Dạy Học Văn Học Địa Phương Tuyên Quang Theo Hướng Tích Cực Hóa Hoạt Động Của Học Sinh

Luận văn thạc sĩ phân tích phương pháp dạy học văn học địa phương Tuyên Quang, nâng cao hoạt động tích cực của học sinh trong lớp học.

• Tác giả: Nguyễn Anh Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thế Phiệt
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt
• Đề tài: Dạy Học Văn Học Địa Phương Tuyên Quang Theo Hướng Tích Cực Hóa Hoạt Động Của Học Sinh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Lịch sử vấn đề
• 2.1. Những công trình nghiên cứu về phương pháp giảng dạy văn chương
• 2.2. Những công trình nghiên cứu phương pháp giảng dạy văn học địa phương tại tỉnh Tuyên Quang
• 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3.1. Mục đích nghiên cứu
• 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 4.1. Phạm vi nghiên cứu
• 4.2. Đối tượng nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Đóng góp của luận văn
• 6.1. Về lý luận
• 6.2. Về thực tiễn
• 7. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Quy định Văn học địa phương trong chương trình Ngữ văn phổ thông
• 1.2. Vai trò, vị trí của việc dạy học văn học địa phương Tuyên Quang
• 1.3. Tính tích cực hóa hoạt động của học sinh
• 1.3.1. Cơ sở tâm lý học
• 1.3.2. Quan điểm dạy học phát huy vai trò của chủ thể người học trên cơ sở lý thuyết tiếp nhận
• 1.3.3. Những yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên - xã hội - văn hóa của tỉnh Tuyên Quang
• 1.4.1.1. Tuyên Quang một tỉnh miền núi có bề dày lịch sử - văn hóa, có nhiều danh lam thắng cảnh
• 1.4.2. Truyền thống về văn học Tuyên Quang
• 1.4.2.1. Văn học dân gian
• 1.4.2.2. Văn học viết Tuyên Quang
• 1.4.3. Thực trạng giảng dạy văn học địa phương ở các trường THCS tại tỉnh Tuyên Quang
• 1.4.3.1. Về nội dung chương trình
• 1.4.3.2. Về cơ sở vật chất
• 1.4.3.3. Về tình hình học tập của học sinh
• 1.4.3.4. Về hoạt động dạy của giáo viên
• 1.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC VHĐP Ở TRƯỜNG THCS TỈNH TUYÊN QUANG
• 2.1. Những căn cứ để xây dựng biện pháp dạy văn học địa phương Tuyên Quang theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh
• 2.1.1. Căn cứ vào nội dung văn học địa phương tại tỉnh Tuyên Quang
• 2.1.2. Căn cứ vào đặc điểm tâm lý học sinh THCS Tuyên Quang
• 2.1.3. Căn cứ vào điều kiện trường lớp, cơ sở vật chất
• 2.2. Đề xuất một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học Ngữ văn địa phương Tuyên Quang
• 2.2.1. Trước giờ học
• 2.2.1.1. Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài trước khi tới lớp
• 2.2.1.2. Xây dựng bài soạn VHĐP theo hướng tích cực hóa hoạt động của học sinh
• 2.2.2. Trong giờ học
• 2.2.2.1. Dạy VHĐP gắn kết chặt chẽ với truyền thống lịch sử văn hóa của địa phương
• 2.2.2.2. Kết hợp một số phương pháp, biện pháp: đọc hiểu, câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề, giảng bình khi dạy học VHĐP
• 2.2.2.3. Vận dụng nguyên tắc tích hợp trong giảng dạy VHĐP
• 2.2.2.4. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học VHĐP
• 2.2.2.5. Kết hợp dạy chính khóa và dạy ngoại khóa
• 2.2.3. Hướng dẫn học sinh tự học sau khi học trên lớp
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Yêu cầu thực nghiệm
• 3.3. Chọn trường thực nghiệm
• 3.4. Chọn bài dạy thực nghiệm
• 3.5. Giáo án thực nghiệm
• 3.5.1. Tiết 42 - Đọc văn: Đoạn trích Gieo gió gặp bão
• 3.5.2. Tiết 74: Những câu hát về tình cảm gia đình, tình yêu thiên nhiên, tình yêu lao động
• 3.6. Tổ chức dạy học thực nghiệm
• 3.6.1. Tổ chức dạy học thực nghiệm và dạy học đối chứng
• 3.7. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.7.1. Kết quả thực nghiệm
• 3.7.2. Nhận xét và đánh giá
• 3.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp dạy học văn học địa phương Tuyên Quang

Phương pháp dạy học văn học địa phương Tuyên Quang đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục học sinh. Việc tích cực hóa hoạt động học sinh trong dạy học không chỉ giúp các em hiểu biết về văn hóa, lịch sử địa phương mà còn phát triển tư duy và khả năng sáng tạo. Đặc biệt, văn học địa phương là cầu nối giữa học sinh và quê hương, giúp các em hình thành tình yêu quê hương đất nước.

