Giáo Trình Phương Pháp Phân Tích và Thiết Kế Nghề Thiết Kế Đồ Họa

Giáo trình cung cấp các phương pháp phân tích và thiết kế trong nghề thiết kế đồ hoạ, giúp nâng cao kỹ năng và kiến thức cho sinh viên.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Thiết Kế Đồ Họa
• Đề tài: Phương Pháp Phân Tích và Thiết Kế Đồ Họa Chuyên Nghiệp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: DẪN NHẬP VỀ HTTT
• 1.1. I- HỆ THỐNG THÔNG TIN TRONG TỔ CHỨC
• 1.2. II- HỆ THỐNG THÔNG TIN TỰ ĐỘNG HÓA
• 1.3. III- CÁC MỨC NHẬN THỨC CỦA MỘT HTTT TỰ ĐỘNG HÓA
• 1.4. IV- GIỚI THIỆU CÁC QUI TRÌNH PHÁT TRIỂN HTTT TỰ ĐỘNG HÓA
• 1.5. V- CÁC BƯỚC PHÁT TRIỂN HTTT THÀNH HTTT TỰ ĐỘNG HÓA
• 1.6. VI- CÁC PHƯƠNG TIỆN DÙNG TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG HTTT
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT HỆ THỐNG
• 2.1. I- MỤC TIÊU KHẢO SÁT
• 2.2. II- NỘI DUNG KHẢO SÁT
• 2.3. III- ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT
• 2.4. IV- CÁC PHƯƠNG PHÁP ÐIỀU TRA (INVESTIGATION METHODES)
• 2.5. V- ĐÁNH GIÁ VÀ PHÊ PHÁN HIỆN TRẠNG
• 2.6. VI- LẬP HỒ SƠ KHẢO SÁT
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH THÀNH PHẦN DỮ LIỆU MỨC QUAN NIỆM
• 3.1. I- KHÁI NIỆM VỀ THÀNH PHẦN DỮ LIỆU MỨC QUAN NIỆM
• 3.2. II- MÔ HÌNH THỰC THỂ - KẾT HỢP (Entity – Relationship Diagram)
• 3.3. III- MÔ HÌNH THỰC THỂ - KẾT HỢP MỞ RỘNG
• 3.4. IV- PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG MHQNDL BẰNG MH TT-KH
• 3.5. V- CÁC TIÊU CHUẨN CHỌN LỰA
• 3.6. VI- QUY TẮC KIỂM TRA MÔ HÌNH THỰC THỂ KẾT HỢP
• 3.7. VII- TỪ ÐIỂN DỮ LIỆU CHO MÔ HÌNH QNDL
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH THÀNH PHẦN XỬ LÝ MỨC QUAN NIỆM
• 4.1. II- CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN TRONG LƯU ĐỒ DÒNG DỮ LIỆU
• 4.2. III- THIẾT KẾ LƯỢC ĐỒ XỬ LÝ
• 4.3. IV- CÁC SƯU LIỆU CHO MÔ HÌNH QUAN NIỆM XỬ LÝ
• 5. CHƯƠNG 5: THIẾT KẾ THÀNH PHẦN DỮ LIỆU
• 5.1. II- Chuyển Đổi Mô Hình TTKH Sang Mô Hình Quan Hệ
• 6. CHƯƠNG 6: THÀNH PHẦN XỬ LÝ Ở MỨC TỔ CHỨC
• 6.1. I- Mục Đích Thiết Kế
• 6.2. II- CÁC KHÁI NIỆM CỦA MÔ HÌNH TCXL
• 6.3. III- Xây Dựng Sơ Đồ DDL Ở Mức Tổ Chức Qua Các Chổ Làm Việc
• 6.4. IV- Đặc tả xử lý
• 7. CHƯƠNG 7: THIẾT KẾ GIAO DIỆN NGƯỜI VÀ MÁY
• 7.1. II- THIẾT KẾ ĐẦU VÀO
• 7.2. III- THIẾT KẾ ĐẦU RA
• 7.3. IV- THIẾT KẾ ĐỐI THOẠI

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Phân Tích và Thiết Kế Đồ Họa Chuyên Nghiệp

Phân tích và thiết kế đồ họa chuyên nghiệp là một lĩnh vực quan trọng trong ngành thiết kế. Nó không chỉ giúp tạo ra những sản phẩm đồ họa chất lượng mà còn đảm bảo tính hiệu quả trong việc truyền tải thông điệp. Việc áp dụng các phương pháp phân tích và thiết kế giúp tối ưu hóa quy trình làm việc, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm cuối cùng.

