Phương Pháp Tổ Chức Dây Chuyền Lean Tại Tập Đoàn Dệt May Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Chương iv phương pháp tổ chức dây chuyền lean tập đoàn dệt may việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Th.S Lưu Thị Lan
• Trường học: Trường Cao Đẳng Kinh Tế - Kỹ Thuật Vinatex
• Chuyên ngành: Công Nghệ May
• Đề tài: Phương Pháp Tổ Chức Dây Chuyền Lean Trong Ngành Dệt May Việt Nam
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG I: PHƢƠNG PHÁP XÂY DỰNG QUI TRÌNH MAY
• 1.1. Phƣơng pháp xây dựng qui trình may
• 1.2. Cơ sở để phân tích
• 1.3. Nguyên tắc phân tích sản phẩm
• 1.4. Phƣơng pháp xây dựng qui trình may
• 1.5. Thiết bị và dụng cụ
• 1.6. Bậc thợ
• 1.7. Nguyên tắc phân tích sản phẩm
• 1.8. Các hình thức trình bày qui trình may
• 1.9. Nội dung bảng qui trình may
• 2. CHƯƠNG II: TÍNH TOÁN THIẾT KẾ CHUYỀN
• 3. CHƯƠNG III: ĐIỀU CHUYỀN
• 4. CHƯƠNG IV: GIỚI THIỆU MÔ HÌNH TỔ CHỨC DÂY CHUYỀN LEAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Tổ Chức Dây Chuyền Lean Trong Ngành Dệt May

Phương pháp tổ chức dây chuyền Lean đã trở thành một xu hướng quan trọng trong ngành dệt may Việt Nam. Lean Manufacturing không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất mà còn giảm thiểu lãng phí, nâng cao chất lượng sản phẩm. Ngành dệt may, với đặc thù sản xuất hàng loạt, rất cần áp dụng các phương pháp này để cải thiện hiệu suất và giảm chi phí sản xuất.

1.1. Khái Niệm Về Dây Chuyền Lean Trong Ngành Dệt May

Dây chuyền Lean là một phương pháp sản xuất tập trung vào việc giảm thiểu lãng phí và tối ưu hóa quy trình. Trong ngành dệt may, điều này có nghĩa là cải tiến từng bước trong quy trình sản xuất để đạt được hiệu quả cao nhất.

1.2. Lợi Ích Của Việc Áp Dụng Lean Manufacturing

Việc áp dụng Lean Manufacturing mang lại nhiều lợi ích cho ngành dệt may, bao gồm giảm chi phí sản xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm và tăng cường sự hài lòng của khách hàng. Các doanh nghiệp có thể tiết kiệm thời gian và nguồn lực, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh.

II. Những Thách Thức Khi Triển Khai Dây Chuyền Lean Trong Ngành Dệt May

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc triển khai dây chuyền Lean trong ngành dệt may cũng gặp phải không ít thách thức. Các doanh nghiệp cần phải đối mặt với sự kháng cự từ nhân viên, thiếu hụt kiến thức về Lean và khó khăn trong việc thay đổi quy trình sản xuất.

2.1. Kháng Cự Từ Nhân Viên

Một trong những thách thức lớn nhất là sự kháng cự từ nhân viên. Nhiều công nhân có thể cảm thấy không thoải mái với sự thay đổi và lo ngại về việc mất việc làm. Do đó, việc truyền đạt rõ ràng về lợi ích của Lean là rất quan trọng.

2.2. Thiếu Kiến Thức Về Lean

Nhiều doanh nghiệp trong ngành dệt may thiếu kiến thức và kinh nghiệm trong việc áp dụng Lean. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho nhân viên là cần thiết để đảm bảo sự thành công của quá trình triển khai.

III. Phương Pháp Triển Khai Dây Chuyền Lean Hiệu Quả Trong Ngành Dệt May

Để triển khai dây chuyền Lean hiệu quả, các doanh nghiệp cần thực hiện một số bước quan trọng. Những phương pháp này bao gồm việc phân tích quy trình hiện tại, xác định lãng phí và áp dụng các công cụ Lean phù hợp.

3.1. Phân Tích Quy Trình Hiện Tại

Phân tích quy trình hiện tại giúp xác định các bước không cần thiết và lãng phí trong sản xuất. Điều này là cơ sở để cải tiến và tối ưu hóa quy trình sản xuất.

