phần Mở đầu, Kết luận và Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm ba chƣơng. Chƣơng 1: Khái quát quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô trƣớc năm 1992. Những nội dung của chƣơng này điểm lại những di sản lịch sử của mối quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô trong thời kỳ lập quốc và trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Những nội dung này cho thấy thực trạng của mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Mêhicô từ năm 1992 có những sự kế thừa đặc điểm của mối quan hệ giữa hai nƣớc ở những giai đoạn trƣớc.
Quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao và xã hội từ 1992 đến nay. Trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao, Chƣơng 2 trình bày những chính sách đối ngoại chủ yếu của Hoa Kỳ và Mêhicô trong quan hệ song phƣơng giữa hai nƣớc và những hình thức hợp tác chính giữa hai nƣớc trong lĩnh vực này. Đối với những hợp tác trong các vấn đề xã hội, hai nội dung chính đƣợc trình bày trong Chƣơng 2 là vấn đề lao động nhập cƣ Mêhicô ở Hoa Kỳ và vấn đề hợp tác chống ma túy giữa hai nƣớc. Quan hệ Hoa Kỳ - Mêhicô trong các lĩnh vực thƣơng mại, đầu tƣ và viện trợ kinh tế từ 1992 đến nay.
Chƣơng 3 trình bày những mối quan hệ kinh tế chặt chẽ giữa Hoa Kỳ và Mêhicô cũng nhƣ những hợp tác kinh tế, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thƣơng mại và đầu tƣ giữa hai nƣớc. Những hợp tác trong khuôn khổ của khối kinh tế NAFTA là một dung quan trọng của chƣơng này. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT QUAN HỆ HOA KỲ - MÊHICÔ TRƢỚC NĂM 1992 1. NHỮNG DI SẢN LỊCH SỬ TRONG QUAN HỆ HAI NƢỚC 1.
Sự xâm lấn lãnh thổ Mêhicô của Hoa Kỳ Hoa Kỳ và Mêhicô là hai quốc gia láng giềng có mối quan hệ lịch sử gắn kết với nhau lâu đời kể từ ngày lập quốc cho tới nay. Cũng giống nhƣ lịch sử quan hệ của các nƣớc có chung đƣờng biên giới khác trên thế giới, sự đụng độ và tranh chấp lãnh thổ đã diễn ra khá mạnh trong buổi đầu hình thành biên giới lãnh thổ cũng nhƣ trong quá trình phát triển của cả Hoa Kỳ và Mêhicô. Do điều kiện lịch sử khác nhau mà Hoa Kỳ trong buổi đầu độc lập là một nƣớc có diện tích nhỏ hơn Mêhicô song lại giành đƣợc độc lập trƣớc Mêhicô và phát triển rất nhanh, đặc biệt là quá trình tiến về phía Tây mở rộng lãnh thổ. Trong khi đó, nƣớc cộng hòa Mêhicô giành đƣợc độc lập muộn hơn và liên tục ở trong tình trạng bất ổn.
Vì thế, ngay từ đầu, Hoa Kỳ đã chủ định mở mang bờ cõi bằng nhiều biện pháp khác nhau. Trƣờng hợp thứ nhất là việc thôn tính vùng Florida và Oregon. Năm 1814, Andrew Jackson, một sĩ quan quân đội Mỹ, trở nên nổi tiếng trong cuộc chiến ở Horseshoe Bend (Mỹ) chống lại 1.000 chiến binh Creek và đã giết chết 800 ngƣời trong số đó.[75] Sau đó, Jackson tìm cách ép buộc ngƣời bản địa phải ký hợp đồng bán đất cho ngƣời da trắng. Trên đà thắng lợi, Andrew Jackson mở rộng cuộc chiến của mình ra khắp vùng miền Nam lãnh thổ nƣớc Mỹ ngày nay và tập trung vào Florida.
Vùng đất này vốn đã đƣợc nhà thám hiểm ngƣời Tây Ban Nha, Ponce de León khám phá và đặt tên là La Florida vào năm 1513. Sau đó, nhà thám hiểm khác ngƣời Tây Ban Nha đã chỉ huy những đợt khám phá mới ở vùng La Florida. Đó là Pánfilo de Narváez trong những năm 1520; Hernando de Soto từ năm 1539 đến 1542. Mặt khác, các cuộc thám hiểm của ngƣời Tây Ban Nha đều xuất phát từ Mêhicô và Pêru.