1.1. Khái Niệm Về Phân Tích Đồ Họa

Phân tích đồ họa là quá trình đánh giá và hiểu rõ các yếu tố cần thiết trong thiết kế. Điều này bao gồm việc xác định mục tiêu, đối tượng người dùng và các yêu cầu kỹ thuật cần thiết.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Thiết Kế Đồ Họa

Thiết kế đồ họa không chỉ là nghệ thuật mà còn là khoa học. Nó giúp truyền tải thông điệp một cách hiệu quả và thu hút sự chú ý của người xem.

II. Những Thách Thức Trong Phân Tích và Thiết Kế Đồ Họa

Trong quá trình phân tích và thiết kế đồ họa, nhiều thách thức có thể phát sinh. Những thách thức này có thể đến từ việc hiểu sai yêu cầu của khách hàng, thiếu thông tin hoặc không đủ kỹ năng để thực hiện các công việc phức tạp.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Yêu Cầu

Việc xác định yêu cầu của khách hàng là một trong những bước quan trọng nhất. Nếu không hiểu rõ yêu cầu, sản phẩm cuối cùng có thể không đáp ứng được mong đợi.

2.2. Thiếu Kỹ Năng và Công Cụ

Nhiều nhà thiết kế có thể gặp khó khăn trong việc sử dụng các công cụ thiết kế hiện đại. Điều này có thể dẫn đến việc không tạo ra được sản phẩm chất lượng.

III. Phương Pháp Phân Tích Đồ Họa Hiệu Quả

Để đạt được kết quả tốt nhất trong thiết kế đồ họa, việc áp dụng các phương pháp phân tích hiệu quả là rất cần thiết. Các phương pháp này giúp xác định rõ ràng các yếu tố cần thiết cho thiết kế.

3.1. Phân Tích SWOT Trong Thiết Kế

Phân tích SWOT giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong thiết kế đồ họa. Điều này giúp nhà thiết kế có cái nhìn tổng quan hơn về dự án.

3.2. Sử Dụng Công Cụ Thiết Kế Hiện Đại

Việc sử dụng các công cụ thiết kế hiện đại như Adobe Illustrator hay Photoshop giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và tiết kiệm thời gian.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phân Tích và Thiết Kế Đồ Họa

Phân tích và thiết kế đồ họa có nhiều ứng dụng thực tiễn trong các lĩnh vực khác nhau như marketing, truyền thông và giáo dục. Những ứng dụng này giúp nâng cao hiệu quả truyền tải thông điệp.

4.1. Thiết Kế Đồ Họa Trong Marketing

Trong marketing, thiết kế đồ họa đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút khách hàng và tạo ấn tượng ban đầu.

4.2. Ứng Dụng Trong Giáo Dục

Thiết kế đồ họa cũng được sử dụng trong giáo dục để tạo ra các tài liệu học tập hấp dẫn và dễ hiểu.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Phân Tích và Thiết Kế Đồ Họa

Phương pháp phân tích và thiết kế đồ họa chuyên nghiệp là một yếu tố quan trọng trong việc tạo ra sản phẩm chất lượng. Việc áp dụng đúng phương pháp sẽ giúp nâng cao hiệu quả công việc và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

5.1. Tương Lai Của Thiết Kế Đồ Họa

Với sự phát triển của công nghệ, thiết kế đồ họa sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong mọi lĩnh vực.

5.2. Lời Khuyên Cho Nhà Thiết Kế

Nhà thiết kế nên không ngừng học hỏi và cập nhật các xu hướng mới để nâng cao kỹ năng và chất lượng sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Các phương pháp phân tích và thiết kế (Mã mô đun: MĐ 12) là tài liệu đào tạo chính thức thuộc ngành Thiết kế Đồ họa ở trình độ Cao đẳng và Trung cấp, do Trường Cao đẳng Nghề Đồng Tháp biên soạn và ban hành kèm theo quyết định của Hiệu trưởng vào năm 2017. Trong chương trình đào tạo, mô đun này giữ vai trò trang bị phương pháp luận nền tảng về kỹ thuật phần mềm và phát triển hệ thống thông tin, làm cầu nối giữa giai đoạn khảo sát nghiệp vụ thực tế với giai đoạn triển khai kỹ thuật và thiết kế giao diện ứng dụng.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc cung cấp cho người học hệ thống tri thức và kỹ năng thực hành để thực hiện toàn diện quy trình phát triển một hệ thống thông tin tự động hóa. Cụ thể, sau khi hoàn thành mô đun, người học có khả năng thu thập và xử lý thông tin hiện trạng tổ chức, xây dựng các mô hình dữ liệu và mô hình xử lý ở mức quan niệm, chuyển đổi mô hình quan niệm sang mô hình quan hệ logic, đặc tả chi tiết các thủ tục xử lý ở mức tổ chức và thiết kế giao diện tương tác người - máy.

