ năng và năng lực chuyên môn của giáo viên trong dạy học môn Ngữ văn. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo chương trình GDPT 2018, việc nâng cao năng lực dạy học của giáo viên trở thành yêu cầu cấp thiết. Đội ngũ giáo viên là lực lượng quyết định trực tiếp chất lượng giáo dục. Việc bồi dưỡng năng lực ngôn ngữ cho học sinh đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức chuyên sâu và phương pháp giảng dạy hiện đại. Bồi dưỡng năng lực sư phạm giúp giáo viên thích ứng với yêu cầu phát triển toàn diện của học sinh, từ đó nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn ở bậc trung học cơ sở.

1.1. Định nghĩa quản lý bồi dưỡng năng lực

Quản lý bồi dưỡng năng lực là hoạt động hệ thống của các nhà quản lý giáo dục nhằm phát triển năng lực chuyên môn và năng lực sư phạm của giáo viên. Đây là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, thực hiện và đánh giá các chương trình bồi dưỡng giáo viên. Mục tiêu là giúp giáo viên nắm vững nội dung môn học, phương pháp dạy học tiên tiến, và kỹ năng quản lý lớp học hiệu quả.

1.2. Tác động của bồi dưỡng đến chất lượng dạy học

Bồi dưỡng năng lực dạy Ngữ văn giúp giáo viên phát triển tư duy sáng tạo trong thiết kế bài giảng. Giáo viên được trang bị chiến lược dạy học phù hợp với nội dung GDPT 2018, hướng vào phát triển năng lực ngôn ngữ của học sinh. Kết quả là chất lượng dạy học được nâng cao, học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ, tư duy phê phán, và kỹ năng giao tiếp toàn diện.

II. Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy Ngữ văn THCS hiện nay

Thực trạng cho thấy, trong quá trình triển khai chương trình GDPT 2018, nhiều giáo viên dạy Ngữ văn ở các trường THCS còn gặp khó khăn trong việc thay đổi phương pháp giảng dạy. Một số giáo viên lâu năm vẫn chịu ảnh hưởng của phương pháp dạy cũ và ngại thay đổi. Ngược lại, giáo viên trẻ và giáo viên hợp đồng thiếu kinh nghiệm giảng dạy, phương pháp sư phạm yếu, dẫn đến trình độ chuyên môn hạn chế. Hoạt động bồi dưỡng năng lực chưa được hệ thống hóa toàn diện, việc phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh không được đặt làm trọng tâm trong quá trình bồi dưỡng giáo viên.

2.1. Những hạn chế trong bồi dưỡng giáo viên

Hoạt động bồi dưỡng hiện nay còn mang tính chất rời rạc, không có kế hoạch dài hạn rõ ràng. Nội dung bồi dưỡng chưa tập trung vào năng lực ngôn ngữ một cách thực chất. Giáo viên thiếu cơ hội trao đổi kinh nghiệm, thực hành dạy học theo hướng phát triển năng lực. Quản lý bồi dưỡng còn hạn chế trong việc theo dõi, đánh giá hiệu quả áp dụng kiến thức vào thực tiễn giảng dạy.

2.2. Nhu cầu cấp thiết phát triển năng lực

Chương trình GDPT 2018 yêu cầu phát triển năng lực học sinh một cách toàn diện. Để đạt được mục tiêu này, giáo viên Ngữ văn cần năng lực dạy học cao, biết cách phát triển kỹ năng ngôn ngữ, tư duy phê phán, giao tiếp hiệu quả cho học sinh. Do đó, cần có chương trình bồi dưỡng hệ thống, mục tiêu rõ ràng, tập trung vào phát triển năng lực chuyên sâu cho đội ngũ giáo viên.

III. Yêu cầu quản lý bồi dưỡng năng lực dạy Ngữ văn THCS theo GDPT 2018

Quản lý bồi dưỡng theo GDPT 2018 cần hướng vào phát triển năng lực học sinh, nhất là năng lực ngôn ngữ. Giáo viên phải nắm vững nội dung chương trình, hiểu sâu sắc về phát triển năng lực, kỹ năng ngôn ngữ và kỹ năng xã hội của học sinh. Quản lý bồi dưỡng phải hệ thống hóa, có kế hoạch cụ thể, xác định rõ mục tiêu và biện pháp đạt tới. Hoạt động bồi dưỡng cần kết hợp đào tạo lý thuyết với thực hành dạy học, tạo điều kiện trao đổi kinh nghiệm giữa các giáo viên, xây dựng cộng đồng học tập chuyên môn trong nhà trường.

