Giáo trình thiết bị may công nghiệp - Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội - Nguyễn Thanh Tùng

Tài liệu giáo trình thiết bị may công nghiệp cung cấp kiến thức toàn diện về cấu tạo, nguyên lý vận hành và bảo dưỡng các loại máy may chuyên dụng.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Tùng
• Trường học: Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
• Chuyên ngành: Công nghệ may
• Đề tài: Thiết bị may công nghiệp
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình thiết bị may công nghiệp chuẩn ĐHCN Hà Nội

Giáo trình thiết bị may công nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành. Nhóm tác giả gồm Nguyễn Thanh Tùng và Dương Văn Trình biên soạn công phu. Cuốn sách phục vụ công tác giảng dạy cho sinh viên đại học, cao đẳng chuyên ngành Công nghệ may. Tài liệu chuẩn hóa kiến thức cơ bản về hệ thống máy móc ngành may. Ngành dệt may giữ vai trò mũi nhọn trong nền kinh tế quốc gia. Doanh nghiệp cần làm chủ công nghệ sản xuất hiện đại để gia tăng năng lực cạnh tranh. Hiểu rõ trang thiết bị giúp tối ưu hóa năng suất lao động và duy trì chất lượng sản phẩm may mặc. Nội dung sách phân chia mạch lạc theo ba phần chính yếu. Phần thứ nhất làm rõ cơ cấu cơ khí cùng các chuyển động căn bản. Phần thứ hai phân tích chi tiết từng dòng máy may công nghiệp tiêu biểu. Phần thứ ba mở rộng các trang thiết bị phụ trợ như máy cắt, máy ép nhiệt và đồ gá chuyên dùng. Sách cung cấp cơ sở lý thuyết vững chắc cho kỹ sư may.

1.1. Mục tiêu đào tạo và đối tượng tiếp cận của giáo trình

Giáo trình hướng tới mục tiêu cung cấp kiến thức nền tảng vững vàng cho người học ngành may. Sinh viên nắm bắt nguyên lý cấu tạo máy và phương pháp vận hành chuẩn xác. Nội dung giáo trình phục vụ trực tiếp chương trình đào tạo kỹ thuật viên tại các trường chuyên nghiệp. Cán bộ quản lý dây chuyền may cũng có thể tra cứu kiến thức chuyên sâu. Sách giúp nhân sự kỹ thuật làm chủ thiết bị sản xuất nhanh chóng. Người học xây dựng tư duy phân tích độc lập khi tiếp cận máy móc công nghiệp. Tài liệu hình thành năng lực tự nghiên cứu, cải tiến quy trình công nghệ may. Năng lực làm chủ máy móc tạo bước đệm phát triển sự nghiệp vững chắc.

1.2. Cấu trúc các cụm bộ phận căn bản của máy may công nghiệp

Máy may công nghiệp gồm ba bộ phận cơ bản: đầu máy, bàn máy và chân máy. Đầu máy giữ vai trò quan trọng nhất trong hệ thống thiết bị. Khu vực này chứa toàn bộ các cơ cấu động học chính xác. Thân máy đúc bằng kim loại chịu lực cao nhằm chống biến dạng. Bàn máy chế tạo từ gỗ công nghiệp để giảm rung động và tiếng ồn. Chân máy đúc bằng gang hoặc thép vững chắc nâng đỡ toàn bộ khối máy. Người vận hành có thể nâng hạ độ cao chân máy linh hoạt. Hệ thống bàn điều khiển kết hợp dàn cọc chỉ bảo đảm cấp chỉ ổn định. Cấu trúc đồng bộ này giúp đường may đạt chuẩn kỹ thuật cao.

II. Phân tích sự cố máy trong giáo trình thiết bị may công nghiệp

Quá trình vận hành máy may công nghiệp thường xuyên phát sinh các lỗi kỹ thuật phức tạp. Sự cố phổ biến nhất gồm đứt chỉ kim, gãy kim, bỏ mũi và nhăn đường may. Nguyên nhân xuất phát từ sự sai lệch động học hoặc do thao tác lắp ráp thiếu chính xác. Việc xác định đúng căn nguyên giúp rút ngắn thời gian dừng chuyền may. Hiện tượng đứt chỉ thường do lực căng đồng tiền quá lớn hoặc ống dẫn có cạnh sắc. Kim va chạm vào ổ chao gây hiện tượng gãy kim đột ngột. Độ sâu trụ kim sai lệch cũng làm giảm khả năng bắt chỉ của mỏ móc. Lực ép chân vịt không đồng đều dẫn đến bề mặt vải bị nhăn nhúm. Thiết bị hư hỏng làm giảm năng suất chung của toàn bộ xưởng sản xuất. Sản phẩm lỗi kỹ thuật gây tổn thất tài chính đáng kể cho doanh nghiệp may. Người bảo trì cần nắm chắc bảng phân tích lỗi để xử lý triệt để sự cố. Hiểu rõ từng chuyển động cơ khí là chìa khóa duy trì độ bền thiết bị.

2.1. Phân tích nguyên nhân đứt chỉ và gãy kim khi may tốc độ cao

Đứt chỉ kim xảy ra khi may ở tốc độ cao do ma sát nhiệt và lực căng đột ngột. Cụm đĩa đồng tiền siết quá chặt khiến sợi chỉ mất tính đàn hồi. Bề mặt lỗ mặt nguyệt bị xước hoặc mòn nhọn cọ xát làm đứt sợi chỉ. Lắp kim sai chiều rãnh chỉ cũng là nguyên nhân phổ biến gây sự cố này. Hiện tượng gãy kim phát sinh khi kim bị cong hoặc lệch tâm so với mỏ móc. Khi may qua lớp vải quá dày, thân kim dễ bị uốn cong rồi va chạm vào ổ. Trụ kim tụt thấp khiến mỏ móc đâm trực tiếp vào thân kim. Kiểm tra định kỳ độ cong của kim giúp phòng ngừa hỏng hóc nghiêm trọng.