3.2. Áp Dụng Các Công Cụ Lean

Các công cụ Lean như 5S, Kaizen và Value Stream Mapping có thể được áp dụng để cải thiện quy trình sản xuất. Những công cụ này giúp xác định và loại bỏ lãng phí, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dây Chuyền Lean Trong Ngành Dệt May Việt Nam

Nhiều doanh nghiệp dệt may tại Việt Nam đã áp dụng thành công dây chuyền Lean, mang lại kết quả tích cực. Những ứng dụng này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm và sự hài lòng của khách hàng.

4.1. Các Doanh Nghiệp Tiêu Biểu Áp Dụng Lean

Một số doanh nghiệp lớn trong ngành dệt may đã áp dụng Lean Manufacturing và đạt được những thành công nhất định. Họ đã cải thiện quy trình sản xuất và giảm thiểu lãng phí, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ứng Dụng Lean

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng Lean Manufacturing đã giúp các doanh nghiệp dệt may giảm chi phí sản xuất từ 10-30% và cải thiện chất lượng sản phẩm lên đến 20%.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Dây Chuyền Lean Trong Ngành Dệt May

Tương lai của dây chuyền Lean trong ngành dệt may Việt Nam rất hứa hẹn. Với sự phát triển không ngừng của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao từ thị trường, việc áp dụng Lean sẽ trở thành một yếu tố quyết định cho sự thành công của các doanh nghiệp.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Lean Trong Ngành Dệt May

Xu hướng phát triển Lean trong ngành dệt may sẽ tiếp tục gia tăng, đặc biệt là trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Các doanh nghiệp cần phải liên tục cải tiến và áp dụng các phương pháp mới để duy trì vị thế cạnh tranh.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Đào Tạo Nhân Lực

Đào tạo nhân lực là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của việc triển khai Lean. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào đào tạo và phát triển kỹ năng cho nhân viên để họ có thể thích ứng với các thay đổi trong quy trình sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thiết kế chuyền - Điều chuyền (Mã môn học/mô đun: 22) được biên soạn vào năm 2021 theo chương trình đào tạo ngành Công nghệ may và May thời trang tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vinatex TP. Hồ Chí Minh (nay trực thuộc hệ thống đào tạo của Tập đoàn Dệt May Việt Nam). Môn học được bố trí vào học kỳ I năm thứ ba, ngay sau học phần Kỹ thuật may 2, giữ tính chất là môn học chuyên môn phục vụ thực tập chuyên sâu nhằm thay thế khóa luận tốt nghiệp.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định trên ba phương diện chuẩn đầu ra:

• Kiến thức: Người học nắm vững nguyên tắc xây dựng bảng quy trình may, tính toán cân đối thiết kế chuyền, xác định đơn giá công đoạn; hiểu rõ nguyên tắc bố trí sơ đồ thiết bị và tính toán tiền lương theo phương thức sản xuất Lean.
• Kỹ năng: Có khả năng xây dựng quy trình công nghệ cho nhiều chủng loại sản phẩm may; tính toán nhu cầu máy móc thiết bị, tính toán năng suất chuyền và năng suất đầu người; triển khai bán thành phẩm và bố trí mặt bằng phân xưởng may công nghiệp.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện phương pháp làm việc chuẩn hóa, tư duy điều hành kỹ thuật và sáng tạo trong quản lý sản xuất theo môi trường công nghiệp hiện đại.

Giáo trình có kết cấu gồm 4 chương chuyên đề được phân công biên soạn cụ thể: Th.S Lưu Thị Lan phụ trách biên soạn Chương I, II, III; Th.S Ninh Thị Vân phụ trách biên soạn Chương IV. Điểm đặc sắc của tài liệu là sự kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống lý thuyết định mức công nghiệp với số liệu thực tế được khảo sát trực tiếp tại các doanh nghiệp may thuộc Tập đoàn Dệt May Việt Nam trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình phát triển tuần tự theo chu trình chuẩn bị kỹ thuật, thiết kế công nghệ, điều hành sản xuất và cải tiến quy trình:

• Chương I: Phương pháp xây dựng qui trình may: Trình bày cơ sở phân tích sản phẩm (dựa vào sản phẩm mẫu, tài liệu kỹ thuật, kinh nghiệm chuyên môn); phương pháp chia tách công đoạn chính và công đoạn phụ; ứng dụng cữ gá, rập cải tiến; phân loại bậc thợ ngành may (bậc 1 đến bậc 6); kỹ thuật lập bảng quy trình may 6 cột và biểu diễn quy trình bằng sơ đồ nhánh cây (với hệ thống ký hiệu quy ước cho máy 1 kim, máy chuyên dùng, thao tác tay, ủi ép, kiểm tra). Chương này cũng đi sâu vào các phương pháp đo thời gian làm việc (bấm giờ bằng đồng hồ, phương pháp thống kê, phương pháp camera) và phân loại thời gian sản xuất (thời gian trực tiếp, thời gian phụ, thời gian ngoài sản xuất/thời gian chết).
• Chương II: Tính toán thiết kế chuyền: Cung cấp hệ thống cơ sở và nguyên tắc thiết kế dây chuyền may công nghiệp; định nghĩa nhịp độ sản xuất (NĐSX), khái niệm cân đối lý tưởng, sự mất cân đối và phần trăm tải trọng ($T%$) với dung sai chuẩn $5 - 10%$. Chương xác lập 4 nguyên tắc ưu tiên khi ghép công đoạn, công thức tính toán số lượng lao động, số lượng thiết bị, định mức năng suất (năng suất công đoạn, năng suất đầu người, năng suất đầu máy, năng suất tổ/chuyền) và thời gian ước lượng may bó sản phẩm đầu chuyền (với hệ số thời gian từ $1{,}2$ đến $1{,}8$). Cung cấp cấu trúc bảng thiết kế chuyền 8 cột và phân loại các dạng dây chuyền (dây chuyền hàng dọc, dây chuyền cụm, hình thức triển khai bán thành phẩm).
• Chương III: Điều chuyền: Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng vị trí nhân sự trong chuyền may bao gồm: chuyền trưởng (tổ trưởng), chuyền phó, nhân viên kỹ thuật chuyền, nhân viên kiểm soát chất lượng (QC chuyền may) và công nhân may. Chương cũng phân tích các hình thức và nguyên tắc cơ bản trong bố trí mặt bằng phân xưởng, cùng phương pháp tính đơn giá công đoạn may.
• Chương IV: Giới thiệu mô hình tổ chức dây chuyền Lean: Trình bày điều kiện xây dựng chuyền Lean, 8 trạng thái lãng phí (8 NOS), 6 nguyên tắc Lean (nhận diện lãng phí, chuẩn hóa quy trình, quy trình liên tục, sản xuất kéo, chất lượng từ gốc, cải tiến liên tục - Kaizen), các công cụ sản xuất Lean và quy trình 12 bước triển khai thực hiện dây chuyền Lean từ khâu chọn chuyền thí điểm đến phương pháp tính lương trong mô hình Lean.

Tiến trình logic của giáo trình:
[Phân tích sản phẩm & Đo thời gian] ➔ [Tính toán & Lập bảng thiết kế chuyền] ➔ [Bố trí mặt bằng & Điều phối nhân sự] ➔ [Tối ưu hóa quy trình theo Lean]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết định mức lao động và công nghệ may công nghiệp:

• Lý thuyết cân đối dây chuyền (Line Balancing): Dựa trên chỉ số nhịp độ sản xuất ($NĐSX$) để phân bổ khối lượng công việc đồng đều giữa các vị trí làm việc, triệt tiêu thời gian chờ đợi và ùn tắc bán thành phẩm.
• Nguyên lý phân đoạn công nghệ: Phân tách sản phẩm từ may chi tiết nhỏ, may cụm chi tiết (cổ, tay, thân, lưng, túi) đến lắp ráp hoàn chỉnh; phân loại sản phẩm đơn giản 1 lớp (áo sơ mi, áo polo) và sản phẩm nhiều lớp (áo jacket 2 lớp có lớp chính, lớp lót, lớp chần gòn).
• Lý thuyết sản xuất tinh gọn (Lean Manufacturing): Nhận diện các dạng lãng phí phát sinh trong sản xuất may mặc (thao tác thừa, vận chuyển, chờ đợi, lỗi hỏng, tồn kho bán thành phẩm) và phương thức sản xuất kéo (Pull Production) đảm bảo chất lượng từ gốc.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Bấm giờ định mức thao tác theo phương pháp quan sát liên tục hoặc riêng lẻ; vẽ sơ đồ nhánh cây dạng đối xứng hoặc lệch trái; lập bảng quy trình may 6 cột; lập bảng thiết kế chuyền 8 cột.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Tính toán các thông số công nghệ: $$\text{Nhịp độ sản xuất (NĐSX)} = \frac{\text{Tổng thời gian chế tạo sản phẩm (giây)}}{\text{Số công nhân trực tiếp sản xuất (lao động)}} = \frac{\text{Thời gian làm việc trong ngày (giây)}}{\text{Sản lượng trong ngày (sản phẩm)}}$$ $$\text{Phần trăm tải trọng } (T%) = \frac{\text{Sức làm}}{\text{Nhịp độ sản xuất}} \times 100%$$ $$\text{Số lượng thiết bị} = \frac{\text{Tổng thời gian làm việc trên thiết bị}}{\text{Nhịp độ sản xuất}}$$
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Ghép công đoạn theo 4 bậc ưu tiên kỹ thuật; bố trí và cân đối thợ phụ, thợ máy; sắp xếp thiết bị chuyên dùng (máy 1 kim, vắt sổ 1 kim 3 chỉ - VS3C, vắt sổ 2 kim 5 chỉ - VS5C, 2 kim móc xích - 2KMX, tra tay cuốn móc xích - TTMX, máy thùa, máy đính nút, máy bọ, máy mổ túi tự động, máy ép); quản lý hồ sơ kỹ thuật mã hàng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach)