3.1. Mục tiêu và nội dung bồi dưỡng

Mục tiêu bồi dưỡng là giúp giáo viên phát triển năng lực chuyên môn, năng lực sư phạm để phát triển năng lực học sinh. Nội dung bồi dưỡng bao gồm: cập nhật kiến thức chuyên ngành, phương pháp dạy học hiện đại, kỹ thuật phát triển kỹ năng ngôn ngữ, đánh giá năng lực học sinh, ứng dụng công nghệ trong dạy học. Yêu cầu tập trung vào phát triển tư duy sáng tạo của giáo viên để thiết kế bài giảng chất lượng cao.

3.2. Cơ chế và quá trình quản lý hiệu quả

Quản lý bồi dưỡng cần xây dựng hệ thống quản lý toàn diện, bao gồm: lập kế hoạch chi tiết, lựa chọn đội ngũ bồi dưỡng chất lượng, tổ chức các hoạt động bồi dưỡng đa dạng, theo dõi quá trình, đánh giá kết quả. Cần liên kết giữa bồi dưỡng in-service và thực tiễn giảng dạy tại lớp, tạo vòng phản hồi để cải thiện liên tục.

IV. Biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy Ngữ văn THCS hiệu quả

Để quản lý bồi dưỡng năng lực hiệu quả, cần thực hiện nhiều biện pháp toàn diện. Thứ nhất, xây dựng chương trình bồi dưỡng có mục tiêu rõ ràng, nội dung hệ thống, tập trung vào phát triển năng lực ngôn ngữ. Thứ hai, tổ chức các hình thức bồi dưỡng đa dạng: seminar chuyên đề, workshop thực hành, tự học chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm. Thứ ba, xây dựng đội ngũ giáo viên dẫn dắt, những người am hiểu GDPT 2018, có kinh nghiệm giảng dạy và năng lực sư phạm cao. Thứ tư, đánh giá kết quả bồi dưỡng qua thay đổi hành động dạy học, kết quả học tập của học sinh. Biện pháp này giúp nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn ở bậc THCS.

4.1. Xây dựng chương trình bồi dưỡng hệ thống

Chương trình bồi dưỡng cần hệ thống hóa, với mục tiêu cụ thể về phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh. Nội dung bao gồm: nâng cao kiến thức chuyên môn, cập nhật phương pháp giảng dạy, kỹ năng phát triển năng lực, ứng dụng công nghệ. Phải có lộ trình rõ ràng, thời gian biểu cụ thể, tài liệu đầy đủ, đảm bảo bồi dưỡng liên tục theo nhu cầu thực tiễn.

4.2. Tổ chức các hoạt động bồi dưỡng đa dạng

Cần kết hợp nhiều hình thức: tập huấn tập trung, hội thảo chuyên đề, workshop dạo tạo, nhóm học tập chuyên môn, tự học và nghiên cứu. Mỗi hình thức phải có mục tiêu cụ thể, nội dung phù hợp, đánh giá rõ ràng. Ưu tiên hoạt động thực hành, giúp giáo viên trực tiếp áp dụng vào dạy học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận của Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học môn Ngữ văn cho giáo viên ở các trường THCS theo hướng phát triển ngôn ngữ cho học sinh. Thực trạng Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học môn Ngữ văn cho giáo viên ở trường THCS huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc theo hướng phát triển ngôn ngữ cho học sinh. Biện pháp Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học môn Ngữ văn cho giáo viên trường THCS huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc theo hướng phát triển ngôn ngữ cho học sinh.

7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN YÊN LẠC, TỈNH VĨNH PHÚC THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO HỌC SINH 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài 8 9 việc này như lập kế hoạch, thẩm định, đánh giá và phản hồi.trong đó, chưa có công trình nào trực tiếp bàn về quản lý bồi dưỡng năng lực giáo dục cho GV trung học cơ sở Trong bối cảnh hiện nay, sự phát triển kinh tế, xã hội đã đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục. Việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học là một trong những định hướng của việc đổi mới giáo dục.

Trong đó, đổi mới hoạt động dạy học môn Ngữ văn đã được một số nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Có thể kể đến tác giả Đỗ Ngọc Thống với công trình nghiên cứu: “Chương trình Ngữ văn trong nhà trường phổ thông Việt Nam và hướng phát triển sau 2015; Đổi mới căn bản toàn diện chương trình Ngữ văn; Đổi mới đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn” [ ].Trong những công trình này, Đỗ Ngọc Thống đã nêu ra những quan niệm khoa học về “năng lực và đánh giá năng lực”. Đối với môn Ngữ văn, tác giả khái quát hai nhóm năng lực cơ bản của môn Ngữ văn, đồng thời nêu ra những định hướng cơ bản về đánh giá năng lực môn Ngữ văn. Theo tác giả, đánh giá chất lượng học tập môn Ngữ văn theo hướng phát triển năng lực cần có những phương thức cụ thể và cần chú trọng đến đánh giá các kỹ năng của học sinh.