Giáo trình được cấu trúc thành 7 chương chính, tiếp cận theo phương pháp phân tích có cấu trúc (Structured Systems Analysis and Design). Nội dung được triển khai tuần tự qua 3 mức nhận thức cốt lõi của một hệ thống thông tin: mức Quan niệm (Conceptual level), mức Tổ chức (Organizational/Logical level) và mức Vật lý (Physical level). Điểm đặc sắc của giáo trình là tính quy chuẩn học thuật chặt chẽ, tích hợp đầy đủ hệ thống sưu liệu mẫu, bảng biểu từ điển dữ liệu, các luật tinh chế hình thức và khung hướng dẫn thực hiện đồ án môn học hoàn chỉnh kèm thang điểm đánh giá chi tiết.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình bao gồm 7 chương được sắp xếp theo logic tịnh tiến của chu trình phát triển hệ thống:

• Chương 1: Dẫn nhập về HTTT: Giới thiệu định nghĩa hệ thống thông tin (HTTT), 3 phân hệ trong tổ chức (hệ thống Quyết định, hệ thống Thông tin, hệ thống Tác nghiệp - minh họa qua mô hình vận hành của Công ty Bitis), 5 thành phần của HTTT tự động hóa (Dữ liệu, Xử lý, Con người, Bộ xử lý, Truyền thông), 3 mức nhận thức (Quan niệm, Tổ chức, Vật lý), các mô hình tiến trình phát triển phần mềm kinh điển (Thác nước của Royce 1970, Tăng trưởng của Graham 1989, Xoắn ốc của Boehm 1988) và 5 bước phát triển hệ thống.
• Chương 2: Khảo sát hệ thống: Xác định mục tiêu, đối tượng khảo sát (lãnh đạo, nhân viên nghiệp vụ, nhân viên kỹ thuật, tài liệu, chương trình máy tính) và 4 phương pháp điều tra nghiệp vụ (Phỏng vấn, Bảng câu hỏi, Quan sát thực tế, Nghiên cứu tài liệu). Cung cấp phương pháp đánh giá, phê phán hiện trạng và quy cách lập hồ sơ khảo sát kèm lưu đồ công việc.
• Chương 3: Phân tích thành phần dữ liệu mức quan niệm: Trình bày mô hình Thực thể - Kết hợp (ERD) với các khái niệm thực thể, thuộc tính, khóa, mối kết hợp, bản số (min, max), mô hình ER mở rộng (thực thể phụ thuộc, cấu trúc phân cấp kế thừa, kết hợp đệ quy, kết hợp trên kết hợp), quy trình 4 bước xây dựng và chuẩn hóa dữ liệu (DC1, DC2, DC3), cùng 6 loại sưu liệu trong từ điển dữ liệu.
• Chương 4: Phân tích thành phần xử lý mức quan niệm: Đối sánh phương pháp Merise và Mô hình dòng dữ liệu (DFD). Định nghĩa 4 thành phần của DFD (Ô xử lý, Dòng dữ liệu, Kho dữ liệu, Đầu cuối), phương pháp phân tích Top-Down từ sơ đồ ngữ cảnh (cấp 0) đến các cấp chi tiết, hệ thống 7 luật tinh chế (T1 đến T7) và quy cách lập sưu liệu mô tả xử lý.
• Chương 5: Thiết kế thành phần dữ liệu: Cung cấp quy trình 7 bước chuyển đổi từ mô hình ERD sang Mô hình Quan hệ (Relational Model), kỹ thuật xử lý cấu trúc tổng quát hóa - chuyên biệt hóa theo số lượng thuộc tính riêng, chuyển đổi các mối kết hợp 1-1, 1-n, n-n và thiết lập hệ thống ràng buộc toàn vẹn (RBTV).
• Chương 6: Thành phần xử lý ở mức tổ chức: Xác định ranh giới xử lý thủ công và tự động (thời gian thực TGT, thời gian được trễ TGĐT), xây dựng sơ đồ DDL mức tổ chức qua các chỗ làm việc. Giới thiệu 4 công cụ đặc tả xử lý: Mã giả (với cấu trúc Chọn và Duyệt), Lưu đồ thuật giải, Cây quyết định và Bảng quyết định.
• Chương 7: Thiết kế giao diện người và máy: Phân tích nguyên tắc thiết kế giao diện (tính dễ dùng, tính tiện dụng Ergonomic, tính nhất quán), thiết kế màn hình đầu vào, kết xuất đầu ra, và mô hình giao diện tương tác WIMP (Windows, Icons, Menu, Pointer) qua 3 mức: Ngữ nghĩa, Cú pháp, Từ vựng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết hệ thống tổ chức: Bản chất phân tầng cấu trúc doanh nghiệp và vai trò trung gian thu thập, xử lý, sản xuất thông tin của HTTT giữa cấp tác nghiệp và cấp ra quyết định.
• Nguyên lý mô hình hóa dữ liệu và xử lý: Nền tảng về quan hệ thực thể, phụ thuộc hàm, các dạng chuẩn dữ liệu (1NF, 2NF, 3NF), lý thuyết dòng dữ liệu và nguyên lý bảo toàn luồng thông tin trong phân rã chức năng.
• Nguyên lý tương tác người - máy (HCI): Các nguyên tắc công thái học phần mềm, kiểm soát lỗi nhập liệu, xử lý biến cố thay vì xử lý theo lô truyền thống.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Xây dựng sơ đồ ERD/DFD chuẩn xác; chuyển đổi cấu trúc thực thể sang lược đồ cơ sở dữ liệu quan hệ; lập từ điển dữ liệu; viết mã giả đặc tả giải thuật cho lập trình viên.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đánh giá tính khả thi dự án (kỹ thuật, kinh tế, hoạt động); phát hiện sai sót, điểm nghẽn và sự trùng lặp trong luồng luân chuyển chứng từ hiện trạng.
• Kỹ năng thực hành nghiệp vụ (Practical competencies): Lập kế hoạch và bảng câu hỏi phỏng vấn thu thập yêu cầu; thiết kế biểu mẫu nhập liệu và báo cáo kết xuất; xây dựng tài liệu hồ sơ khảo sát và hồ sơ thiết kế kỹ thuật.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận sư phạm dựa trên tiến trình kỹ thuật (process-oriented approach) kết hợp giải quyết vấn đề thông qua ca điển hình (case-based learning). Lý thuyết trừu tượng được gắn liền với các ví dụ thực tiễn trong công tác quản lý kinh tế - xã hội như bài toán quản lý cửa hàng nước giải khát, quy trình xuất nhập kho, quản lý bán hàng tại công ty Bitis, hay quản lý đăng ký môn học và điểm số sinh viên.