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận từ nguyên lý đến tính toán định lượng và ứng dụng hiện trường sản xuất. Các bước lý thuyết đều đi kèm biểu mẫu kỹ thuật chuẩn, công thức tường minh và ví dụ tính toán hoàn chỉnh cho các mã hàng công nghiệp thực tế.

Bài tập và dữ liệu thực hành (Case Studies & Exercises)

Hệ thống bài tập gắn liền với các bộ dữ liệu định mức công nghệ của các mã hàng thực tế:

• Mã hàng Áo sơ mi nam #011 (Khách hàng VETC): Tổng thời gian chế tạo $1985\text{s}$, gồm 34 công đoạn, thực hiện trên dây chuyền 33 công nhân, $NĐSX = 60\text{s}$, năng suất chuyền 478 sản phẩm/ca 8 giờ ($28800\text{s}$), tiến độ sản xuất 4000 sản phẩm trong 9 ngày.
• Mã hàng Quần kaki nam #018 (Khách hàng THAILAND): Quy trình gồm 51 công đoạn chia làm 3 cụm (Cụm chi tiết lưng: 9 công đoạn - $108\text{s}$; Cụm thân trước: 19 công đoạn - $422\text{s}$; Cụm lắp ráp hoàn chỉnh: 23 công đoạn - $651\text{s}$; tổng thời gian $1181\text{s}$).
• Mã hàng Áo sơ mi nam #019 (Khách hàng VETCTEX): Quy trình tinh gọn với cụm lắp ráp gồm 28 công đoạn ($666\text{s}$), tổng thời gian toàn bộ quy trình là $906\text{s}$.
• Mã hàng Quần âu nam #1919 (Khách hàng VETCTEX): Quy trình chi tiết gồm 145 bước công việc chia làm 4 cụm (Cụm thân trước: 37 bước - $463\text{s}$; Cụm thân sau và lưng: 50 bước - $734\text{s}$; Cụm lắp ráp: 37 bước - $711\text{s}$; Cụm hoàn thành: 21 bước - $286\text{s}$).

Phương pháp đo đạc và đánh giá

• Thực hành bấm giờ: Hướng dẫn quy chuẩn thao tác đo thời gian (vị trí đứng chéo sau công nhân $1{,}5\text{ m} - 2\text{ m}$ để mắt người quan sát, đồng hồ và kim máy may nằm trên cùng một đường thẳng); kỹ thuật tách trừ sai số và loại bỏ yếu tố thời gian đột biến khi phát sinh sự cố kỹ thuật (đứt chỉ, gãy kim, hết suốt).
• Hệ thống câu hỏi ôn tập cuối chương: Yêu cầu sinh viên vận dụng vẽ sơ đồ khối, sơ đồ nhánh cây và thiết kế chuyền cho các chủng loại sản phẩm mở rộng như: Áo sơ mi nữ, Quần âu nữ, Áo Polo-shirt, Quần short, Áo jacket 1 lớp.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tích hợp trang thiết bị và công nghệ hiện đại

Giáo trình phản ánh thực trạng cơ giới hóa và tự động hóa trong ngành may công nghiệp:

• Cập nhật các thiết bị công nghệ mới: Máy may 1 kim vừa may vừa xén, máy mổ túi tự động lập trình, máy thùa khuy và đính nút tự động cắt chỉ, máy cuốn sườn cùi chỏ (CSCC), máy tra tay cuốn móc xích (TTMX), máy ép vòng nách và máy ép sườn chuyên dùng.
• Ứng dụng dụng cụ phụ trợ chuyên biệt: Hệ thống cữ, gá kim loại cuốn mép vải tự động và rập cải tiến bằng nhựa/mica 2 lớp (như rập may lộn lá cổ áo sơ mi, rập mổ túi 2 viền quần âu) giúp chuẩn hóa thao tác, tăng năng suất và ổn định chất lượng đường may.

