Chương 1. Giới thiệu chung về Design thị giác Chương 2: Những vấn đề cơ bản của nhận thức thị giác trong design thị giác Chương 3: Các yếu tố tạo hình trong design thị giác Chương 4: Các nguyên lý thị giác trong design thị giác Trong quá trình biên soạn, nhóm giảng viên bộ môn Kiến Trúc của Trường Cao đẳng Xây dựng Số 1 - Bộ Xây dựng, đã được sự động viên quan tâm và góp ý của các đồng chí lãnh đạo, các đồng nghiệp trong và ngoài trường. Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng trong quá trình biên soạn, biên tập và in ấn khó tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi xin được tiếp thu những ý kiến đóng góp và tiếp tục chỉnh sửa trong quá trình hoàn thiện vào các lần chỉnh sửa tiếp theo.
Trân trọng cảm ơn! Nhóm tác giả 3 MỤC LỤC LỜI NÓI ĐẦU. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ DESIGN THỊ GIÁC. Lịch sử phát triển. Phân biệt “nghệ thuật design” và “nghệ thuật tạo hình”.
Nguyên lý sáng tạo. Phương thức thể hiện. Giá trị tác phẩm. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA NHẬN THỨC THỊ GIÁC TRONG DESIGN THỊ GIÁC.
Tổng quan về nhận thức thị giác. Lực thị giác. Khái niệm Lực thị giác. Cường độ lực thị giác.
Trường thị giác. Giới hạn trường thị giác. Trường thị giác quy ước. Cân bằng thị giác.
Các yếu tố tác động đến sự cân bằng thị giác. Các cặp cân bằng thị giác. Hình dạng thị giác. Các cách nhìn khái quát của mắt.
Các loại hướng nhìn của hình. Chuyển động thị giác. Bài tập chương. CÁC YẾU TỐ TẠO HÌNH TRONG DESIGN THỊ GIÁC.
Vẽ chấm đen trắng. Biến thể của vẽ chấm – Mosaic. Đường thẳng đứng và đường nằm ngang. Đường xiên chéo.
Đường gấp khúc. Năm khối hình học cơ bản. Thụ cảm thị giác với năm khối cơ bản. Trạng thái hình khối.
Khối kỉ hà và khối có mặt cong tự do. Sắc độ tự thân của màu. Độ sáng tối của màu. Tương quan màu sắc.
Màu tương phản bổ túc. Quan hệ hình – nền. Cảm thụ hình – nền của thị giác. Quan hệ hình – nền với sáng tối.
Cảm thụ thị giác khi nét chia đôi nền. Nét chia cắt nền làm nhiều mảng. Hiệu quả rung. Bài tập chương.
CÁC NGUYÊN LÝ THỊ GIÁC TRONG DESIGN THỊ GIÁC. Các loại cân bằng. Cân bằng đối xứng. Cân bằng bất đối xứng.
Cân bằng qua tâm. Cân bằng hướng tâm. Cân bằng bao tâm. Các loại nhịp điệu.
Nhịp điệu của nét. Nhịp điệu của mảng. Nhịp điệu của khối. Các loại tương phản.
Tương phản mầu sắc. Tương phản kích thước. Tương phản hình dạng. Tương phản vị trí.
Các loại tương đồng. Tương đồng về cấu trúc. Tương đồng về mầu sắc. Bài tập chương.
68 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 69 6 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: DESIGN THỊ GIÁC Mã môn học: MH 11 I. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học - Vị trí: Môn học này thuộc nhóm các môn học chuyên môn cơ sở - Tính chất: là môn học bắt buộc - Ý nghĩa và vai trò của môn học: Design thị giác là môn học cơ bản của nghề thiết kế đò họa, trang bị cho học sinh kiến thức về những vấn đề cơ bản về nhận thức thị giác, các yếu tố tạo hình và các nguyên lý thị giác trong design thị giác. Mục tiêu môn học 1.