1.1. Ý nghĩa của việc dạy học văn học địa phương

Dạy học văn học địa phương giúp học sinh nhận thức rõ hơn về bản sắc văn hóa của quê hương. Điều này không chỉ nâng cao lòng tự hào dân tộc mà còn khuyến khích các em tham gia vào các hoạt động văn hóa, xã hội tại địa phương.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phương pháp dạy học

Các yếu tố như tâm lý học sinh, điều kiện cơ sở vật chất và sự hỗ trợ từ gia đình có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả dạy học văn học địa phương. Việc hiểu rõ những yếu tố này giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp.

II. Thách thức trong việc dạy học văn học địa phương Tuyên Quang

Mặc dù việc dạy học văn học địa phương có nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong số đó là sự thiếu hụt tài liệu giảng dạy và sự quan tâm chưa đầy đủ từ phía giáo viên. Điều này dẫn đến việc học sinh chưa thực sự hứng thú với môn học.

2.1. Thiếu tài liệu và nguồn lực

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để giảng dạy văn học địa phương. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng bài giảng và sự tiếp thu của học sinh.

2.2. Sự thiếu hứng thú của học sinh

Học sinh thường không cảm thấy hứng thú với văn học địa phương do phương pháp giảng dạy chưa hấp dẫn. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là cần thiết để khắc phục tình trạng này.

III. Phương pháp dạy học tích cực hóa hoạt động học sinh trong văn học địa phương

Để tích cực hóa hoạt động học sinh, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động trong học tập.

3.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học văn học địa phương giúp học sinh dễ dàng tiếp cận thông tin và tài liệu phong phú. Điều này tạo ra môi trường học tập năng động và thú vị.

3.2. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa

Các hoạt động ngoại khóa như tham quan di tích lịch sử, tham gia các lễ hội văn hóa địa phương giúp học sinh trải nghiệm thực tế và hiểu sâu hơn về văn học địa phương.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong dạy học văn học địa phương

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã mang lại kết quả khả quan. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng làm việc nhóm.

4.1. Kết quả từ thực nghiệm sư phạm

Các buổi thực nghiệm sư phạm cho thấy học sinh tham gia tích cực hơn trong các giờ học văn học địa phương. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp dạy học tích cực có hiệu quả.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với môn học. Giáo viên cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho dạy học văn học địa phương

Việc dạy học văn học địa phương theo hướng tích cực hóa hoạt động học sinh là một xu hướng cần thiết. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu biết về văn hóa quê hương mà còn phát triển toàn diện các kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Định hướng phát triển chương trình giảng dạy

Cần có sự đầu tư vào chương trình giảng dạy văn học địa phương để nâng cao chất lượng giáo dục. Việc này bao gồm việc cập nhật tài liệu và phương pháp giảng dạy.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào quá trình giáo dục văn học địa phương. Sự hỗ trợ từ gia đình và xã hội sẽ tạo ra môi trường học tập tốt hơn cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Tuyên Quang là vùng đất giàu truyền thống lịch sử và cách mạng với 22 dân tộc anh em cùng sinh sống, sở hữu 498 di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh, trong đó có 194 di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh. Mặc dù có kho tàng di sản văn hóa phong phú, nội dung giáo dục văn học địa phương trong chương trình Ngữ văn cấp trung học cơ sở chỉ chiếm thời lượng khiêm tốn với 22 tiết phân bổ từ lớp 6 đến lớp 9. Thực tiễn giảng dạy tại các nhà trường cho thấy phân môn này vẫn bị xem là nội dung phụ, phương pháp truyền thụ chủ yếu theo lối đọc chép một chiều, khiến học sinh chưa cảm nhận được cái hay, cái đẹp của văn học quê hương.