Tích hợp mô hình quản trị tinh gọn (Lean Manufacturing)

Điểm cập nhật trọng tâm tại Chương IV là việc đưa phương thức Lean vào tổ chức chuyền may:

• Hệ thống hóa 8 trạng thái lãng phí (8 NOS - Novus Ordo Seclorum).
• Thiết lập quy trình 12 bước triển khai dây chuyền Lean: từ việc thành lập và đào tạo nhóm Kaizen, chuẩn bị bảng biểu quản lý trực quan, bố trí lại mặt bằng theo dòng chảy liên tục (One-piece flow), đến phương pháp tính đơn giá lương gắn liền với hiệu suất chuyền Lean.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên: Sinh viên năm thứ 3 trình độ Cao đẳng và Trung cấp thuộc khối ngành Công nghệ may, May thời trang; sử dụng làm tài liệu học tập chính khóa cho học phần chuyên môn thay thế khóa luận tốt nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành học phần Kỹ thuật may 1, Kỹ thuật may 2, nắm vững kỹ thuật may các đường may cơ bản, cấu trúc lắp ráp trang phục và nguyên lý vận hành các loại thiết bị may công nghiệp.
• Giảng viên: Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chuẩn, cung cấp khung bài giảng lý thuyết, ngân hàng số liệu định mức và bài tập tình huống thiết kế chuyền mẫu.
• Cán bộ kỹ thuật và quản lý doanh nghiệp: Tài liệu tham khảo kỹ thuật cho tổ trưởng chuyền may, kỹ thuật chuyền, nhân viên định mức (IE - Industrial Engineering), nhân viên QA/QC tại các công ty may công nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên năm cuối hệ Cao đẳng và Trung cấp ngành Công nghệ may, May thời trang, đồng thời dùng làm tài liệu nghiệp vụ cho cán bộ quản lý kỹ thuật, chuyền trưởng, tổ phó tại các nhà máy may.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn này?

Người học bắt buộc phải hoàn thành học phần Kỹ thuật may 2, có kỹ năng nhận biết cấu trúc sản phẩm may, hiểu nguyên lý hoạt động của máy may 1 kim, máy vắt sổ và các thiết bị may chuyên dùng.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu lý thuyết may thông thường?

Giáo trình không chỉ dừng lại ở kỹ thuật may đơn lẻ mà tập trung vào bài toán tối ưu hóa công nghiệp: định mức thời gian, tính toán cân đối tải trọng chuyền ($T%$), bố trí mặt bằng công nghệ và tích hợp mô hình Lean với 12 bước triển khai thực tế.

4. Làm sao để tự học và thực hành hiệu quả theo giáo trình?

Người học nên bám sát quy trình mẫu của mã hàng Áo sơ mi nam #011 và Quần âu nam #1919, tự thực hiện lại các phép tính nhịp độ sản xuất ($NĐSX$), lập bảng phân công lao động theo 4 bậc ưu tiên ghép công đoạn và giải các bài tập tình huống cho áo Polo, áo Jacket ở cuối mỗi chương.

5. Giáo trình có cung cấp bảng số liệu định mức thực tế không?

Có. Tài liệu cung cấp đầy đủ bảng quy trình công nghệ chi tiết kèm theo thời gian chuẩn (tính bằng giây), phân cấp bậc thợ (từ bậc 1 đến bậc 6) và quy định thiết bị cho từng bước công việc của 4 mã hàng may công nghiệp thực tế.