Trình bày được khái niệm, lịch sử phát triển của design thị giác, phân biệt được nghệ thuật design thị giác với nghệ thuật tạo hình; 1. Trình bày được những vấn đề cơ bản của nhận thức thị giác trong design thị giác; 1. Trình bày được các yếu tố tạo hình trong design thị giác; 1. Trình bày được các nguyên lý thị giác trong design thị giác.
Làm được các bài tập biểu thị nguyên lý thị giác với các dạng hình cơ bản; 2. Sử dụng dụng cụ và vật liệu vẽ tay hiệu quả; 2. Hợp tác và làm việc nhóm hiệu quả, có trách nhiệm. Năng lực tự chủ và trách nhiệm 3.
Làm việc độc lập, hoặc làm việc theo nhóm, giải quyết công việc, vấn đề liên quan đến quá trình design thị giác; 3. Biết tự khai thác tài nguyên học liệu trên Internet để phục vụ công việc có liên quan đến design thị giác. GIỚI THIỆU CHUNG VỀ DESIGN THỊ GIÁC Mục tiêu: Giới thiệu cho người học về khái niệm, lịch sử phát triển, phân biệt nghệ thuật design thị giác và nghệ thuật tạo hình 1. Khái niệm Nghệ thuật design thị giác là một hình thức nghệ thuật tạo ra các sản phẩm bắt nguồn tự nhiên, chủ yếu tác động vào thị giác như đồ gốm, ký họa, hội họa, điêu khắc, kiến trúc, đồ họa in ấn và các nghệ thuật thị giác hiện đại (nhiếp ảnh, làm phim), thiết kế và thủ công mỹ nghệ.
Design thị giác còn bao gồm các lĩnh vực của nghệ thuật ứng dụng như: thiết kế công nghiệp, thiết kế đồ họa, thiết kế thời trang, thiết kế nội thất và trang trí nghệ thuật. Design thị giác là một thuật ngữ hiện đại, mà trong đó bao gồm một số lĩnh vực nghệ thuật từ nhiều khía cạnh khác nhau. Để định nghĩa một cách khái quát về design thị giác, thay vì tìm những từ ngữ để diễn tả chính xác cho câu hỏi “Design thị giác là gì?’’ người ta tập hợp những bộ môn cấu thành nên nó, đó là mỹ thuật, nghệ thuật đương đại, nghệ thuật trang trí, thủ công mỹ nghệ, thiết kế đồ họa, thiết kế nội thất, thiết kế thời trang và nghệ thuật hình thể. Nghệ thuật design thị giác: Bố cục với mặt phẳng lớn mầu đỏ, vàng, đen, xám, xanh lam – Piet Mondrian Hình 1 – 2.
Váy Mondrian – một thiết kế đã trở Hình 1 – 3. Một thiết kế nội thất lấy thành biểu tượng của Yves Saint Laurent cảm hứng từ tranh Mondrian 8 1. Lịch sử phát triển Xã hội loại người được cho là có cấu trúc hình kim tự tháp. Phần đỉnh được quy ước là vùng biểu thị tập trung tinh hoa của hoạt động sản xuất tinh thần.
Thấp xuống dưới là vùng biểu thị tập trung tinh hoa của hoạt động sản xuất vật chất, còn gọi là “hạ tầng cơ sở vật chât”, yếu tố sản xuất tinh thần ít dần. Càng gần đây, những nhu cầu sản xuất và tiêu thụ vật chất cụ thể càng cao hơn. Những hoạt động tinh thần như Tôn giáo – Triết học – Mĩ học – Chính trị - Các khoa học lý thuyết – Nghệ thuật – Giáo dục v.v… đều được cho là được sản xuất ở vùng đỉnh của kim tự tháp, còn gọi là “thượng tầng kiến trúc xã hội” Nghệ thuật nằm ở thượng tầng kiến trúc xã hội với nhiều hình thái nghệ thuật khác nhau. Những nghiên cứu mĩ học thủa ban đầu phân chia loại hình nghệ thuật ra làm ba hình thái lớn: Nghệ thuật thời gian – Nghệ thuật thời gian không gian – Nghệ thuật không gian.