Hệ thống bài tập thực hành được tích hợp xuyên suốt từng chương, yêu cầu người học tự xây dựng các thành phần tài liệu cụ thể: lập bảng phân công phỏng vấn, vẽ sơ đồ phân cấp chức năng, áp dụng 7 luật tinh chế để tách/gộp dòng dữ liệu và kho dữ liệu, chuyển đổi các mối kết hợp phân cấp phức tạp thành bảng quan hệ có khóa ngoại.

Tiêu chí	Nội dung và Yêu cầu kỹ thuật
Hình thức đánh giá chính	Đồ án môn học Phân tích Thiết kế Hệ thống Thông tin
Cấu trúc hồ sơ đồ án	5 phần: Giới thiệu $\rightarrow$ Khảo sát $\rightarrow$ Phân tích $\rightarrow$ Thiết kế $\rightarrow$ Cài đặt
Thang điểm đánh giá (10đ)	Giới thiệu (2đ) - Phân tích (4đ) - Thiết kế (2đ) - Cài đặt (2đ)
Quy chuẩn văn bản	Phông chữ Times New Roman, cỡ chữ 13, chuẩn hóa bảng biểu và ký hiệu
Phương pháp tự học	Đối chiếu các quy tắc kiểm tra mô hình ERD/DFD và bảng ma trận tầm ảnh hưởng RBTV