---

Kết luận

Giáo trình Thiết kế chuyền - Điều chuyền (2021) do Khoa Công nghệ Dệt May - Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vinatex TP. Hồ Chí Minh biên soạn là tài liệu học thuật hoàn chỉnh về tổ chức sản xuất may công nghiệp. Nội dung sách dẫn dắt người học qua lộ trình logic: từ phân tích công đoạn và đo thời gian làm việc, thiết kế cân đối chuyền may, điều hành nhân sự phân xưởng, đến chuyển đổi quy trình sản xuất theo mô hình Lean. Đây là tài liệu phục vụ trực tiếp cho việc hoàn thiện năng lực kỹ thuật và quản lý sản xuất trước khi sinh viên tốt nghiệp tham gia vào thị trường lao động dệt may.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: PHƢƠNG PHÁP XÂY DỰNG QUI TRÌNH MAY Nội dung chƣơng này trình bày những kiến thức cơ bản về xây dựng qui trình may cho một sản phẩm dạng sơ đồ khối, sơ đồ nhánh cây và một số phƣơng pháp bấm giờ để xác định thời gian thực hiện công việc trong qui trình. Mục tiêu - Trình bày qui trình may các loại sản phẩm bằng sơ đồ nhánh; - Phân tích đƣợc qui trình may cho một sản phẩm; - Xây dựng đƣợc qui trình may cho sản phẩm. - Bấm giờ để xác định thời gian thực hiện công việc trong qui trình; - Phát huy tính tích cực, chủ động của ngƣời học và rèn luyện tính cẩn thận khi thực hiện công việc. Nội dung chƣơng I.

PHƢƠNG PHÁP XÂY DỰNG QUI TRÌNH MAY 1. Khái niệm Qui trình may là bảng liệt kê tất cả các bƣớc công việc cần thiết theo trình tự hợp lý nhất để may hoàn chỉnh một sản phẩm, các bƣớc công việc tƣơng ứng với từng cấp bậc thợ đảm nhiệm, thiết bị thực hiện và thời gian hoàn thành bƣớc công việc. Qui trình may đƣợc phân thành các bƣớc công việc (hay còn gọi là công đoạn). Mỗi bƣớc công việc đƣợc xác định bởi một số các yếu tố liên quan đến điều kiện thực hiện.

Tất cả các công đoạn của qui trình đƣợc thể hiện ở dạng bảng nên qui trình may còn đƣợc gọi là “Bảng qui trình may”. Cơ sở để phân tích 2. Sản phẩm mẫu Tùy theo sản phẩm may là áo sơ mi, quần âu, áo polo, áo khoác… mà các cụm chi tiết của sản phẩm có thể đƣợc phân chia thành: cổ, tay, thân, lƣng, túi… Từ đó bảng qui trình may của một sản phẩm cũng thƣờng đƣợc trình bày từ may cụm chi tiết đến lắp ráp hoàn chỉnh. Vì vậy khi viết qui trình may, phải căn cứ vào sản phẩm mẫu phân tích cụ thể các chi tiết, cụm chi tiết của sản phẩm, tránh tình trạng thừa hay thiếu công đoạn.

Tài liệu kỹ thuật Tài liệu kỹ thuật là văn bản pháp lý sử dụng trong quá trình sản xuất, là sự thống nhất về kỹ thuật sản phẩm của khách hàng và nhà sản xuất. Vì vậy, khi viết qui trình may phải căn cứ vào tài liệu kỹ thuật để phân tích chính xác hơn. Kinh nghiệm Trong quá trình phân tích sản phẩm, kinh nghiệm chuyên môn rất quan trọng vì nó giúp xử lý công việc nhanh và chính xác. Khi tiến hành xây dựng qui trình may cho Chƣơng I: Phƣơng pháp xây dựng qui trình may 3 sản phẩm nào đó nếu ngƣời xây dựng qui trình đã có nhiều kinh nghiệm về sản xuất mặt hàng đó thì khả năng phân tích và viết qui trình may sẽ nhanh hơn, chính xác hơn.

Phƣơng pháp xây dựng qui trình may 3. Phân tích các công đoạn Là phân tích trình tự các thao tác lắp ráp của sản phẩm để tiện cho việc phân chia công đoạn trong quá trình sản xuất. Công đoạn đƣợc phân thành hai loại là công đoạn chính và công đoạn phụ. + Công đoạn chính: Đây là các công đoạn chủ chốt của qui trình.

Các công đoạn này nhằm biến đổi trạng thái và hình dáng của vật liệu. Chúng gắn liền với hoạt động của các thiết bị may hoặc các thiết bị chuyên dùng. + Công đoạn phụ: Đây là các công đoạn đƣợc thành lập nhằm hỗ trợ các công đoạn may chính. Đa số các công đoạn này đƣợc thực hiện thủ công có kèm các dụng cụ hoặc thiết bị phụ trợ nhƣ: cắt gọt, lấy dấu, ủi.