10 11 nhiên các biện pháp quản lý bồi dưỡng trong các nghiên cứu trên đây mới chỉ dừng lại ở nội dung, hình thức, phương pháp bồi dưỡng, vấn đề quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học môn Ngữ văn cho GV trường THCS trong bối cảnh đáp ứng yêu cầu theo hướng phát triển ngôn ngữ cho học sinh chưa được các tác giả quan tâm khai thác. Nhưng đây cũng chính là cơ sở nền tảng cho tác giả đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng dạy học môn Ngữ văn cho giáo viên THCS theo hướng phát triển ngôn ngữ cho học sinh trong luận văn. Như vậy, quản lý là sự tác động của cơ quan quản lý vào đối tượng quản lý để tạo ra một sự chuyển biến toàn bộ hệ thống nhằm đạt đến một mục đích nhất định. Quản lý là khoa học bởi nó là lĩnh vực tri thức được hệ thống hóa và là đối tượng nghiên cứu khách quan đặc biệt.

Quản lý c n là nghệ thuật bởi lẽ 12 nó là hoạt động đặc biệt, trong đó quan hệ quan trọng nhất là con người. Nó đ i hỏi ở chủ thể quản lý phải biết vận dụng hết sức khéo léo những kinh nghiệm và tri thức của mình để đạt được hiệu quả công việc tốt nhất. 13 nghề nghiệp, đào tạo thêm hoặc củng cố các kỹ năng nghề nghiệp theo các chuyên đề. Bồi dưỡng giúp học viên bổ sung thêm những kiến thức mới cần thiết cho công việc.

Học viên tham gia các khóa bồi dưỡng thường được xác nhận bằng chứng chỉ. Mục đích của bồi dưỡng là nhằm nâng cao phẩm chất, năng lực chuyên môn để người lao động có cơ hội củng cố, mở rộng và nâng cao kỹ năng, kỹ xảo chuyên môn, nghiệp vụ, hệ thống tri thức.từ đó nâng cao chất lượng hiệu quả công việc đang làm. Như vậy:B i ư ng h ng ngư i gi o i n ư ng nh n ng i n h n ng i h ng nh ể ố hơn ng i ng hự hi n hỏ ãn ụ i ng i ủ ản h n. N ng ự n ng ự y họ n ng ự ng n ngữ h iển ng n ngữ họ sinh 14 15 mối liên hệ hữu cơ với nhau, gồm: kiến thức, kỹ năng - kỹ xảo, phẩm chất nhân cách, phương pháp, tác phong và tư chất của nhà giáo, hợp thành khả năng, điều kiện nội tại, bảo đảm cho hoạt động dạy học của giáo viên đạt hiệu quả cao.

Theo tác giả Nguyễn Đức Chính: “N ng ự y họ ổ h h ính ý ủ ngư i gi i n g i h h y n n nghi ụ n ng xả nghề nghi ủ gi i n ư hể hi n h nh ng ưới ng h h ng ng nh y họ giú h ngư i gi i n hự hi n nh y họ ư ả ” [8]. Người có năng lực ngôn ngữ là người giỏi về tiếng mẹ đẻ (tiếng Việt) và thành thạo tiếng nước ngoài. Ở đây chỉ bàn đến năng lực ngôn ngữ tiếng Việt của HS qua việc học môn Ngữ văn. Tiếp nối môn Tiếng Việt ở cấp tiểu học, môn Ngữ văn ở THCS được xem là môn học chủ đạo có thể giúp HS phát triển năng lực ngôn ngữ năng lực ngôn ngữ của HS gồm 3 năng lực sau: - Năng lực làm chủ ngôn ngữ tiếng Việt đ i hỏi HS phải có một vốn từ nhất định, hiểu và cảm nhận được sự giàu đẹp của tiếng Việt, nắm được quy tắc về từ ngữ, ngữ pháp, chính tả; 16 - Năng lực sử dụng tiếng Việt để giao tiếp đ i hỏi HS phải biết sử dụng thuần thục tiếng Việt trong nhiều tình huống khác nhau, môi trường khác nhau và đối tượng khác nhau; - Năng lực sử dụng ngôn ngữ để tạo lập văn bản là năng lực rất quan trọng đối với HS trong nhà trường phổ thông.