Nghiên cứu được triển khai nhằm mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học tích cực, khảo sát toàn diện thực trạng dạy và học văn học địa phương, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp sư phạm đồng bộ nhằm phát huy tính chủ động, năng lực cảm thụ và sáng tạo của học sinh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giáo viên và học sinh khối 8, khối 9 tại 5 trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang trong năm học 2013 - 2014. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, hướng tới mục tiêu tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi phân môn từ 20% lên trên 45%, giảm tỷ lệ học sinh thụ động từ 50% xuống dưới 15%, đồng thời bồi đắp lòng tự hào và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa cho thế hệ trẻ vùng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự kết hợp của hai nền tảng lý thuyết giáo dục và tiếp nhận văn học hiện đại. Thứ nhất là lý thuyết tiếp nhận văn học của các học giả hiện đại, được tiếp thu và phát triển trong nghiên cứu của Phan Trọng Luận và Trần Đình Sử. Lý thuyết khẳng định văn bản văn học là cấu trúc mở và quá trình đọc là một hoạt động đồng sáng tạo. Người học không tiếp nhận thụ động mà là chủ thể tích cực, sử dụng vốn sống và lăng kính cá nhân để giải mã văn bản. Thứ hai là lý thuyết dạy học nêu vấn đề và kích thích tư duy độc lập của các nhà tâm lý giáo dục kinh điển như I.Ia Lecne và A.M Machiukin, nhấn mạnh việc tạo lập tình huống nhận thức để học sinh tự chiếm lĩnh tri thức.

Về mặt tâm lý học, nghiên cứu dựa trên đặc điểm nhận thức của lứa tuổi thiếu niên từ 11 đến 15 tuổi tại trường trung học cơ sở. Đây là giai đoạn các em phát triển mạnh về tư duy hình tượng nhưng khả năng tư duy trừu tượng chưa thực sự đồng đều. Khung nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm then chốt gồm: tầm đón nhận thẩm mỹ, tính tích cực nhận thức, nguyên tắc tích hợp liên môn và không gian văn hóa địa phương. Việc tích hợp 3 phân môn Văn học, Tiếng Việt và Tập làm văn trong 22 tiết học giúp tối ưu hóa khả năng liên hệ thực tiễn đời sống văn hóa của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra xã hội học và khảo sát thực nghiệm với cỡ mẫu gồm 475 học sinh lớp 8 và lớp 9 cùng 8 tiết dự giờ giáo viên Ngữ văn tại 5 trường trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho các vùng kinh tế xã hội: 2 trường đô thị gồm THCS Hưng Thành, THCS An Tường; 2 trường nông thôn gồm THCS Phú Lâm, THCS Trung Trực; và 1 trường đặc thù là THCS Phổ thông Dân tộc Nội trú Yên Sơn.

Nguồn dữ liệu thu thập bao gồm phiếu điều tra trắc nghiệm thái độ học tập, bài soạn chuẩn bị trước giờ học của 475 học sinh, hồ sơ sổ điểm học tập và biên bản phân tích sư phạm của 8 tiết dự giờ trực tiếp. Phương pháp phân tích định lượng bằng thống kê mô tả kết hợp phân tích định tính sư phạm được lựa chọn. Lý do lựa chọn kết hợp hai phương pháp này là nhằm vừa đo lường chính xác các tỷ lệ phần trăm về kết quả học lực, mức độ chuẩn bị bài, vừa phân tích sâu sắc bản chất tâm lý, rào cản ngôn ngữ của học sinh dân tộc thiểu số khi tiếp cận tác phẩm văn học. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ tháng 9 năm 2013 đến tháng 5 năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại 4 phát hiện quan trọng về chất lượng và hành vi học tập của học sinh trung học cơ sở đối với phân môn văn học địa phương:

Thứ nhất, kết quả xếp loại học lực môn học có sự chênh lệch sâu sắc giữa các mô hình trường. Tại 4 trường phổ thông đại trà, tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi chỉ vỏn vẹn 2%, loại khá đạt 18%, trong khi loại trung bình chiếm tới 53% và tỷ lệ học sinh yếu kém chiếm tới 27%. Ngược lại, tại trường THCS Phổ thông Dân tộc Nội trú Yên Sơn, nơi học sinh được tuyển chọn kỹ lưỡng, tỷ lệ học sinh giỏi đạt 12% (cao gấp 6 lần trường đại trà), loại khá chiếm 32%, loại trung bình là 53% và chỉ có 3% học sinh xếp loại yếu, hoàn toàn không có học sinh kém.