Khi viết qui trình may, cần tránh việc đặt tên cho công đoạn có tính chất phối hợp các hoạt động may và thủ công. Số lƣợng các công đoạn trong bảng qui trình may cho một sản phẩm cụ thể phụ thuộc vào ngƣời lập qui trình và công nghệ của nhà máy. Số lƣợng các công đoạn chính thƣờng là không đổi. Vì nếu thiếu hay thừa công đoạn chính thì sản phẩm sau gia công sẽ không đúng với yêu cầu kỹ thuật.

Đối với công đoạn phụ thì việc tăng hay giảm số lƣợng của chúng lại có ảnh hƣởng rất lớn đến năng suất và chất lƣợng sản phẩm may. Xác định thời gian thực hiện các công đoạn Trong quá trình thực hiện các sản phẩm may công nghiệp, tồn tại khá nhiều các loại thời gian khác nhau nhƣ: thời gian giao hàng, thời gian vận chuyển bán thành phẩm, thời gian chết. Trong đó có một loại thời gian rất quan trọng, ảnh hƣởng đến quá trình gia công sản phẩm, tính đơn giá cho mỗi công đoạn, cân đối chuyền hợp lý và theo dõi kế hoạch sản xuất của đơn hàng chính là thời gian thực hiện công đoạn. Vì vậy việc xác định thời gian cho các công đoạn may trong qui trình đòi hỏi phải chính xác.

Thời gian của các công đoạn may đƣợc xác định qua thực tế bấm giờ, thời gian này là thời gian trung bình của các lần bấm giờ. * Lƣu ý: Khi viết qui trình may, tách các công đoạn thợ phụ và thợ ngồi máy, để tiện cho việc bố trí công đoạn đƣợc dễ dàng, trừ trƣờng hợp công đoạn phụ đó có liên quan đến công đoạn chính về mặt kỹ thuật thì ta ghép chung. Thiết bị và dụng cụ Khi xây dựng qui trình may phải ghi rõ thiết bị, dụng cụ cần thiết để thực hiện các công đoạn may, để tiện cho việc tính toán thiết bị cần dùng một cách cụ thể. Mỗi công đoạn của qui trình, tùy theo mức độ chuyên môn hóa, sẽ đƣợc thực Chƣơng I: Phƣơng pháp xây dựng qui trình may 4 hiện trên một loại thiết bị khác nhau.

Qui định về thiết bị cho công đoạn trong bảng qui trình may nhằm xác định điều kiện thực hiện của công đoạn. Thiết bị đƣợc lựa chọn không những đáp ứng yêu cầu của đƣờng may mà còn có khả năng đảm bảo cho công đoạn đƣợc thực hiện nhanh nhất. Bên cạnh thiết bị máy móc thì các dụng cụ hỗ trợ đƣợc thiết kế chuyên biệt cho từng loại đƣờng may nhƣ cữ, gá, rập cải tiến. Các dụng cụ cữ, gá có thể tháo, lắp dễ dàng trên thiết bị may.

Hệ thống cữ, gá đƣợc chế tạo từ kim loại nhƣ sắt, thép có khả năng cuốn vật liệu hay bán thành phẩm theo yêu cầu của các đƣờng may. Cữ, gá đƣợc thiết kế cho từng kiểu đƣờng may và công đoạn nên có thể sử dụng linh hoạt cho các loại sản phẩm sao cho phù hợp với yêu cầu kỹ thuật của từng loại đƣờng may trên sản phẩm. Các dụng cụ rập cải tiến đƣợc chế tạo để cải tiến thao tác, quy trình may cho các chi tiết công đoạn. Các loại rập này thƣờng làm bằng nhựa hoặc mica đƣợc thiết kế hai hay nhiều lớp tùy theo yêu cầu kỹ thuật của công đoạn và có hình dạng của chi tiết.