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tổng hợp các mô hình phát triển phần mềm chuẩn mực: Giáo trình hệ thống hóa các quy trình từ mô hình Thác nước (Royce, 1970), mô hình Tăng trưởng (Graham, 1989) đến mô hình Xoắn ốc chú trọng quản lý rủi ro (Boehm, 1988), giúp người học nắm vững lịch sử tiến hóa của kỹ nghệ phần mềm.
• Đối sánh hai trường phái phân tích xử lý lớn: Phân định rõ đặc điểm của phương pháp Merise (châu Âu, dựa trên biến cố - hoạt động - đồng bộ hóa) và phương pháp Dòng dữ liệu DFD (Bắc Mỹ, dựa trên ô xử lý - dòng dữ liệu - kho - đầu cuối).
• Hệ thống hóa 7 luật tinh chế DFD (T1 - T7): Cung cấp các quy tắc hình thức rõ ràng để chuyển đổi ô xử lý, phân chia dòng dữ liệu và tinh chế kho dữ liệu, giảm thiểu tính chủ quan khi phân rã sơ đồ chức năng.
• Gắn kết trực tiếp với công cụ tin học và CASE tools: Hướng dẫn ứng dụng các phần mềm chuyên dụng vào từng giai đoạn như Microsoft Project (lập kế hoạch), PowerDesigner, Erwin, Designer 2000 ORACLE (thiết kế dữ liệu và xử lý), cùng các hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ (RDBMS) phục vụ cài đặt.
• Mô hình hóa giao diện hiện đại WIMP: Chuẩn hóa thiết kế tương tác theo các nguyên lý WYSIWYG, phân định 3 mức thiết kế (ngữ nghĩa, cú pháp, từ vựng) và quy định số lượng màu sắc tối ưu (tối đa 8 màu/màn hình) nhằm đảm bảo tính công thái học.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế chuyên biệt phục vụ các đối tượng học tập và nghiên cứu sau:

• Sinh viên và học viên: Sinh viên các hệ Cao đẳng và Trung cấp chuyên nghiệp thuộc các nhóm ngành Thiết kế Đồ họa, Công nghệ Thông tin, Tin học Ứng dụng hoặc Hệ thống Thông tin Quản lý. Tài liệu đóng vai trò là giáo trình học tập bắt buộc cho mô đun MĐ 12.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng về Tin học đại cương, Cơ sở dữ liệu căn bản và Kỹ thuật lập trình cơ sở để có thể tiếp thu thuận lợi các nội dung về chuẩn hóa quan hệ và viết mã giả đặc tả thuật toán.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng giáo trình làm khung đề cương chuẩn để thiết kế bài giảng lý thuyết, hướng dẫn thực hành phân tích ca nghiệp vụ và làm barem chấm điểm đồ án môn học thống nhất.
• Cán bộ kỹ thuật và phân tích viên sơ cấp (Junior System Analysts): Sử dụng làm tài liệu tham khảo thư mục nhằm chuẩn hóa quy trình điều tra hiện trạng, lập từ điển dữ liệu và xây dựng tài liệu đặc tả yêu cầu phần mềm (SRS).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp sinh viên trình độ Cao đẳng và Trung cấp nghề ngành Thiết kế Đồ họa và Công nghệ Thông tin, đồng thời phù hợp cho người bắt đầu tự học phương pháp phân tích thiết kế hệ thống thông tin.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học giáo trình này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về tin học văn phòng, tư duy logic nghiệp vụ quản lý, khái niệm cơ sở về bảng dữ liệu và cấu trúc lập trình điều khiển cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu khác là gì?

Giáo trình tập trung sâu vào tính quy chuẩn của hệ thống biểu mẫu sưu liệu (từ điển dữ liệu, mô tả kho/dòng dữ liệu/ô xử lý), đưa ra 7 luật tinh chế DFD tường minh và cung cấp giải pháp xử lý chi tiết cho cấu trúc phân cấp chuyên biệt hóa - tổng quát hóa khi chuyển đổi sang mô hình quan hệ.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình đạt hiệu quả cao?

Người học nên bám sát một bài toán thực tế xuyên suốt (như bài toán quản lý bán hàng hoặc quản lý kho), thực hiện lần lượt từ bước khảo sát, mô hình hóa dữ liệu (ERD), mô hình hóa xử lý (DFD), chuyển sang mô hình quan hệ và sử dụng các câu hỏi kiểm tra tính đúng đắn được nêu ở Chương 3 và Chương 4 để tự hiệu chỉnh.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào được tích hợp trong giáo trình?

Giáo trình tích hợp sẵn các biểu mẫu hướng dẫn phỏng vấn, phiếu ghi lưu đồ công việc, khung từ điển dữ liệu chuẩn, cấu trúc chi tiết của một đồ án môn học và các tiêu chí chấm điểm tương ứng.