2.2. Vấn đề đường may nhăn và mũi may không đồng đều

Đường may bị nhăn làm giảm tính thẩm mỹ của sản phẩm may mặc. Hiện tượng này xuất hiện khi lực căng chỉ trên và chỉ dưới quá lớn. Khi lực kẹp chỉ không cân bằng, mũi chỉ thắt không nằm chính giữa lớp vải. Áp lực chân vịt đè quá mạnh lên lớp vải cũng gây dồn ép nếp nhăn. Ngoài ra, răng cưa đẩy vải nhô quá cao gây biến dạng vật liệu mỏng. Khi răng cưa bị mòn, khả năng kéo vải suy giảm dẫn đến mũi may không đều. Chiều dài mũi may thay đổi thất thường khiến đường chỉ co rúm. Căn chỉnh áp lực chân vịt và thay thế răng cưa kịp thời sẽ loại bỏ lỗi này.

III. Giải pháp kỹ thuật từ giáo trình thiết bị may công nghiệp Hà Nội

Giáo trình thiết bị may công nghiệp cung cấp giải pháp căn chỉnh kỹ thuật chính xác cho từng cụm máy. Thao tác điều chỉnh tuân thủ nguyên lý cơ học giúp máy hoạt động trơn tru. Kỹ thuật viên cần chuẩn hóa quy trình điều chỉnh cơ cấu tạo mũi và hệ thống cấp chỉ. Cụm đồng tiền điều hòa chỉ cần được thiết lập lực kẹp phù hợp với từng chất liệu vải. Lực kẹp chỉ kim luôn duy trì lớn hơn từ 2 đến 3 lần lực kẹp chỉ móc. Cần giật chỉ hoạt động theo cơ cấu 4 khâu bản lề với hành trình chuẩn xác xấp xỉ 60mm. Giai đoạn đi xuống cung cấp chỉ đủ rộng để lồng qua ruột ổ chao. Giai đoạn đi lên chuyển động dứt khoát nhằm thu hồi chỉ và siết chặt nút thắt. Mối quan hệ đồng bộ giữa kim và mỏ móc phải được hiệu chỉnh theo đúng góc quay trục chính. Khoảng cách giữa kim và mũi mỏ móc duy trì khe hở tiêu chuẩn nhỏ hơn 0.1mm. Bàn ép chân vịt điều chỉnh áp lực vừa đủ để giữ vải phẳng mà không làm nhăn mặt hàng. Hệ thống bơm dầu bôi trơn khép kín cần thay dầu định kỳ để chống mài mòn chi tiết máy.

3.1. Phương pháp hiệu chỉnh cơ cấu điều hòa chỉ và cần giật chỉ

Cơ cấu điều hòa chỉ bảo đảm cung cấp đủ lượng chỉ cần thiết cho quá trình tạo mũi may. Kỹ thuật viên xoay núm vặn điều chỉnh đồng tiền để thay đổi độ nén của lò xo. Độ căng chỉ kim phải tương thích với chỉ số sợi chỉ và độ dày sản phẩm may. Cần giật chỉ thực hiện chu trình chuyển động lên xuống nhờ cơ cấu 4 khâu bản lề. Khi trục chính quay tròn, tay quay điều khiển thanh truyền dẫn động cần giật chỉ di chuyển chính xác. Đường cong chuyển động từ điểm 1 đến 13 cung cấp chỉ trên lồng qua ruột ổ chao. Đoạn hành trình từ điểm 13 đến 17 rút chỉ nhanh để siết chặt nút may. Căn chỉnh chuẩn xác quỹ đạo giúp giảm hẳn sự cố đứt chỉ.

3.2. Quy trình đồng bộ quan hệ chuyển động kim và mỏ móc

Quan hệ kim và mỏ móc quyết định trực tiếp tới khả năng tạo mũi may công nghiệp. Người thợ kỹ thuật hạ trụ kim xuống tận cùng vị trí thấp nhất. Tiếp tục quay trục chính theo chiều máy chạy để kim rút lên khoảng 1.8mm đến 2.0mm. Lúc này, sợi chỉ phồng ra tạo thành vòng cung mồi chỉ. Mũi mỏ móc chuyển động quét ngang qua phía trên đuôi mắt kim từ 1.0mm đến 1.5mm. Khe hở ngang giữa kim và mỏ móc phải duy trì trong giới hạn 0.05mm đến 0.1mm. Khoảng cách này ngăn ngừa kim va quẹt vào mỏ móc khi vận hành. Thiết lập đúng thông số loại bỏ triệt để hiện tượng bỏ mũi và sứt chỉ.

IV. Giá trị thực tiễn của giáo trình thiết bị may công nghiệp ĐHCNHN

Giáo trình thiết bị may công nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội giữ vai trò định hướng kỹ thuật quan trọng. Cuốn tài liệu kết hợp hài hòa giữa nguyên lý động học kinh điển và thực tiễn sản xuất may. Sinh viên nắm vững kiến thức từ giáo trình sẽ tự tin tiếp cận máy móc hiện đại tại xưởng may công nghiệp. Tài liệu là cẩm nang hữu ích phục vụ kỹ sư xưởng, tổ trưởng chuyền và thợ bảo trì máy. Các nguyên lý vận hành giúp nhà máy xây dựng kế hoạch bảo dưỡng định kỳ hiệu quả. Nhờ vậy, dây chuyền sản xuất luôn duy trì tốc độ cao và hạn chế hỏng hóc máy đột ngột. Nền công nghiệp dệt may đang từng bước chuyển mình theo xu hướng tự động hóa. Kiến thức cơ khí nền tảng trong giáo trình tạo tiền đề tiếp cận các hệ thống máy lập trình hiện đại. Việc chuẩn hóa kỹ năng bảo trì nâng cao độ bền thiết bị, cắt giảm lãng phí phụ tùng thay thế. Cuốn giáo trình là di sản kiến thức đào tạo kỹ thuật có giá trị bền vững qua nhiều năm tháng.