Nhƣ vậy, Andrew Jackson 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã tấn công vào phần đất đã đƣợc ngƣời Tây Ban Nha khám phá từ trƣớc. Cuộc tấn công vào Florida với cái cớ ban đầu là tiêu diệt nô lệ bỏ trốn và những ngƣời bản địa cƣớp bóc đã biến thành một cuộc chiến tranh lớn với ngƣời da đỏ năm 1818. Chính cuộc chiến này đã dẫn tới quan niệm của ngƣời Mỹ cho rằng các vùng đất chiếm đƣợc nhất thiết phải thuộc về Hoa Kỳ. Vì vậy, chính giới Hoa Kỳ đã lên tiếng đòi mua lại Florida.
Thực chất, trong cuộc chiến này, Andrew Jackson đã chỉ huy quân đội tấn công vào vùng Florida, đốt phá các làng của ngƣời bản địa, đánh chiếm các pháo đài của ngƣời Tây Ban Nha cho đến khi ngƣời Tây Ban Nha buộc phải chấp thuận bán vùng này cho Hoa Kỳ vào năm 1819. Với thỏa thuận mua bán năm 1819 trị giá 5 triệu đô la Mỹ, Hoa Kỳ đã đoạt từ tay Tây Ban Nha cả vùng Florida ở miền Đông nƣớc Mỹ ngày nay kèm theo quyền sở hữu của Tây Ban Nha đối với khu vực Oregon ở miền Viễn Tây.[5,166] Điều đó đã làm mất đi cơ hội mở rộng lãnh thổ của chính quyền thuộc địa Mêhicô ra vùng lãnh thổ Florida - nơi những ngƣời Tây Ban Nha cha ông họ đã khai phá từ 3 thế kỷ trƣớc. Với việc chiếm đƣợc Oregon, Hoa Kỳ đã thành công bƣớc đầu trong việc tiến về miền Tây bất chấp những khó khăn từ sự chống đối của ngƣời bản địa, cũng nhƣ sự hiện diện của ngƣời Tây Ban Nha tại châu Mỹ. Vụ mua bán năm 1819 chính là bƣớc khởi đầu thuận lợi, tạo ra những lợi thế nhất định cho Hoa Kỳ trong công cuộc tranh giành đất đai với Mêhicô sau này để thực hiện mở rộng lãnh thổ về miền Tây.
Trƣờng hợp mở rộng lãnh thổ thứ hai của Hoa Kỳ việc là mua vùng Louisiana của Pháp. 1 Năm 1803, khi biết sắp lâm vào một cuộc chiến tranh với ngƣời Anh, Pháp đã quyết định bán vùng Louisiana cho Hoa Kỳ với giá 15 triệu đô la Mỹ để bổ sung ngân sách và đặt nó ngoài tầm với của ngƣời Anh. Trƣớc đó, thông qua hiệp ƣớc năm 1800, Pháp cũng đã từng hứa sẽ bán cho Tây Ban Nha vùng đất này trong trƣờng hợp Pháp có ý định bán nhƣng trong vụ mua bán 1 Đây là vùng lãnh thổ có diện tích rộng đến 2,6 triệu km2 nằm ở phía tây sông Mississippi và cảng New Orleans nằm gần phía cửa con sông này. Đây là một cảng rất cần thiết đối với việc vận chuyển hàng hóa của Hoa Kỳ bằng tàu thủy từ các vùng thung lũng sông Mississippi và Ohio.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nói trên với Hoa Kỳ, Pháp đã không tham khảo ý kiến Tây Ban Nha.[76] Một vấn đề đặt ra là ranh giới của vùng lãnh thổ này với phần thuộc địa Mêhicô của Tây Ban Nha chƣa từng đƣợc phân định rõ ràng. Điều đó mở ra khả năng lớn cho Hoa Kỳ tiếp tục mở rộng đƣờng biên giới của vùng lãnh thổ này sang phần lãnh thổ của Mêhicô. Điều này tất nhiên sẽ ảnh hƣởng đến lợi ích quốc gia của Mêhicô. Cũng giống nhƣ các đế quốc châu Âu vào thời điểm đầu thế kỉ XIX, quyền lực luôn là mục tiêu hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.