Thứ hai, công tác chuẩn bị bài ở nhà còn nhiều hạn chế. Khảo sát bài soạn của 475 học sinh cho thấy có 43 học sinh hoàn toàn không soạn bài trước khi đến lớp, chiếm tỷ lệ 9,05%. Trong số hơn 90% học sinh có soạn bài, phần lớn chỉ chép lại sách giáo khoa một cách đối phó do thiếu tài liệu tham khảo chuyên biệt về văn học địa phương.

Thứ ba, mức độ tích cực tham gia xây dựng bài học trên lớp chưa cao. Khoảng 50% học sinh chú ý lắng nghe và hăng hái phát biểu, 30% thỉnh thoảng tương tác khi giáo viên chỉ định, và 20% học sinh hoàn toàn thụ động, ngồi im trong suốt tiến trình tiết học.

Thứ tư, phân bổ thời lượng 22 tiết cho toàn cấp học còn quá mỏng và phân tán, khiến giáo viên gặp áp lực lớn về mặt thời gian, dẫn đến xu hướng dạy lướt qua kiến thức cho kịp phân phối chương trình thay vì tổ chức thảo luận chuyên sâu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng trên bắt nguồn từ điều kiện kinh tế xã hội còn nhiều khó khăn tại vùng miền núi. Tỉnh Tuyên Quang có 22 dân tộc cùng sinh sống, trong đó người Tày chiếm 25,45%, người Dao chiếm 11,38%, người Sán Chay chiếm 8,0%. Học sinh dân tộc thiểu số còn gặp rào cản về vốn từ tiếng Việt, ngoài giờ học phải lao động phụ giúp gia đình nên thời gian tự học bị hạn chế. Thêm vào đó, thư viện tại các trường học hầu như không có sách văn học địa phương ngoài vài đầu báo phổ thông.

Dữ liệu khảo sát trên có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng so sánh tỷ lệ học lực giữa các trường và biểu đồ cột chồng thể hiện sự tương phản giữa trường nội trú và trường đại trà. Đồng thời, một biểu đồ tròn phân chia 3 nhóm mức độ tích cực trong lớp học sẽ minh họa rõ nét tỷ lệ 20% học sinh thụ động cần can thiệp sư phạm. So sánh với các công trình nghiên cứu phương pháp dạy học văn trước đây của Phan Trọng Luận, kết quả này tái khẳng định rằng nếu giáo viên chỉ dùng phương pháp thuyết trình truyền thống thì không thể kích hoạt được hứng thú của học sinh. Điểm mới của nghiên cứu là đã chỉ ra mối liên hệ trực tiếp giữa việc thiếu học liệu địa phương hóa với sự suy giảm tính tích cực nhận thức của học sinh vùng cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ được đề xuất nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh:

Thứ nhất, cải tiến quy trình chuẩn bị bài trước giờ học. Giáo viên cần thiết kế hệ thống phiếu học tập định hướng rõ ràng, phân công nhiệm vụ thu thập tư liệu theo nhóm nhỏ từ 3 đến 5 học sinh. Mục tiêu cụ thể là đạt 100% học sinh có nhiệm vụ học tập trước giờ lên lớp, giảm tỷ lệ không soạn bài từ 9,05% xuống dưới 2% ngay trong học kỳ đầu áp dụng. Chủ thể thực hiện là giáo viên bộ môn Ngữ văn tại các trường trung học cơ sở.

Thứ hai, đổi mới phương pháp giảng dạy trực tiếp trên lớp. Giáo viên chủ động kết hợp phương pháp đọc hiểu văn bản với hệ thống câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề và tổ chức thảo luận nhóm. Tích hợp linh hoạt kiến thức văn học với lịch sử và địa lý địa phương. Mục tiêu là nâng tỷ lệ học sinh tham gia phát biểu xây dựng bài lên trên 75% trong mỗi tiết học. Chủ thể thực hiện là giáo viên trực tiếp giảng dạy cùng tổ chuyên môn Khoa học Xã hội.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và đa phương tiện. Giáo viên cần khai thác hình ảnh, video tư liệu về 498 di tích lịch sử và danh thắng của tỉnh, tích hợp các trích đoạn băng ghi âm làn điệu Then, Páo dung, Sình ca vào bài giảng số. Mục tiêu đạt 80% số tiết văn học địa phương được hỗ trợ bởi thiết bị trình chiếu đa phương tiện trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện là ban giám hiệu và tổ chuyên môn nhà trường.