Môn Ngữ văn ở trường phổ thông được xây dựng theo nguyên tắc tích hợp từ ba bộ phận kiến thức cơ bản: Tiếng Việt; Đọc - hiểu văn bản và Làm văn. Ngoài việc hình thành các năng lực trong nhóm năng lực chung, môn Ngữ văn c n hình thành ở HS năng lực chuyên biệt của môn học. Để đáp ứng được mục tiêu đó, chương trình phải có khối hệ thống kiến thức tiếng Việt; sự đa dạng các thể loại văn bản. Như vậy, bên cạnh khối kiến thức nghệ thuật còn có khối kiến thức khoa học.

Những khối kiến thức này có cách hình thành nhận thức mới, giá trị mới, xúc cảm mới hoàn toàn khác nhau. vì vậy, người dạy cần tìm hiểu mức độ tương thích để tìm dạng thức trải nghiệm phù hợp với văn bản cụ thể. Tuy nhiên, với tư cách là bộ môn công cụ, bộ môn Ngữ văn có lợi thế đặc biệt trong việc tổ chức các HĐTN để phát triển các năng lực chung cũng như năng lực riêng cho HS * Phát triển ngôn ngữ cho học sinh Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt và quan trọng bậc nhất của loài người, phương tiện tư duy và công cụ giao tiếp xã hội. Ngôn ngữ bao gồm ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết.

Trong thời đại hiện nay, nó là công cụ quan trọng nhất của sự trao đổi văn hoá giữa các dân tộc. Phát triển ngôn ngữ cho học sinh là giúp cho tư duy ngày càng tiến bộ và tăng năng lực giao tiếp. D y họ nh y họ * Dạy học Các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng: “D y họ n h ó ụ í h nhằ h yển gi inh hần hiể i gi 17 18 1. Bồi dưỡng năng lực dạy học Bồi dưỡng năng lực dạy học thực chất là quá trình cập nhật bổ sung kiến thức, kỹ năng để nâng cao trình độ trong lĩnh vực hoạt động chuyên môn của người giáo viên thông qua được tập huấn hoặc tự học (bồi dưỡng và tự bồi dưỡng).

Phát triển năng lực dạy học là nhằm nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ để người giáo viên có cơ hội củng cố mở mang chuyên môn nghiệp vụ có sẵn nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy học. Mục tiêu của hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên là bổ sung kiến thức, rèn luyện kỹ năng và tăng cường thái độ của giáo viên trong lĩnh vực dạy học và giáo dục, nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp GD&ĐT. Mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên phụ thuộc rất nhiều vào yêu cầu đổi mới giáo dục. Dù vậy, mục tiêu lớn nhất của hoạt động phát triển năng lực dạy học cho giáo viên phải là hình thành nhu cầu tự học, tự bồi dưỡng ở giáo viên, vì chính nhu cầu này là động lực bền vững cho sự phát triển nghề nghiệp của người giáo viên.

Nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên gồm: bồi dưỡng năng lực phát triển chương trình môn học; phát triển năng lực thiết kế hoạch dạy học; phát triển năng lực sử dụng các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, năng lực dạy học tích cực, phân hóa, liên môn, dạy học theo chủ đề, năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực. Hình thức bồi dưỡng cho giáo viên gồm: phát triển tập trung, phát triển tại chỗ, phát triển bằng tự học, phát triển từ xa Bồi dưỡng năng lực dạy học là nói đến việc nâng cao chất lượng chuyên môn của giáo viên, tinh thần cùng ý thức chủ động trong việc giảng dạy, giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, giữa giáo viên và phụ huynh học sinh để tạo nên môi trường học tập, giảng dạy tâm lý nhất, cùng với đó là việc đổi mới phương pháp học tập, giảng dạy cũng như thực hành thực tiễn [15]. 19 Việc bồi dưỡng năng lực dạy học là điều kiện tốt nhất để nâng cao phát triển năng lực của học sinh. Bởi vậy, các giáo viên cần có những suy nghĩ thiết thực về điều này, nhất là với một bộ phận giáo viên vẫn còn nặng nề theo khuynh hướng lý thuyết sách giáo khoa thì nên có sự chuẩn bị tinh thần cho những thay đổi “bắt buộc cần phải có”.

Học sinh có sự nâng cao năng lực tư duy mà giáo viên không có thì những thắc mắc của học sinh sẽ trở thành những điều khó khăn với thầy cô giáo.