---

Kết luận

Giáo trình Các phương pháp phân tích và thiết kế của Trường Cao đẳng Nghề Đồng Tháp là tài liệu đào tạo có tính hệ thống cao, phản ánh chuẩn xác quy trình công nghệ phát triển hệ thống thông tin từ giai đoạn khảo sát hiện trạng đến thiết kế chi tiết dữ liệu, xử lý và giao diện người - máy.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học bao gồm việc nắm vững lý thuyết 3 mức nhận thức $\rightarrow$ thực hành điều tra và lập hồ sơ khảo sát $\rightarrow$ xây dựng mô hình quan niệm (ERD, DFD) $\rightarrow$ chuyển đổi sang mô hình logic quan hệ và đặc tả xử lý $\rightarrow$ hoàn thiện đồ án môn học 5 phần. Để tối ưu hóa quá trình học tập, người học nên khai thác kết hợp các công cụ CASE tools như PowerDesigner, Erwin và các hệ quản trị CSDL quan hệ trong giai đoạn cài đặt thử nghiệm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: DẪN NHẬP VỀ HTTT I- HỆ THỐNG THÔNG TIN TRONG TỔ CHỨC: 1- Khái niệm: HTTT là hệ thống thực hiện các công việc thu thập, lưu trữ, xử lý và sản xuất thông tin trong một đơn vị, tổ chức. HTTT bao gồm các thành phần: o Tập hợp các thông tin luân chuyển trong tổ chức, hữu ích hoặc vô ích, có cấu trúc hoặc không, hình thức hoặc phi hình thức o Các qui tắc quản lý o Con người và phương tiện giúp thu thập, xử lý và trao đổi thông tin 2- Hoạt động của HTTT : Hoạt động của hệ thống thông tin cũng tương tự như hoạt động sản xuất của một loại sản phẩm. Nó bắt đầu từ một đối tượng có nhu cầu về thông tin, hệ thống sẽ xác định các dữ liệu cần thiết (tập tin, CSDL, chứng từ sổ sách…) để sản xuất thông tin theo yêu cầu của đối tượng. Nếu dữ liệu chưa được lưu trữ trong hệ thống thì sẽ tiến hành thu thập, nếu đã có đầy đủ dữ liệu hệ thống sẽ tổ chức xử lý, tạo kết xuất và chuyển thông tin đến đối tượng yêu cầu thông qua các phương tiện truyền thông (nếu có như fax, mail, thư tín…).

Các yêu cầu Xác định dữ Dữ liệu cần Thu thập thông tin liệu cần thiết thu thập thêm thêm dữ liệu Dữ liệu trong hệ thống Thông tin dữ liệu bên ngoài Chuyển kết Thông tin đã Tổ chức xử quả đến đối yêu cầu lý và kết xuất tượng dữ liệu Hình 1: Sơ đồ hoạt động xử lý thông tin 3- Vai trò và vị trí của HTTT trong một tổ chức: Trong mỗi tổ chức kinh tế xã hội luôn tồn tại 3 hệ thống: - Hệ thống quyết định - Hệ thống thông tin - Hệ thống tác nghiệp  Hệ thống quyết định: là trung tâm thần kinh của 1 tổ chức, tập trung những người có nhiệm vụ xác định mục tiêu cần đạt được của tổ chức và đưa ra các quyết định chiến lược tác động lên hệ thống tác vụ để thực hiện cho được những mục tiêu đó. Những người thuộc hệ thống này thường là các lãnh đạo (Tổng giám đốc, giám đốc điều hành, giám đốc bộ phận, trưởng phòng 3 ban,…)  Hệ thống tác nghiệp: gồm những người thực hiện hoạt động của tổ chức (sản xuất, thực hiện dịch vụ) dựa trên mục tiêu và phương hướng đã đề ra của hệ thống quyết định. Những người thuộc hệ thống này có thể là công nhân, kỹ sư, bác sĩ, giáo viên…  Hệ thống thông tin: Đóng vai trò trung gian giữa 2 hệ thống trên, với chức năng chủ yếu là thu thập thông tin (từ hệ thống quyết định, hệ thống tác vụ, môi trường bên ngoài), quản lý chúng và tạo ra sản phẩm thông tin phục vụ cho những đối tượng cần chúng. Những người thuộc hệ thống thông tin thường là các nhân viên xử lý thông tin của tổ chức (các nhân viên văn phòng).