Thứ tư, mở rộng hình thức dạy học ngoại khóa và trải nghiệm di sản. Tổ chức cho học sinh tham quan thực tế tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào, Bảo tàng tỉnh và giao lưu với các nhà văn, nghệ nhân dân gian địa phương. Mục tiêu mỗi năm học tổ chức tối thiểu 2 hoạt động ngoại khóa chuyên đề. Chủ thể thực hiện là Sở Giáo dục và Đào tạo Tuyên Quang phối hợp cùng các nhà trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách bộ môn Ngữ văn tại Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và số liệu thực tiễn để đánh giá hiệu quả chương trình 22 tiết, từ đó định hướng biên soạn tài liệu Ngữ văn địa phương chuẩn hóa cho toàn tỉnh.

Thứ hai, giáo viên giảng dạy môn Ngữ văn tại các trường trung học cơ sở. Giáo viên có thể trực tiếp ứng dụng quy trình thiết kế bài giảng mẫu cho khối 6, 7, 8, 9, đặc biệt là các giáo án thực nghiệm tác phẩm truyện ngắn và ca dao dân ca Tuyên Quang nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy từ 5 đến 6 tiết mỗi năm.

Thứ ba, học viên cao học, sinh viên sư phạm và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Văn - Tiếng Việt. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về cách thức xây dựng khung lý thuyết tiếp nhận, kỹ thuật khảo sát thực trạng trên 475 học sinh và phương pháp tổ chức thực nghiệm sư phạm trong môi trường giáo dục đa văn hóa.

Thứ tư, các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và nhà văn hóa địa phương. Tài liệu mở ra góc nhìn thực tiễn về việc bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể của 22 dân tộc thiểu số thông qua con đường giáo dục học đường.

Câu hỏi thường gặp

Việc dạy học văn học địa phương theo hướng tích cực hóa mang lại lợi ích gì cho học sinh? Phương pháp này giúp học sinh chuyển từ thế thụ động sang chủ động khám phá, phát triển năng lực cảm thụ thẩm mỹ và kỹ năng giao tiếp. Học sinh không chỉ hiểu sâu sắc về văn hóa quê hương mà còn nâng cao kết quả học tập, góp phần tăng tỷ lệ học sinh khá giỏi môn văn từ 20% lên trên 45%.

Chương trình văn học địa phương cấp trung học cơ sở tại Tuyên Quang có thời lượng như thế nào? Theo quy định chuyên môn, chương trình gồm 22 tiết trải đều 4 khối lớp, trong đó lớp 6 và lớp 7 có 6 tiết mỗi năm, lớp 8 và lớp 9 có 5 tiết mỗi năm, tích hợp đầy đủ cả 3 phân môn Văn học, Tiếng Việt và Tập làm văn.

Khó khăn lớn nhất khi dạy học phân môn này tại tỉnh Tuyên Quang là gì? Khó khăn lớn nhất là sự thiếu thốn tài liệu tham khảo chuẩn hóa cho học sinh và rào cản ngôn ngữ của 22 dân tộc thiểu số, khiến 43 trên 475 học sinh không soạn bài và 27% học sinh tại các trường đại trà xếp loại yếu kém.

Làm thế nào để ứng dụng công nghệ thông tin hiệu quả trong tiết học văn học địa phương? Giáo viên nên số hóa tư liệu, trình chiếu hình ảnh về 498 di tích lịch sử và phát các đoạn ghi âm làn điệu dân ca như hát Then của người Tày hay Páo dung của người Dao, giúp bài giảng trực quan và sinh động hơn.