Cả ba hình thái nghệ thuật này đều lấy tỷ lệ khác biệt của tinh thần với vật chất trong từng loại hình nghệ thuật làm cơ sở đánh giá đẳng cấp của từng loại hình nghệ thuật. Kim tự tháp xã hội loại người thời Ai cập cổ đại Các nhà mĩ học từ thời Phục Hưng (thế kỷ 15) đã cho rằng loại hình nghệ thuật nào mà trong quá trình sáng tạo, thể hiện, truyền bá phổ quát trong xã hội sử dụng tốn ít vật chất nhất sẽ là loại hình nghệ thuật cao nhất. Với tiêu chí đó, sáu loại hình nghệ thuật được coi là lớn và được sắp đặt cao thấp như sau 1. 9 Riêng mĩ học Heghen xem xét trên cơ sở cảm thụ khác nhau của ngũ quan và trên sự tồn tại độc lập của tác phẩm nghệ thuật đối với công chúng thưởng thức, và tính tồn tại độc lập của tác phẩm đối với ngay cả tác giả.
Mọi loại hình nghệ thuật đều được Heghen nghiên cứu chia tách thành ba giai đoạn Tượng trưng – Cổ điển – Lãng mạn, tương đương khái niệm Khởi đầu – Phát triển rực rỡ - Suy tàn. Mĩ học Heghen xếp hạng theo thứ tự ba loại hình nghệ thuật thị giác: Kiến trúc – Điêu khắc – Hội họa, đứng trước hai loại hình nghệ thuật thính giác: Âm nhạc, Thi ca. Vì theo mĩ học Heghen, trong năm giác quan chỉ có nghe – nhìn là ảnh hưởng tuyệt đối với quá trình sáng tạo và thưởng thức nghệ thuật, ba giác quan còn lại là nếm – ngửi – tiếp xúc, nếu có tác động cũng không quan trọng trong thưởng thức và sáng tạo nghệ thuật. Sau này, khoa học mĩ học tiếp tục xác định và công nhận thêm nhiều loại hình nghệ thuật khác nữa như: Điện ảnh: nghệ thuật thứ bẩy; Design thị giác: nghệ thuật thứ tám và Truyện tranh: nghệ thuật thứ chín.
Mọi loại hình nghệ thuật đều có giá trị tinh thần ngang nhau, tuy nhiên khả năng tạo ra lợi nhuận vật chất và tinh thần của mỗi loại hình nghệ thuật là khác nhau. Trước khi có tên gọi nghệ thuật design thị giác được biết đến với tên gọi là nghệ thuật ứng dụng. Thời cổ đại và trung cổ, các nhà mĩ học đã không coi nghệ thuật ứng dụng là một hình thái nghệ thuật thuần túy. Thời mà mọi đồ vật mỹ nghệ đều chế tác bằng tay đơn chiếc được coi là lao động kĩ thuật của thợ thủ công, mục đích hướng tới tính công năng chứ không hướng tới cái đẹp tinh thần, cái cao cả như nghệ thuật tạo hình.
Chưa kể quan niệm cái đẹp cao cả của nghệ thuật tạo hình cũng được coi là kết quả của tài khéo léo mô phỏng thiên nhiên, xếp ở bậc thấp hơn so với Âm nhạc, Toán học, Hùng biện, v.v… Đến thời những sản phẩm design được sản xuất thông qua quy trình công nghiệp lại được các nhà mĩ học coi là thứ nghệ thuật kĩ thuật máy móc có thuộc tính vật chất vụ lợi. Với xã hội thời đó, quan niệm như vậy là đương nhiên bởi bản chất của design là khát vọng kết hợp hoàn hảo cái đẹp với công năng và lợi nhuận kinh tế của sản phẩm design đó mang lại. Sự chọn lựa công cụ có sẵn trong tự nhiên trước khi con người tự chế tạo được xuất phát từ cái nhìn (thị giác) phán đoán hữu dụng. Nói gọn là “nhìn ưa mắt – cầm vừa tay”.
Như vậy, nghệ thuật design được xem như người anh em sinh đôi với nghệ thuật tạo hình.