4.1. Ứng dụng kiến thức giáo trình vào dây chuyền sản xuất may

Kiến thức trong giáo trình được ứng dụng trực tiếp tại các phân xưởng may xuất khẩu. Kỹ thuật viên căn cứ vào hướng dẫn động học để cân chỉnh dây chuyền may linh hoạt. Mỗi loại nguyên liệu vải đòi hỏi một thông số điều chỉnh đồng tiền chỉ khác nhau. Thợ máy căn cứ độ dày vật liệu để lựa chọn số kim may và răng cưa phù hợp. Kỹ năng thiết lập áp lực bàn ép giúp sản phẩm không bị bai dão đường may. Quy trình kiểm tra định kỳ hạn chế tối đa phế phẩm phát sinh trên chuyền. Năng lực làm chủ thiết bị thúc đẩy năng suất sản xuất của nhà máy tăng trưởng vượt bậc.

4.2. Ý nghĩa đào tạo và nâng cao tay nghề kỹ thuật viên cơ khí may

Cuốn sách tạo nền móng vững chắc cho công tác đào tạo nhân lực ngành công nghệ may. Người học tiếp cận phương pháp học tập kết hợp lý thuyết với kỹ năng thực hành bài bản. Giáo trình giúp đội ngũ kỹ thuật viên hình thành tác phong làm việc chuẩn xác, khoa học. Tay nghề người thợ được nâng cao qua từng bài học hiệu chỉnh thiết bị cụ thể. Đội ngũ kỹ sư cơ điện may chủ động phát hiện lỗi và khắc phục sự cố độc lập. Nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe từ các doanh nghiệp quốc tế. Tài liệu góp phần nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh cho ngành dệt may Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thiết bị may công nghiệp do Nguyễn Thanh Tùng (Chủ biên) và Dương Văn Trình biên soạn, được xuất bản bởi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (tái bản lần thứ hai) theo chương trình đào tạo của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Đây là học liệu kỹ thuật chuyên ngành phục vụ cho khối ngành Công nghệ may ở bậc đại học và cao đẳng. Về vị trí trong chương trình đào tạo, môn học cung cấp khối lượng kiến thức kỹ thuật máy móc cơ sở, làm nền tảng kết nối giữa học phần nguyên lý máy, chi tiết máy với các học phần công nghệ may và quản lý bảo dưỡng thiết bị công nghiệp.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học khả năng phân tích nguyên lý cấu tạo của máy may công nghiệp, tính toán các thông số động học của các cơ cấu truyền động cơ bản, nhận diện đặc tính công nghệ của từng dòng máy chuyên dụng, và thiết lập quy trình kiểm tra, hiệu chỉnh, khắc phục các hư hỏng kỹ thuật phát sinh trong quá trình sản xuất may mặc.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 3 chương chính cùng danh mục tài liệu tham khảo với dung lượng 182 trang. Cách tiếp cận của tài liệu đi từ việc giải thích bản chất hình học, động học của các khâu khớp cơ khí điển hình, đến khảo sát chi tiết từng cụm chức năng trên máy may một kim, hai kim, máy vắt sổ, máy móc xích và hệ thống phụ trợ toàn phân xưởng.

Điểm đặc trưng của giáo trình là tính cụ thể hóa cao: các phân tích lý thuyết đều gắn trực tiếp với sơ đồ kết cấu thực tế của các thiết bị sản xuất phổ biến như máy may JUKI-DDL5530, JUKI-LH 1182, JUKI-LH515 và JUKI-LZ1285. Mọi hướng dẫn hiệu chỉnh đều đi kèm số liệu định lượng, chỉ dẫn khoảng cách, dung sai vị trí và các vạch dấu kỹ thuật do nhà sản xuất quy định.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 3 chương với logic phát triển từ cơ sở cơ học, kết cấu máy cụ thể đến hệ thống thiết bị phụ trợ trong dây chuyền:

• Chương 1: Máy may công nghiệp. Cung cấp khái niệm, cấu tạo chung gồm 4 bộ phận chính: đầu máy (chứa các cơ cấu cơ khí), bàn máy (bằng gỗ giảm chấn và giảm ồn), chân máy (gang hoặc thép có thể chỉnh độ cao), mô tơ điện (1 pha hoặc 3 pha, công suất 250 - 400W). Chương này phân loại thiết bị ngành may thành 5 nhóm: thiết bị thiết kế mẫu; trải, cắt vật liệu; công nghệ may; gia công nhiệt; vận chuyển, bao gói. Trình bày chi tiết động học các cơ cấu cơ khí: bốn khâu phẳng, tay quay - con trượt (hành trình $2AB$), culit (ứng dụng trong cần giật chỉ máy 2 kim, có góc đi nhanh $\varphi_1$ và về chậm $\varphi_2$), cơ cấu cam phẳng và cam không gian, bộ truyền đai (hệ số trượt 0,985, đai răng ngựa), bộ truyền bánh răng, bộ truyền trục vít - bánh vít ($i = z/k$), cơ cấu man quay gián đoạn, cơ cấu các đăng và các dạng ly hợp (ly hợp ma sát côn, ly hợp một chiều kiểu con lăn). Đi sâu vào 5 cụm cơ cấu chính: trụ kim, ổ máy (phân loại 5 dạng ổ A, B, C, D, E), cơ cấu đẩy nguyên liệu (răng cưa loại A cho hàng mỏng, loại B cho hàng dày), cụm đồng tiền kẹp chỉ, cơ cấu điều hoà chỉ (quỹ đạo cần giật chỉ hành trình 60mm) và hệ thống bôi trơn (bấc thấm dầu hoặc bơm dầu). Kết thúc chương là cấu tạo, phân loại kim may và 4 dạng đường may cơ bản: thắt nút, vắt sổ, móc xích, trần đè.
• Chương 2: Các loại máy may công nghiệp. Trình bày cấu tạo, nguyên lý hoạt động, 5 giai đoạn hình thành mũi may thắt nút hai chỉ (mã số 301). Phân tích chi tiết sơ đồ động học máy 1 kim thắt nút JUKI-DDL5530 (tỷ số truyền trục chính sang trục ổ $1:2$ qua 2 cặp bánh răng côn xoắn, hành trình trụ kim 30,8mm, điều chỉnh trụ kim theo các vạch dấu A, B, C, D); máy may 2 kim di động JUKI-LH 1182 (tốc độ tối đa 2.500 - 3.000 vòng/phút, mũi may tiến 6mm, lùi 4mm, cự ly kim 3,18 - 12,7mm); máy may vắt sổ; máy may móc xích kép 2 chỉ; máy thùa khuyết đầu bằng và máy thùa khuy đầu tròn. Cung cấp bảng tổng hợp nguyên nhân và biện pháp khắc phục các sự cố sùi chỉ, bỏ mũi, đứt chỉ, gãy kim, nhăn đường may, mũi may không đều.
• Chương 3: Thiết bị phục vụ ngành công nghệ may. Trình bày cấu tạo và phạm vi ứng dụng của thiết bị cắt vải, thiết bị nhiệt hơi, thiết bị kiểm tra chất lượng sản phẩm và hệ thống đồ gá chuyên dụng trong dây chuyền may công nghiệp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống kiến thức nền tảng dựa trên ba trụ cột:

1. Lý thuyết động học cơ cấu: Thiết lập mối quan hệ chuyển động giữa khâu dẫn và khâu bị dẫn trong các cơ cấu cơ sở: tính toán góc lắc $\psi$ của tay lắc cơ cấu 4 khâu; hành trình tịnh tiến của con trượt; góc quay gián đoạn của cơ cấu man $2\varphi = \pi(z-2)/z$ với số rãnh $z \ge 3$; tỷ số truyền của bộ truyền đai $n_2 = 0,985 \cdot n_1 \cdot (D_1/D_2)$ và bánh răng $i = n_1/n_2 = z_2/z_1$.
2. Nguyên lý tương tác tạo mũi may: Phân tích chu trình phối hợp chuyển động giữa kim, mỏ ổ/móc và răng cưa; cơ chế hình thành độ phồng vòng chỉ tại lỗ kim dựa trên sự chênh lệch ma sát giữa rãnh dài và rãnh ngắn của thân kim; chu trình 17 điểm trên đồ thị quỹ đạo cần giật chỉ để cung cấp khoảng 120mm chỉ và thu hồi tạo nút thắt.
3. Tiêu chuẩn hóa thiết bị: Định nghĩa công thức tính đường kính thân kim $d_{\text{thk}} = \text{Chỉ số kim} \times \text{đvcsk}$ trên 3 hệ thống đo lường (Quốc tế: $1,\text{đvcsk} = 0,01,\text{mm}$; Anh: $1,\text{đvcsk} = 0,0635,\text{mm}$; Mỹ: $1,\text{đvcsk} = 0,025,\text{mm}$); phân loại đầu mũi kim theo nguyên liệu (dệt thoi dùng mũi nhọn; dệt kim dùng mũi chỏm cầu FFG/SES; da, giả da dùng mũi cắt dạng thoi, quả trám PFx134LR).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Đọc và phân tích bản vẽ sơ đồ nguyên lý các dòng máy may công nghiệp; thực hiện quy trình định vị độ cao trụ kim theo các vạch khắc chuẩn (vạch A, B cho kim DB; vạch D, C cho kim DA); cân chỉnh khe hở mỏ ổ đến tâm kim đạt trị số tiêu chuẩn 0,1mm; điều chỉnh độ nhô cao của răng cưa trên mặt nguyệt từ 0,7 đến 1,0mm; nạp và kiểm soát mức dầu bôi trơn trong bể chứa từ 0,5 đến 0,6 lít (nằm giữa hai vạch High và Low).
• Kỹ năng phân tích: Khảo sát nguyên nhân gây ra các khuyết tật đường may dựa trên tương quan công nghệ giữa chỉ số kim, chỉ số chỉ (Ne) và trọng lượng nguyên liệu ($<150,\text{g/m}^2$, $<275,\text{g/m}^2$, $>275,\text{g/m}^2$); chẩn đoán các lỗi đứt chỉ, bỏ mũi, gãy kim thông qua kiểm tra độ mòn mỏ móc, độ xước mặt nguyệt hoặc thời điểm bắt mũi.
• Năng lực thực hành: Lựa chọn đúng chủng loại kim cho từng loại thiết bị chuyên dùng (DBx1 cho máy 1 kim, DPx5 cho máy ziczắc, DPx17 cho máy 2 kim di động, DCx1/DCx27 cho máy vắt sổ, DVx1 cho máy trần đè); thao tác điều chỉnh lực kẹp cụm đồng tiền và điều chỉnh lực ép lò xo trục bàn ép phù hợp với độ dày vật liệu may.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm kỹ thuật thực nghiệm, gắn kết chặt chẽ giữa việc mô hình hóa chuyển động học và kiểm chứng trực tiếp trên máy móc cơ khí. Bản vẽ sơ đồ phân rã của các dòng máy cụ thể (tiêu biểu như sơ đồ 56 chi tiết của máy JUKI-DDL5530) giúp người học chuyển đổi trực tiếp từ sơ đồ nguyên lý trừu tượng sang các chi tiết thực tế như trục chính rỗng dẫn dầu, cam lệch tâm, cặp bánh răng côn xoắn và tay lắc trục đẩy.