Tại sao cần gắn kết dạy học văn học địa phương với di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh? Việc tích hợp không gian 498 di tích lịch sử và văn hóa giúp bài học thoát khỏi lý thuyết khô cứng, biến tác phẩm văn học thành trải nghiệm thực tế sống động, từ đó bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước cho học sinh một cách tự nhiên.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết trọn vẹn các nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra thông qua 5 đóng góp cốt lõi:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học văn học địa phương dựa trên nền tảng lý thuyết tiếp nhận và tâm lý học lứa tuổi thiếu niên.
• Khảo sát toàn diện thực trạng dạy và học tại 5 trường trung học cơ sở với mẫu nghiên cứu 475 học sinh, phản ánh chân thực các rào cản sư phạm.
• Đề xuất quy trình 4 bước tích cực hóa hoạt động học tập từ khâu chuẩn bị bài, tiến trình trên lớp đến hoạt động tự học ngoại khóa.
• Thiết kế thành công các giáo án thực nghiệm mẫu cho chương trình 22 tiết văn học địa phương cấp trung học cơ sở.
• Khẳng định tính khả thi và hiệu quả vượt trội của các biện pháp sư phạm thông qua kiểm chứng thực nghiệm.

Kế hoạch triển khai tiếp theo trong giai đoạn 2024 - 2026 là nhân rộng mô hình dạy học tích cực đến 100% các trường phổ thông trên toàn tỉnh Tuyên Quang và hoàn thiện bộ học liệu số hóa. Các nhà trường và thầy cô giáo hãy chủ động áp dụng các giải pháp của luận văn ngay hôm nay để đổi mới phương pháp giảng dạy, khơi dậy niềm tự hào văn hóa quê hương trong mỗi học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, và phần phụ lục luận văn gồm 3 chƣơng. Chƣơng I Cơ sở lý luận và thực tiễn. Chƣơng 2: Đề xuất một số biện pháp dạy văn học địa phƣơng ở nhà trƣờng THCS ở tỉnh Tuyên Quang. Chƣơng 3 Thực nghiệm sƣ phạm.

7 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Quy định Văn học địa phương trong chương trình Ngữ văn phổ thông Để thực hiện mục tiêu giáo dục, Điều 3 - Luật Giáo dục đã quy định nguyên lý giáo dục là: "Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội" [34, tr. Thực hiện tinh thần Nghị quyết Trung ƣơng 5 (khoá VIII): Dạy VHĐP là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và có ý nghĩa quan trọng để “Xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” [5, tr. Việc cung cấp những kiến thức VHĐP còn mong muốn giúp cho học sinh hiểu biết sâu sắc hơn về mảnh đất, con ngƣời, truyền thống đấu tranh, và những di tích lịch sử văn hoá nổi tiếng của quê hƣơng.

Từ đó cổ vũ các em, nâng cao ý thức, rèn đức, luyện tài xây dựng quê hƣơng đất nƣớc ngày thêm giàu đẹp, xứng danh với truyền thống quê hƣơng mình. Thực hiện Kế hoạch giáo dục chƣơng trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/5/2006, công văn số 5977/BGD&ĐT-GDTrH ngày 07/7/2008 về việc hƣớng dẫn thực hiện nội dung giáo dục văn học địa phƣơng các môn ở cấp THCS, Sở Giáo dục & Đào tạo Tuyên Quang quy định nội dung chƣơng trình văn học địa phƣơng cho cấp THCS nhƣ sau: 6 Bài Tên bài Tiết theo ppct 1 Phần Tiếng Việt 69 2 Phần Văn học 70 3 Phần Văn học 125 4 Phần Tiếng Việt 137 5 Phần Tập làm văn 138 6 Phần Văn học 141 8 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ p7 Bài Tên bài Tiết theo ppct 1 Phần Tiếng Việt 70 2 Phần Văn học 74 3 Phần Văn học 133 4 Phần Tập làm văn 134 5 Phần Tiếng Việt 137 6 Phần Tập làm văn 138 8 Bài Tên bài Tiết theo ppct 1 Phần Tiếng Việt 32 2 Phần Văn học 53 3 Phần Tập làm văn 92 4 Phần Tập làm văn 128 5 Phần Tiếng Việt 131 4. Lớp 9 Bài Tên bài Tiết theo ppct 1 Phần Văn 42 2 Phần Tiếng Việt 63 3 Phần Tập làm văn 101 4 Phần Tiếng Việt 133 5 Phần Tập làm văn 143 Nhƣ vậy, chƣơng trình VHĐP đã trú trọng đến sự đến sự đa dạng của phần văn hóa địa phƣơng. Nội dung VHĐP đã góp phần thực hiện mục tiêu môn học, gắn lý luận với thực tiễn hoạt động kinh tế - xã hội, văn hoá, lịch sử địa phƣơng.