Khi sử dụng rập cải tiến, ngƣời công nhân sẽ đặt vật liệu vải ở giữa các lớp và may theo rãnh qui định trên rập. Rập cải tiến đƣợc sử dụng rất phổ biến trong sản xuất nhƣ: rập may lộn lá cổ của áo sơ mi, rập mổ túi 2 viền quần âu… Khi sử dụng các dụng cụ hỗ trợ trên các công đoạn may, công nhân có thể chạy đƣờng may liên tục mà không cần dừng máy để kiểm soát chi tiết. Sử dụng hệ thống cữ, gá, rập cải tiến có thể nâng cao năng suất lao động đáng kể trên công đoạn. Đặc biệt việc sử dụng cữ, gá, rập cải tiến đã loại bỏ các yếu tố cá nhân khi thực hiện đƣờng may, giúp công nhân kiểm soát tốt công đoạn, góp phần ổn định chất lƣợng sản phẩm.

Bậc thợ Mỗi công đoạn của qui trình đều đƣợc qui định thực hiện bởi một bậc thợ. Căn cứ vào độ phức tạp của công việc trong từng công đoạn may để xác định cấp bậc thợ tƣơng đƣơng cho mỗi công đoạn. Bậc thợ thể hiện mức độ khó của công việc, trình độ tay nghề của công nhân may khi thực hiện công việc. Trong ngành may của Việt Nam, bậc thợ thƣờng đƣợc chia từ bậc 1 đến bậc 6.

Chƣa có tài liệu chính thức qui định việc áp dụng bậc thợ chung cho toàn ngành, vì thế mỗi doanh nghiệp may vẫn tự xây dựng và cập nhật các mức tiêu chuẩn hóa công việc trong bậc thợ. Thông thƣờng các công đoạn thủ công không đòi hỏi phải có kỹ năng vận hành máy hoặc các công đoạn may đơn giản với các đƣờng may thẳng và ngắn (ví dụ: lƣợc nhãn sƣờn, lấy dấu túi…) sẽ đảm nhận bởi thợ bậc 2. Những công đoạn phải sử dụng thiết bị chuyên dùng hoặc phải thể hiện sự khéo léo trong gia công sẽ bắt đầu từ thợ bậc 3 trở lên (ví dụ: tra cổ áo sơ mi, may thép tay gia đình, tra lƣng quần âu…). Nguyên tắc phân tích sản phẩm 4.

Phân tích sản phẩm đơn giản Chƣơng I: Phƣơng pháp xây dựng qui trình may 5 Sản phẩm đơn giản là những sản phẩm thƣờng có một lớp nhƣ áo sơ mi, áo polo. Để may hoàn chỉnh một sản phẩm, sản phẩm đƣợc phân tích thành tất cả các cụm chi tiết và các cụm lắp ráp. Thực hiện lắp ráp sản phẩm theo trình tự: May chi tiết nhỏ, lắp ráp thô, lắp ráp hoàn chỉnh. Các bƣớc công việc đƣợc phân tích thành các tiểu tác.

Khi viết qui trình may phải viết đầy đủ, rõ ràng các công đoạn, thƣờng viết theo các cụm chi tiết, cụm lắp ráp (ví dụ sản phẩm áo sơ mi có cụm cổ, cụm tay, cụm thân trƣớc, cụm thân sau và cụm lắp ráp hoàn chỉnh). Phân tích sản phẩm nhiều lớp Đối với những sản phẩm có từ 2 lớp trở lên phải phân tích cụ thể từng lớp (lớp chính, lớp lót, lớp gòn…). Việc phân tích từng lớp đƣợc thực hiện giống nhƣ phân tích sản phẩm đơn giản. Ví dụ: Phân tích sản phẩm áo jacket 2 lớp sẽ có các cụm theo các lớp nhƣ sau: - Cụm áo chính bao gồm cụm thân trƣớc, cụm thân sau, cụm cổ… - Cụm áo lót bao gồm may các chi tiết thân trƣớc, thân sau lót, chần gòn và ráp vai con thân lót.

- Cụm tay chính và lót bao gồm may bo lai tay, may tay chính, may tay lót, chần gòn tay. - Cụm lắp ráp hoàn chỉnh: Tra tay, tra cổ, tra dây kéo, đúp lót. Các hình thức trình bày qui trình may 5. Viết theo tính chất công việc Các công đoạn trong qui trình may có tính chất công việc giống nhau sẽ đƣợc thực hiện chung với nhau.

Ví dụ: Những công đoạn phụ của qui trình may áo sơ mi nam tay dài: 1. Xén gọt lá cổ 2. Xén gọt bát tay 3. Xén gọt túi Ví dụ: Những công đoạn vắt sổ ba chỉ của qui trình may quần jean: 1.

VS3C ba gết đơn 2. VS3C ba gết đôi 3. VS3C đáp lớn túi trƣớc 4.