Về mặt hình thức mở rộng quyền lực, Hoa Kỳ cũng học tập các đế quốc châu Âu là đẩy mạnh việc mở mang lãnh thổ dù có phải sử dụng biện pháp quân sự. Trƣờng hợp Hoa Kỳ gây ra cuộc xung đột với Mêhicô ở Texas là một minh chứng. Trong suốt thập niên 1820, ngƣời Mỹ đã định cƣ ở vùng lãnh thổ bao la mang tên Texas. Những ngƣời này nhận đƣợc giấy cấp đất do chính quyền cai trị Mêhicô ban hành.
Tuy nhiên, sau ngày Mêhicô độc lập, số ngƣời định cƣ ở Texas đến từ Hoa Kỳ đã gia tăng nhanh chóng, gây lo ngại cho chính quyền Mêhicô. Kết quả là một lệnh cấm nhập cƣ đƣợc Mêhicô ban hành năm 1830. Năm 1834, tƣớng Antonio Lopez de Santa Anna đã thiết lập chế độ độc tài ở Mêhicô và một năm sau ngƣời Texas đã nổi loạn. Santa Anna đã đánh bại các cuộc dấy loạn của ngƣời Mỹ ở Alamo đầu năm 1836, giết hại tất cả những ngƣời phản kháng, gây nên sự căm phẫn trong tâm lý của ngƣời Mỹ di cƣ bấy giờ.
Một tháng sau sự kiện Alamo, cƣ dân của Texas tập hợp dƣới sự chỉ huy của San Houston, đã đánh bại quân đội Mêhicô và bắt đƣợc tƣớng Santa Anna trong một trận đánh ở San Jacinto. Vị tƣớng này đã buộc phải ký một văn kiện đầu hàng trong đó đảm bảo nền độc lập của dân Texas. Trong gần mƣời năm tiếp theo, Texas vẫn là một nƣớc cộng hòa độc lập với tên gọi là ―Ngôi sao cô đơn‖. Sau đó, Texas trở thành bang thứ 28 của Hoa Kỳ vào năm 1845.
Tuy Mêhicô đã cắt đứt các quan hệ với Hoa Kỳ vì sự li khai của vùng Texas nhƣng vấn đề có thể gây xung đột lớn nhất vẫn tồn tại là vấn đề biên giới của bang mới - bang Texas. Chính quyền Texas đã tuyên bố đƣờng biên giới là 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sông Rio Grande trong khi Mêhicô cho rằng đƣờng biên này ở xa trên phía bắc dọc sông Nueces. Trong khi đó, những ngƣời định cƣ Hoa Kỳ đã tràn ngập lãnh thổ vùng New Mexico và Califonia lúc này đang thuộc sở hữu của Mêhicô. Chính phủ Hoa Kỳ đã cố gắng mua hai vùng đất này của Mêhicô song đã thất bại.
Sau những cuộc đụng độ giữa binh lính các bang của Mêhicô và Hoa Kỳ dọc theo sông Rio Grande, Hoa Kỳ tuyên chiến vào năm 1846. Quân đội Hoa Kỳ đã giành nhiều chiến thắng trên chiến trƣờng trong đó phải kể đến việc họ đã tiến công vào thủ đô Mexico City vào đầu năm 1847. Cuối cùng, sau khi tƣớng Santa Anna của Mêhicô từ chức, Hoa Kỳ mới có thể điều đình đƣợc Hiệp ƣớc Guadalupue Hidalgo vào năm 1848. Theo đó, Mêhicô nhƣợng quyền sở hữu vùng Tây Nam và California với giá 15 triệu đô la Mỹ.
Sau cuộc chiến, Hoa Kỳ đã có đƣợc một vùng lãnh thổ mới rộng lớn tới 1,36 triệu km2, gồm các bang ngày nay là Nevada, California, Utah và một số vùng thuộc các bang New Mexico, Arizona, Colorado và Wyoming. [5,183] Sau đó, vào năm 1853 khi Santa Anna trở lại nắm quyền Tổng thống, do cần tiền chi tiêu cho chính phủ, ông đã bán nốt phần còn lại của vùng New Mexico và Arizona cho Hoa Kỳ với giá 10 triệu đô la Mỹ. Sự kiện này thƣờng đƣợc gọi dƣới cái tên vụ mua bán Gadsden.[31,284] Toàn bộ vùng đất Mêhicô bán cho Hoa Kỳ năm 1853 thuộc khu vực thung lũng Mesilla, nơi Hoa Kỳ rất cần mua để xây dựng tuyến đƣờng sắt nối liền với khu vực California mới giành đƣợc sau cuộc chiến Texas. Vì thế, vụ mua bán này làm ngƣời Mỹ rất hài lòng.