Các bài học sát với yêu cầu nhận thức, vun đắp tình cảm thẩm mĩ, tình yêu quê hƣơng xứ sở. 9 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www. Vai trò, vị trí của việc dạy học văn học địa phương Tuyên Quang VHĐP là một bộ phận hữu cơ cấu thành nền văn học dân tộc vì vậy nó có vai trò và ảnh hƣởng đặc biệt đến nền văn học dân tộc, dạy VHĐP ở các trƣờng THCS góp phần phát triển văn hóa, văn học, ngôn ngữ chung của ngƣời Việt. Đồng thời cũng giúp học sinh thấy đƣợc vẻ đẹp, những nét đặc sắc văn hóa, văn học, ngôn ngữ của từng vùng miền.

Việc dạy VHĐP góp một phần không nhỏ cho sự bảo tồn và phát triển văn hóa, văn học, ngôn ngữ địa phƣơng Tuyên Quang, bởi trong thời đại ngày nay thế giới số đang từng ngày làm thay đổi cuộc sống cả ở mặt tích cực lẫn mặt tiêu cực. Tìm về với VHĐP chính là tìm về với cội nguồn, hòa mình vào cuộc sống thân thƣơng giản dị của cái thủa ban đầu. Tuyên Quang mảnh đất có bề dày về văn hóa với rất nhiều lễ hội, phong tục tập quán tốt đẹp cần đƣợc gìn giữ và phát huy nhƣ: Lễ hội Đình làng Giếng Tanh của ngƣời Cao Lan xã Kim Phú - TP. Tuyên Quang, lễ hội Lồng Tồng của ngƣời Tày Chiêm Hóa, Lễ cấp sắc công nhận ngƣời con ngƣời con trai trƣởng thành của ngƣời Dao…phong tục thờ cúng tổ tiên, phong tục ma chay, cƣới hỏi… Bên cạnh đó giảng dạy VHĐP cho học sinh trong tỉnh Tuyên Quang, cung cấp cho các em những tri thức để lƣu giữ những làn điệu dân ca, nền tảng văn hóa của các dân tộc trong tỉnh đang bị mai một; Nhƣ hát sình ca (của ngƣời Cao Lan), páo dung (của ngƣời Dao), soọng cô (của ngƣời Sán Dìu), then, cọi, sli, lƣợn (của ngƣời Tày).

Tuyên Quang có gần 500 di tích lich sử - văn hóa đã đƣợc xếp hạng, mỗi di tích là một mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc; Đình Tân Trào nơi họp Quốc dân đại hội đầu tiên của dân tộc, Lán Nà Lừa nơi Bác đã từng sống và làm việc trong những ngày tiền khởi nghĩa, Cây đa Tân Trào ghi dấu mốc sự ra đời của Quân đội nhân dân Việt Nam. Di tích làng Ngòi, Đá Bàn (xã Mỹ Bằng - huyện Yên Sơn) là nơi chính phủ Lào làm căn cứ địa, ghi dấu ấn tình hữu nghị quốc tế, ngƣợc dòng thời gian trở về thế kỉ XVII nhà Mạc lấy trung tâm châu Tuyên Quang làm kinh thành. Đó cũng là những bài học giáo dục lòng tự hào và truyền thống của ông cha. Giảng dạy VHĐP phần văn học, giúp các em có các nhìn khái quát văn học Tuyên Quang phát triển qua các thời kì: Văn học dân gian, văn học trung đại, văn học hiện đại, tuy nhiên do điều kiện lịch sử văn học trung đại không còn lƣu giữ đƣợc 10 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ nhiều, chỉ còn một số bài thơ, văn ghi khắc ở chùa, đền, văn bia.

Mặc dù là một tỉnh miền núi, kinh tế, văn hóa, xã hội còn kém so với các tỉnh miền xuôi, song văn học nghệ thuật Tuyên Quang đã có những đóng góp không nhỏ cho văn học nghệ thuật nƣớc nhà với các nhà văn, nhà thơ tiêu biểu nhƣ: nhà văn Trịnh Thanh Phong, Vũ Xuân Tửu, Phù Ninh. nhà thơ Gia Dũng, Mai Liễu, Đoàn Thị Kí. Tuyên Quang có 22 dân tộc thiểu số, giảng dạy ngôn ngữ địa phƣơng giúp các em hiểu về những đặc điểm tiêu biểu trong ngôn ngữ của một số dân tộc. Hơn thế nữa, chỉ ra nguyên nhân và cách khắc phục lỗi ngôn ngữ của học sinh là ngƣời dân tộc thiểu số khi sử dụng tiếng Việt.