Nội dung thực hành và nghiên cứu tình huống được xây dựng từ thực tế vận hành xưởng may. Giáo trình cung cấp bảng hệ thống hóa các sai hỏng phổ biến kèm nguyên nhân và giải pháp kỹ thuật, chia thành 6 nhóm lỗi:

1. Sùi chỉ: Do lực căng hai chỉ không cân bằng, chỉ số chỉ không tương thích, lỗ mặt nguyệt quá lớn hoặc ổ móc thiếu bôi trơn.
2. Bỏ mũi: Do móc bị mòn, lắp sai hướng kim (rãnh ngắn không quay về phía ổ), kim quá lớn so với chỉ, kim cong, thời điểm móc lấy chỉ sai hoặc khoảng cách kim - móc quá lớn.
3. Đứt chỉ kim: Do lắp ngược hướng kim, bề mặt ổ móc có vết xước, đường dẫn chỉ không trơn, chỉ quá căng, lỗ mặt nguyệt xước hoặc chỉ kém chất lượng.
4. Gãy kim: Do lắp kim chưa đúng độ sâu, kim va vào mỏ móc, quan hệ kim - móc sai hoặc dùng kim nhỏ cho vật liệu dày.
5. Nhăn đường may: Do kim cùn, sứt mũi, kim lớn may vải mỏng, răng cưa nhô quá cao hoặc lực ép bàn ép quá lớn.
6. Mũi may không đều: Do răng cưa mòn, răng cưa nhô thấp làm giảm khả năng đẩy vải hoặc áp lực bàn ép không phù hợp.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập gồm hai phần: kiểm tra lý thuyết (khả năng tính toán tỷ số truyền, giải thích chu trình tạo mũi, phân biệt các chủng loại ổ và kim) và kiểm tra kỹ năng thực hành (thao tác tháo lắp, căn chỉnh đồng bộ kim - ổ - răng cưa theo đúng dung sai kỹ thuật).

Đối với tự học, giáo trình yêu cầu người học tự đối chiếu các công thức động học với các chuyển động cơ khí thực tế tại xưởng; tự tra cứu bảng tiêu chuẩn chọn kim theo chỉ số chỉ của hãng JUKI (ví dụ: chỉ Ne 80/3 tương ứng kim #60 cho sợi bông, Ne 200/3 cho sợi nhân tạo); và nghiên cứu cơ chế giải nhiệt kim bằng dầu silicon hoặc thổi khí nén khi may các loại chỉ tổng hợp ở tốc độ cao.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Trong lần tái bản thứ hai, giáo trình Thiết bị may công nghiệp chuẩn hóa toàn bộ hệ thống ký hiệu cơ cấu máy may theo các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc tế và quy phạm công nghiệp hiện hành:

• Hệ thống hóa phân loại thiết bị: Giáo trình phân định rõ ràng 5 nhóm thiết bị trong dây chuyền may hoàn chỉnh: thiết bị thiết kế mẫu; trải - cắt vật liệu; công nghệ may; gia công nhiệt; vận chuyển - bao gói. Trong nhóm thiết bị công nghệ may, cách phân loại được chuẩn hóa theo dạng mũi may, dạng đầu máy (đế phẳng, đế ống dọc, đế ống ngang), khả năng công nghệ và trọng lượng vật liệu may.
• Cập nhật công nghệ bôi trơn và tốc độ cao: Phân tích chi tiết phương pháp bôi trơn bằng bơm dầu áp suất cao (sử dụng dầu JUKI New Defrix No 1) với hệ thống phin lọc, van điều chỉnh, cửa phân phối, đường dầu đẩy và hồi, giải quyết vấn đề ma sát sinh nhiệt khi máy hoạt động ở dải tốc độ 2.500 - 3.000 vòng/phút, thay thế dần phương pháp bấc thấm dầu truyền thống chỉ áp dụng cho máy tốc độ thấp.
• Tích hợp các dòng máy công nghiệp thực tế: Đưa vào phân tích chuyên sâu các dòng máy hiện đại được sử dụng tại các doanh nghiệp may: máy 1 kim thắt nút JUKI-DDL5530, máy 2 kim di động JUKI-LH 1182 (có cơ cấu culit điều khiển cần giật chỉ, cơ cấu tách trụ kim khi may góc), máy may ziczắc JUKI-LZ1285 (cơ cấu trụ kim vừa tịnh tiến vừa lắc ngang) và máy may 2 kim JUKI-LH515 (trụ kim chuyển động đẩy cùng với vải).
• Phân loại chuyên sâu các dạng ổ máy và kim may: Khảo sát chi tiết 5 loại ổ máy (A, B, C, D, E) với các đặc tính thích ứng theo độ dày nguyên liệu và độ nhuyễn của chỉ; phân tích hiện tượng sinh nhiệt tại kim và các giải pháp kỹ thuật như thiết kế vẹt thoát ổ, tăng đường kính đốc kim để tản nhiệt, mở rộng lỗ kim hoặc làm mát chủ động bằng khí nén và dầu silicon.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong đào tạo học thuật và ứng dụng sản xuất:

• Sinh viên đại học và cao đẳng ngành Công nghệ may: Sử dụng làm tài liệu học tập chính thức cho học phần Thiết bị may công nghiệp trong chương trình đào tạo kỹ sư, cử nhân công nghệ may tại các trường đại học, cao đẳng kỹ thuật.
• Điều kiện tiên quyết: Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở kỹ thuật gồm Vẽ kỹ thuật cơ khí (để đọc các bản vẽ phân rã chi tiết), Nguyên lý máy - Chi tiết máy (để nắm vững các khớp động học, cơ cấu thanh truyền, cơ cấu cam, bánh răng) và Vật liệu may (để hiểu đặc tính cơ lý của sợi dệt thoi, dệt kim, da và các yếu tố ma sát sinh nhiệt).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm khung tài liệu chuẩn để xây dựng đề cương chi tiết môn học, biên soạn giáo án lý thuyết, thiết kế bài tập tính toán động học và tổ chức các bài thực hành cân chỉnh máy may trong xưởng thực nghiệm.
• Kỹ sư bảo trì và kỹ thuật viên ngành may: Dùng làm tài liệu tra cứu kỹ thuật tại các nhà máy, xí nghiệp may mặc; hỗ trợ xác định thông số căn chỉnh đồng bộ (độ cao trụ kim, quan hệ kim - mỏ ổ, bước răng cưa), lựa chọn quy cách kim - chỉ và chẩn đoán, xử lý các sự cố kỹ thuật trong dây chuyền may công nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên hệ cao đẳng, đại học chuyên ngành Công nghệ may, các giảng viên cơ khí dệt may, cùng các kỹ sư, kỹ thuật viên bảo trì và quản lý thiết bị tại các doanh nghiệp sản xuất may mặc.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học giáo trình này?

Người học cần có kiến thức cơ sở về Cơ học kỹ thuật, Nguyên lý máy (các cơ cấu 4 khâu phẳng, cam, culit, bánh răng, truyền động đai), Vẽ kỹ thuật để đọc sơ đồ động học máy may, và kiến thức về Vật liệu dệt may để hiểu tương tác ma sát giữa kim, chỉ và các cấu trúc sợi vải.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các tài liệu cơ khí thông thường?

Tài liệu gắn kết lý thuyết cơ cấu động học trực tiếp với cấu tạo của các dòng máy may công nghiệp thực tế (như JUKI-DDL5530, JUKI-LH 1182, JUKI-LH515). Giáo trình định lượng hóa các thông số kỹ thuật (hành trình trụ kim 30,8mm, khe hở kim - móc 0,1mm, độ nhô răng cưa 0,7 - 1,0mm, dung tích dầu 0,5 - 0,6 lít) và cung cấp bảng đối sánh quy đổi kim theo 3 hệ thống đo lường quốc tế.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần kết hợp việc nghiên cứu lý thuyết động học ở Chương 1 với việc khảo sát các sơ đồ cấu tạo và bảng chẩn đoán lỗi ở Chương 2. Khi học các cơ cấu căn chỉnh, cần đối chiếu với các vạch khắc chuẩn (A, B, C, D) và các điểm định vị thực tế trên máy may tại phòng thực hành hoặc xưởng sản xuất.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào đi kèm với giáo trình?

Giáo trình đi kèm danh mục Tài liệu tham khảo chuyên ngành (trang 182), các bảng tra cứu thông số kim may (hệ số kim quốc tế, Anh, Mỹ), bảng tiêu chuẩn ghép cặp kim - chỉ theo chuẩn công nghiệp JUKI và các sơ đồ phân rã chi tiết cơ khí của từng chủng loại máy.

---

Kết luận

Giáo trình Thiết bị may công nghiệp của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội là tài liệu học thuật kỹ thuật phản ánh đầy đủ cấu tạo, nguyên lý vận hành và quy trình bảo dưỡng các dòng thiết bị may công nghiệp. Giá trị cốt lõi của giáo trình thể hiện ở việc hệ thống hóa toàn diện các cơ cấu cơ học nền tảng, chuẩn hóa phương pháp căn chỉnh theo thông số định lượng và cung cấp giải pháp xử lý sự cố công nghệ trong sản xuất thực tế.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Tiếp cận lý thuyết cơ học các khâu khớp truyền động, phân loại thiết bị và nguyên lý cấu tạo kim - ổ máy tại Chương 1.
2. Ứng dụng phân tích động học, chu trình tạo mũi 301 và thực hành căn chỉnh trên các dòng máy 1 kim, 2 kim, máy chuyên dùng cùng quy trình chẩn đoán sự cố tại Chương 2.
3. Nghiên cứu hệ thống thiết bị phụ trợ (cắt vải, nhiệt hơi, kiểm tra, đồ gá) tại Chương 3 để làm chủ công nghệ thiết bị trong toàn bộ dây chuyền sản xuất may công nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MÁY MAY CÔNG NGHIỆP 1. K hái niệm Máy may là máy dùng kim và chi thông qua các cơ cấu máy để thực hiện đường may. ] minh hoạ hình dạng chung của một máy may công nghiệp. Máy may công nghiệp: I.

Bùn điểu khiển; 5. Dàn cọc chi. 5 v ề cơ bản, m áy may công nghiệp gồm các phần sau: - Phần đầu máy là phần quan trọng nhất cùa máy may, nó chứa các cơ cấu cơ khí. được thiết kế nhằm đám bảo các yêu cầu công nghệ cụ thể.