Ví dụ: Công ty Bitis chuyên sản xuất và kinh doanh các mặt hàng giầy dép cao su tiêu thụ trên thị trường nội địa và xuất khẩu - Hệ thống tác vụ: Thực hiện thiết kế và sản xuất giầy dép theo mục tiêu đã đề ra, thực hiện giao hàng và thanh toán của khách hàng, theo dõi công việc và trả lương cho công nhân,… - Hệ thống quyết định: Phân tích và nghiên cứu thị trường đang và đã ưu chuộng mẫu mã nào, từ đó đề nghị phòng nghiên cứu thiết kế kiểu mẫu phù hợp. Xem xét lại dây chuyền sản xuất , khả năng thực hiện công việc của công nhân trong qui trình công nghệ mới. Quyết định thay đổi kiểu mẫu, mua thêm máy móc thiết bị, Tuyển thêm cán bộ - công nhân viên, Điều chỉnh chế độ lương - thưởng, … để khuyến khích tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. - Hệ thống thông tin: Lưu trữ và thống kê các loại mẫu mã đang và đã ưu chuộng trên thị trường.

Lưu trữ và xử lý các số liệu về trạng thái hoạt động, tình hình sản xuất Lưu trữ ngày giờ công của nhân viên, các chế độ lương thưởng của từng nhân viên. Việc phân chia theo hình thức trên không có ranh giới rõ ràng, chỉ mang tính luận lý chứ không mang ý nghĩa tổ chức vì trong thực tế một nhân viên có thể vừa là lãnh đạo điều hành, tham gia quyết định hoạt động của tổ chức, vừa là người xử lý thông tin , vừa là người tham gia thực hiện công việc. Như vậy nhân viên đó thuộc cả 3 hệ thống. Hơn nữa, một tổ chức thường phân chia công việc theo từng phòng ban: Phòng kinh doanh, phòng nhập xuất vật tư, phòng kế toán, phòng nhân sự… các phòng ban này thường đảm nhận luôn các chức năng quản lý, xử lý thông tin và tác nghiệp.

II- HỆ THỐNG THÔNG TIN TỰ ĐỘNG HÓA: 1- Khái niệm: HTTT tự động hóa là một hệ thống thông tin tích hợp “người & máy” dùng thu thập và xử lý thông tin, tạo ra các thông tin có ích giúp con người trong sản xuất, quản lý và ra quyết định. 2- Các Thành Phần Của 1 HTTT tự động hóa: HTTT bao gồm 5 thành phần cơ bản: dữ liệu, xử lý, con người, bộ xử lý và truyền thông. a) Dữ liệu: Đây là thành phần cơ bản, gồm các dữ liệu cố định hoặc biến động trong hệ thống. 4 b) Xử lý: Là tất cả tác động cần thiết để lưu trữ và biến đổi các dữ liệu vào thành các dữ liệu ra.

c) Con người: Đó là những người triển khai, thực hiện và sử dụng HTTT. Có thể chia làm 2 nhóm:  Nhóm người dùng (Users): là những người sẽ sử dụng và khai thác HTTT, bao gồm việc sử dụng phần mềm tin học và xử lý thủ công.  Nhóm điều hành và phát triển HTTT: bao gồm các phân tích viên (System analysts) , thiết kế viên( System Designer), lập trình viên (Programmer),… có vai trò xây dựng và bảo trì hệ thống. d) Bộ xử lý: Bao gồm phần cứng, phần mềm, máy móc thiết bị cần thiết để tự động hóa xử lý thông tin e) Sự truyền thông: Được chú ý đến ở giai đoạn cuối cùng của HHTT, xác định các phương tiện và cách trao đổi thông tin giữa các bộ xử lý.

Tùy theo quy mô của HTTT mà việc tổ chức truyền thông sẽ khác nhau. Khuynh hướng truyền thông, ví dụ như máy đơn  mạng cục bộ  mạng diện rộng  mạng toàn cầu, thường tăng dần theo quy mô của HTTT III- CÁC MỨC NHẬN THỨC CỦA MỘT HTTT TỰ ĐỘNG HÓA: Quá trình nhận thức một HTTT cần thể hiện rõ ràng ở 3 mức như sau : 1- Mức Quan Niệm: Xác định các yêu cầu thu thập, xử lý và kết xuất dữ liệu. Không quan tâm đến phần cứng, phần mềm sẽ được sử dụng. Chỉ quan tâm đến: - Nội dung của HTTT - Các yêu cầu, qui tắc xử lý dữ liệu.