Bên cạnh đó, việc giảng dạy ngôn ngữ địa phƣơng hƣớng các em vào việc bảo tồn tiếng nối của dân tộc mình, góp phần tạo nên sự đa dạng ngôn ngữ của các dân tộc trong tỉnh Tuyên Quang. Nói tóm lại VHĐP đã góp phần hình thành bản sắc văn hóa trong mỗi con ngƣời. Đó là các gốc không thể mất đi, không thể hòa lẫn khi mà văn hóa Việt đang bị văn hóa ngoại lai xâm lấn.3 Tính tích cực hóa hoạt động của học sinh 1. Cơ sở tấm lý học Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sƣ phạm đã chỉ ra: Trẻ chỉ có thể lĩnh hội kinh nghiệm xã hội nhờ tiếp xúc với ngƣời lớn có hiệu quả tốt với điều kiện là sự tiếp xúc đó đƣợc tổ chức đặc biệt và chặt chẽ, nhất là trong quá trình hoạt động sƣ phạm.

Nhƣ vậy, giáo dục giữ vai trò chủ đạo đối với sự phát triển của trẻ. Giáo dục và dạy học là con đƣờng ngắn nhất, đạt hiệu quả nhất để truyền đạt những hoạt động của con ngƣời (công cụ, kí hiệu, công nghệ), kinh nghiệm xã hội cho thế hệ sau. Khi nói tới giáo dục, dạy học các nhà tâm lý học Mác xít nhấn mạnh đó là quá trình tác động vào đối tƣợng có mục đích, có chƣơng trình, có ý thức của thế hệ đi trƣớc đối thế hệ trẻ nhằm hình thành những phẩm chất nhất định của cá nhân, nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội. Tuy nhiên các nhà tâm lý cũng lƣu ý: con ngƣời là một chủ thể khi giáo dục, dạy học là khi ta tác động có điều kiện bên ngoài, luôn luôn bị khúc xạ thông qua những kinh nghiệm sống của con ngƣời.

Do vậy, những học sinh khác nhau có nhận thức khác nhau trƣớc một yêu cầu của giáo viên. 11 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ Giáo dục là một hoạt động đƣợc chi phối bởi nhiều yếu tố: đối tƣợng ngƣời dạy, ngƣời học, nội dung chƣơng trình, điều kiện môi trƣờng xã hội. các yếu tố đó đƣợc quy về hai phƣơng diện đó là: tác động từ bên bên ngoài và nỗ lực tự giác của chính chủ thể. Đây là hai quá trình có quan hệ biện chứng cùng diễn ra không phải là song song, mà chúng có quan hệ tƣơng hỗ nhau, thống nhất với nhau, vậy nên giáo dục và dạy học phải kích thích dẫn dắt đƣợc sự phát triển, để làm đƣợc điều này giáo dục phải đi trƣớc một bƣớc, phải đón trƣớc sự phát triển, nghĩa là phải tạo ra cho trẻ quá trình giải quyết mâu thuẫn liên tục để thúc đây sự phát triển.

Lứa tuổi học sinh trung học có độ tuổi từ 11 đến 15 tuổi hay còn gọi là tuổi thiếu niên, đây là thời kì chuyển từ thời thơ ấu sang tuổi trƣởng thành. Lứa tuổi này có một vị trí đặc biệt trong thời kì phát triển của con ngƣời, thời kì này trẻ phát triển mạnh mẽ về trí tuệ và thể chất song không cân đối. Lứa tuổi này các em có nghị lực dồi dào, có tính tích cực cao, có nhiều dự định lớn lao, song ở lứa tuổi này hệ thần kinh của các em chƣa chịu đƣợc sự kích thích mạnh và kéo dài, nếu bị tác động mạnh sẽ làm các em bị ức chế, uể oải, thậm trí có những hành vi xâu. Đây là vấn đề các nhà giáo dục lƣu ý trong công tác dạy học và giáo dục các em có hiệu quả.

Thực tế cho thấy bƣớc sang cấp THCS hoạt động học và các hoạt động khác có nhiều sự thay đổi, có tác động quan trọng tới sự hính thành phát triển nhân cách ở các em.