- Phần bàn máy là phần đỡ đầu máy và là nơi thao tác của người sừ dụng, thường được làm bằng gỗ để giảm rung, ồn. - P h ầ n chân máy có thể đúc bầng gang hoặc thép, có thề điều chinh được độ cao phù hợp với nguời sử dụng. - Phần inôtơ điện dùng đề truyền chuyến động cho đầu m áy. M ôtơ có thể là loại 1 pha hay 3 pha xoay chiều, công suất từ 250 - 400W.

P h ân loại Thiết bị ngành may công nghiệp thường được phân thành năm nhóm cơ bản sau: - Thiết bị thiết kế mẫu; - Thiết bị trải, cắt vật liệu; - Thiết bị công nghệ may; - Thiết bị gia công nhiệt; - T h iế t bị vận chuyển, bao gói. Trong đó, thiết bị công nghệ may bao gồm các loại m áy m ay. C ó thể phân loại thiết bị công nghệ may theo các dạng sau: • Phân loại theo dạng m ũi may, gồm: + Máy may thắt nút. + Máy may móc xích có loại móc xích đơn và m óc xích kép.

+ Máy may vắt sổ. • Phân loại theo dạng đầu máy, gồm: + M áy may đế phẳng là loại máy mà phần đế máy có dạng mặt phang đề may các chi tiết hay sản phẩm có thể trải ra trên mặt phẳng. Ví dụ: Các máy 1 kim thắt nút, các máy thùa khuy, các m áy 2 kim. + M áy may ống dọc là các máy mà phần đế máy có dạng trụ tròn vuông góc với thân máy, dùng để may các chi tiết ống mà đường may song song với trục ống.

6 + Máy may ống ngang là loại máy mà phần đế máy có dạng hình trụ tròn song song với thân máy, dùng để may các chi tiết dạng ống mà đường may vuông góc với trục ống. Ví dụ: Máy vất gấu, máy vào cạp. • Phân loại theo khà năng công nghệ, gồm: + Máy một hoặc nhiều kim. + Máy thùa khuy, máy đính cúc.

+ Các máy chuyên dùng đặc biệt. • Phân loại theo vật liệu may, gôm: + Máy may vật liệu nhẹ (có trọng lượng nhò hom 150g/m2). + Máy may vật liệu trung bình (có trọng lượng nhỏ hơn 275g/m2). + Máy may vật liệu dày (có trọng lượng lớn hom 275 g/m2) + Máy may da giầy, bạt.

C ơ cấu bốn khâu phẩng Cơ cấu bốn khâu phẳng là cơ cấu cơ bản được áp dụng rất rộng rãi để truyền chuyển động quay (hoặc lắc) thành chuyển động lắc (hoặc quay). Thành phần cơ cấu này được minh hoạ ờ hình 1. Cơ cấu bon khũu phắng: AR - Ta\ quax: BC - Thanh truyền; c o - Tay lăc; AO - Giá; <p- Góc qua\ cùa tav quay. Khâu Cố định AD gọi là giá, khâu đối diện với giá gọi là thanh truyền (BC), khâu AB quay tròn gọi là tay quay, khâu CD gọi là tay lấc.

Các khâu được nối với 7 nhau bằng các khớp bản lề A, B, c, D. Vị trí cơ cấu hoàn toàn xác định khi ta biết góc quay (X (góc quay giữa tay quay AB và giá AD) và độ dài các khâu, ứ n g với một vòng quay của tay quay AB, tay lắc CD chuyển động lăc qua, lăc lại với góc lấc cp. Các vị trí C' và C" là vị trí giới hạn của tay lắc được xác định khi quay tay quay và thanh truyền tạo thành một đường thẳng. Góc lắc cp chi thay đồi khi thay đổi độ dài của một trong các khâu cơ cấu.

C ơ cấu tay q u ay - con trư ợ t Cơ cấu tay quay - con trượt là biến thể của cơ cấu bốn khâu phẳng khi chiều dài khâu CD lớn lên vô hạn, đề biến chuyển động quay tròn cùa tay quay thành chuyền động tịnh tiến cùa con trượt (hình 1. Cơ cấu la \ quay -co n trượt: AR -T a y quay; RC -Thanh truyền; A C -G iá; c -C o n trượt. Khi tay quay AB quay tròn, con trượt c tịnh tiến qua lại. Hành trình con trượt bằng 2AB.

Tại các vị trí I và II của tay quay AB, tay quay và thanh truyền thẳng hàng, khi đó con trượt đổi hướng và có vận tốc nhỏ nhất, nhưng ngược chiều nhau. Sau một vòng quay của tay quay, con trượt tịnh tiến qua lại m ột lần. C ơ cấu cu lit Cơ cấu culit là cơ cấu biến thể của cơ cấu bốn khâu phẳng khi thay thế thanh truyền bằng một khớp trượt và một khớp bản lề (hình 1. Sau một vòng quay của tay quay AB, cần lắc BC lắc qua, lắc lại với góc lắc a tạo bởi hai tiếp tuyến từ c với đường tròn quỹ đạo của điểm B.

Nếu tay quay chuyển động đều, góc cpi tương ứng với hành trình đi nhanh của cần lắc BC góc <P2 ứng với hành trình về chậm của cần lác BC. Cơ cấu culit được ứng dụng trong cần giật chi máy 2 kim thắt nút. Cơ cấu culit: AR - Tay quav; B - Con trượt; RC - Tay lắc; <Pi - Góc đi nhanh; (fh - Góc đi chậm; a - Góc lắc cùa lay quay; A C - Giá. C ơ cấu cam Cơ cấu cam dùng để biến chuyển động khâu dẫn thành chuyển động theo một quy luật nào đó cùa khâu bị dẫn, do bề mặt của khâu dẫn quyết định.