2- Mức Tổ Chức: Xác định sự phân bổ dữ liệu và cách thức tổ chức xử lý dữ liệu giữa các bộ phận theo không gian và thời gian. Về không gian: Ai làm gì và ở đâu Về thời gian: khi nào sẽ thực hiện. 3- Mức Vật Lý: Xác định thiết bị tin học: phần cứng, phần mềm cần sử dụng. Từ đó, mô tả HTTT cụ thể trong môi trường cài đặt đã chọn lựa.

Mức này phụ thuộc hoàn toàn đến phần cứng, phần mềm cài đặt. Nội dung từng thành phần của HTTT trong từng mức nhận thức: DL Xử Lý Người Bộ xử lý T. thông QN Xác định nội dung Xác định các hoạt Người sử dụng không cần không cần dữ liệu mà HTTT động xử lý của tương lai phải quản lý HTTT Người tổ chức đề KQ:Mô hình QNDL KQ:Mô hình QNXL án TC Ai chịu trách nhiệm Xác định các hoạt Phân tích viên Các thiết bị Chủng phần nào? động xử lý ở các vị Kỹ thuật viên: ngoại vi loại mạng Bố trí vị trí nhập trí làm việc nhập liệu và (Qui mô, xuất dữ liệu KQ: Mô hình TCXL chuyên viên phần tính năng) cừng VL Hệ thống tập tin Giao diện Phân tích viên Cấu hình Chuẩn Cấu trúc CSDL Các chương trình Lập trinh viên, máy? Nghi thức 5 Kế hoạch thực hiện Kỹ thuật viên Phần mềm ? truyền IV- GIỚI THIỆU CÁC QUI TRÌNH PHÁT TRIỂN HTTT TỰ ĐỘNG HÓA: Việc xây dựng một HTTT tự động hóa phục vụ cho hoạt động xử lý thông tin của tổ chức thường phải trải nhiều giai đoạn, gọi là qui trình phát triển HTTT. Nhiều qui trình đã được đề xuất trong đó có một số qui trình tiêu biểu như sau: 1- Qui trình thác nước: Được Royce đề xuất từ những năm 1970, bao gồm 5 giai đoạn: phân tích, thiết kế, lập trình, kiểm tra thử nghiệm và nghiệm thu.

Giai đoạn sau chỉ được thực hiện khi giai đoạn trước đã được hoàn tất. Phân tích Thiết kế Lập trình Thử nghiệm Nghiệm thu Hình : Qui trình thác nước 2- Qui trình tăng trưởng: Được đề xuất bởi Grahma đề xuất năm 1989. Qui trình này dựa trên quan niệm, phân chia hệ thống cần xây dựng thành nhiều phần, sau đó tiến hành xây dựng từng phần dựa theo qui trình thác nước cho đến khi hoàn thành hệ thống. Qui trình này chỉ phù hợp cho những hệ thống có sự phân chia rõ ràng, cho phép xây dựng và chuyển giao từng phần của hệ thống.

Tăng trưởng 1 Phân tích Thiết kế Lập trình Thử nghiệm Nghiệm thu Tăng trưởng 2 Phân tích Thiết kế Lập trình Thử nghiệm Nghiệm thu Tăng trưởng 3 Phân tích Thiết kế Lập trình Thử nghiệm Nghiệm thu 3- Qui trình xoắn ốc: Được đề xuất bởi Boehm năm 1988. Dựa trên khái niệm chu trình phát triển, mỗi chu trình hình thành một phiên bản của HTTT tự động. Các phiên bản tiếp theo là các phiên bản hoàn thiện dần và khắc phục các sai xót của phiên bản trước đó. Đặc điểm quan trọng của qui trình này là nhấn mạnh việc quản lý rũi ro.

6 Xác định mục Đánh giá các tiêu, phương án, phương án ràng buộc Lập kế hoạch cho Xây dựng và chu trình kế tiếp kiểm tra sản phẩm Mỗi chu trình bao gồm 4 giai đoạn: - Giai đoạn 1: trong chu trình đầu tiên là phân tích các nhu cầu của hệ thống. Từ chu trình 2 trở đi là xác định mục tiêu của chu trình hiện hành, các phương án để đạt được mục tiêu đó và các ràng buộc từ kết quả của những chu trình trước - Giai đoạn 2: đánh giá các phương án bằng cách xác định các rũi ro và cách giải quyết. - Giai đoạn 3: xây dựng và kiểm tra sản phẩm kết quả dựa trên yêu cầu và mục tiêu trong giai đoạn đầu của chu trình. Có thể áp dụng qui trìng khác trong khi xây dựng sản phẩm.