Khâu dẫn gọi là cam, khâu bị dẫn gọi là cần. Cơ cấu cam được phân làm hai loại: cơ cấu cam phang và cơ cấu cam không gian. • C ơ cấu cam p lìẳ n g Cơ câu cam phang là cơ cấu mà khâu dẫn và khâu bị dẫn cùng nằm trong một mặt phẳng. Cơ cấu cam phung: H - Lượng đâ\ lúa cẩn; ọ - Góc tắc của < 9 Khi khâu dẫn quay tròn ta gọi là cam quay (hình 1.

Khi khâu dẫn chuyển động tịnh tiến ta gọi là cam tịnh tiến (hình 1. Tuomg tự, khi khâu bị dẫn chuyền động tịnh tiến ta gọi là cam 1 quay - cần đẩy (hình 1.5a), hoặc cam tịnh tiến —cần lắc (hình 1. Chuyển động của khâu bị dẫn phụ thuộc vào sự biến đổi kích thước của khâu dẫn. • C ơ cấu cam không gian C ơ cấu cam không gian là cơ cấu m à chuyển động của cam và cần nằm trong các m ặt phẳng khác Hình 1.

Cơ cẩu cam không gian: nhau. C huyển động của cần hoàn I. toàn phụ thuộc vào biên dạng của cam (hình 1. T ruyền động bằ n g đai Truyền động bằng đai dùng để truyền động quay giữ a hai trụ c song song Thành phần cơ cấu gồm: —P uly chù động có đường kính D i, quay với vận tốc ni (vòng/phút).

- Puly bị động có đường kính D 2 , quay với vận tốc 112 (vòng/phút). T ỷ số giữa đườ ng kính của puly chủ động và puly bị động, hoặc giữ a tốc đ< quay của puly bị động và puly chủ động gọi là tỷ số truyền củ a bộ truyền đai. , _ d’ ~n’' Ncu xét đến hiện tượng trượt đai thì : 0 , 9 8 5 ^ - : 0 ,985- D, 10 Hệ số 0,985 gọi là hệ số trượt đai. Nếu tiết diện dây đai là hình thang ta có bộ truyên đai thang, nếu là hình chữ nhật ta có bộ truyền đai phẳng.

Đai răng ngựa Hình 1. Rộ đai truyền. Nhược điểm của bộ truyền đai là tý số truyền không ổn định, hệ số truyền tải không lớn. Đề khắc phục nhược điểm này, trên thực tế người ta sử dụng bộ truyền đai răng ngựa.

Truyền động bằng bánh răng Truyền động bánh răng gồm hai bánh răng ăn khớp với nhau. Bánh răng chủ động có số răng Z|, quay với vận tốc ri| (vòng/phút). Bánh răng bị động có số răng z 2, quay với vận tốc n2 (vòng/phút). Tỷ số giữa tốc độ quay ti| và 112, hoặc tý số giữa số răng z2và Z| gọi là tỷ số truyền của bộ truyền răng.

Truyền đọnf! bánh răng: 2 I. Rúnh răng chú động; 2. Bánh răng bị động; i = H i = —ì-. Z/ - sồ răn); bánh chú động; n 2 ^2 z2-S ố răng bánh bị động.

II Tuỳ theo hình dạng cúa bánh răng ta có các loại sau: - Bộ truyền bánh răng trụ thẳng. - Bộ truyền bánh răng trụ nghiêng, dùng để truyền chuyển động giữa hai trục song song. - Bộ truyền bánh rãng trụ xoẳn, dùng để truyền chuyển động giữa hai trục xiên góc. - Bộ truyền bánh răng côn răng thẳng hoặc răng nghiêng, dùng để truyền chuyển động giữa hai trục vuông góc trong mặt phẳng.

ư u điểm cùa bộ truyền bánh răng là truyền lực lớn, độ bền cao và tỷ sô truy ổn định. Nhược điềm cúa bộ truyền này là gây tiếng ồn lớn, khó chế tạo. Truyền động trục vít - b á n h vít Hình 1. Bộ truyền trục vù -bánh vít: I.

Bộ truyền động trục vít - bánh vít dùng để truyền chuyển động quay giữa hai trục vuông góc trong không gian với tỷ số truyền lớn (hình 1. Thành phần bộ truyền gồm trục vít vô tận có răng là hình thang, với bước răng s = Tĩ. Tý sô truyên i = — , trong đó: K là sô đâu môi của trục vít; z là sô răng của bánh vít. Chiều quay của bánh vít phụ thuộc vào chiều quay và huớng xoắn của trục vít.

Truyền động trục vít - bánh vít có ưu điểm là tỷ số truyền lớn, nhưng m a sát giữa trục vít và bánh vít cũng lớn, dẫn đến hiệu suất của bộ truyền thấp, gây tiếng ồn và giá thành cao. C ơ cấu m an Cơ cấu man dùng đề biến chuyến động quay liên tục của khâu chủ động thành chuyển động quay gián đoạn của khâu bị động (hình 1. Khi tay quay 0 |A quay tròn sẽ làm chốt A lọt vào rãnh đĩa man và làm đĩa quay quanh trục Ũ 2 - Khi chốt A thoát khỏi rãnh, đĩa sẽ ngừng quay. Như vậy, trong một vòng quay cùa tay quay 0 |A , đĩa man chì làm việc trong cung tròn ABC.