Luận văn thạc sĩ dạy học bố cục cho học sinh ngành mĩ thuật trường trung cấp văn hóa nghệ thuật và du lịch hưng yên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học bố cục cho sinh viên ngành mỹ thuật tại trường trung cấp văn hóa nghệ thuật Hưng Yên.

• Tác giả: Trần Phạm Tuân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Đình Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Nghệ Thuật Trung Ương
• Chuyên ngành: Mĩ thuật
• Đề tài: Dạy Học Bố Cục Cho Học Sinh Mĩ Thuật Tại Trường Trung Cấp Văn Hóa Nghệ Thuật Và Du Lịch Hưng Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp của luận văn
• Cấu trúc của luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận về dạy học Bố cục cho học sinh ngành Mĩ thuật, trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch
• 1.1.1. Các khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.1.2. Mục tiêu, vị trí, đặc trưng và nội dung của môn Bố cục trong chương trình khung ngành Mĩ thuật ở bậc đào tạo Trung cấp chuyên nghiệp
• 1.2. Cơ sở thực tiễn của dạy học Bố cục cho học sinh trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hưng Yên
• 1.2.1. Giới thiệu về Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hưng Yên
• 1.2.2. Khái quát chương trình đào tạo ngành Mĩ thuật
• 1.2.3. Nội dung chương trình môn Bố cục
• 1.2.4. Đặc điểm tâm lý của học sinh học môn Bố cục
• 1.2.5. Thực trạng học tập của học sinh đối với học môn Bố cục
• 1.2.5.1. Khả năng cảm nhận cái đẹp
• 1.2.5.2. Khả năng vẽ sáng tác
• 1.2.5.3. Khả năng bố cục
• 1.2.5.4. Khả năng vẽ hình
• 1.2.5.5. Khả năng vẽ đậm nhạt
• 1.2.5.6. Khả năng vẽ màu
• 1.2.5.7. Khả năng phân tích, đánh giá bài tập
• 1.2.6. Đánh giá chung về nội dung chương trình môn bố cục
• 1.2.7. Phương pháp dạy học bộ môn Bố cục
• 1.2.8. Thực trạng dạy học môn Bố cục hiện tại của nhà trường
• 1.2.9. Thực trạng phương pháp dạy học của giáo viên bộ môn Bố cục
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC BỐ CỤC CHO HỌC SINH NGÀNH MĨ THUẬT, TRƯỜNG TRUNG CẤP VĂN HÓA NGHỆ THUẬT VÀ DU LỊCH HƯNG YÊN
• 2.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 2.2. Các biện pháp đề xuất
• 2.2.1. Tăng cường năng lực tự học, tự tìm tòi, khám phá tri thức của học sinh
• 2.2.2. Tăng cường các hoạt động hợp tác giữa học sinh với giáo viên và giữa học sinh với bạn học
• 2.2.3. Vận dụng kiến thức liên môn trong quá trình dạy học
• 2.2.4. Phát huy tính sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập
• 2.2.5. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 2.3. Thực nghiệm sư phạm
• 2.3.1. Những vấn đề chung về thực nghiệm
• 2.3.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNG CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Bố Cục Tại Hưng Yên

Môn bố cục đóng vai trò quan trọng trong chương trình đào tạo mỹ thuật tại Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hưng Yên. Nó không chỉ là kỹ thuật sắp xếp hình vẽ mà còn liên quan đến cấu trúc của các yếu tố tạo hình như hình thể, màu sắc, đường nét. Môn học này đòi hỏi sự sáng tạo sâu sắc từ học sinh, vượt xa việc sắp xếp hài hòa, cân xứng. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, ấn tượng và mang tính thời đại. Theo [13, tr.6], mục đích của người sáng tác mỹ thuật là phải sản sinh được những tác phẩm nghệ thuật của mình, tức là phải biết làm (sáng tác) tranh (bố cục tranh).

1.1. Tầm Quan Trọng Của Bố Cục Trong Đào Tạo Mỹ Thuật

Bố cục không chỉ là môn học mà còn là nền tảng để học sinh phát triển tư duy sáng tạo và khả năng biểu đạt nghệ thuật. Nó giúp học sinh hiểu rõ về các nguyên tắc thị giác, cách sắp xếp các yếu tố trong một tác phẩm để tạo ra hiệu quả thẩm mỹ cao nhất. Việc nắm vững nguyên tắc bố cục là yếu tố then chốt để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật ấn tượng và có giá trị.

1.2. Mục Tiêu Của Môn Bố Cục Tại Trường Trung Cấp Hưng Yên

Mục tiêu của môn bố cục là trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản về bố cục trong nghệ thuật, nâng cao năng lực thẩm mỹ và khả năng thực hành nghệ thuật hội họa. Học sinh sau khi tốt nghiệp có khả năng sáng tác một số loại hình hội họa, tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng và có thể giảng dạy mỹ thuật ở bậc tiểu học sau khi được bồi dưỡng thêm về sư phạm.

II. Thách Thức Trong Dạy Bố Cục Cho Học Sinh Nghệ Thuật

Mặc dù quan trọng, việc dạy bố cục cho học sinh nghệ thuật gặp nhiều thách thức. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các nguyên tắc bố cục vào thực tế sáng tác. Sự trừu tượng của các khái niệm và yêu cầu về tư duy sáng tạo khiến môn học trở nên khó tiếp cận. Bên cạnh đó, sự khác biệt về khả năng cảm thụ và kinh nghiệm sống giữa các học sinh cũng tạo ra những khó khăn trong quá trình giảng dạy. Theo kinh nghiệm của tác giả, môn bố cục là một môn tương đối khó so với các phân môn khác của bộ môn mỹ thuật hệ trung cấp, nhất là đối với học sinh trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hưng Yên.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Thu Nguyên Tắc Bố Cục

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các nguyên tắc bố cục như cân bằng, nhịp điệu, tương phản, và điểm nhấn. Việc chuyển đổi từ lý thuyết sang thực hành đòi hỏi khả năng tư duy trừu tượng và kỹ năng quan sát tinh tế, điều mà không phải học sinh nào cũng có sẵn.

2.2. Thiếu Tính Sáng Tạo Trong Bài Tập Bố Cục

Một số học sinh có xu hướng sao chép hoặc làm theo các mẫu có sẵn mà thiếu đi sự sáng tạo và cá tính riêng. Điều này có thể do thiếu tự tin, sợ sai, hoặc chưa được khuyến khích đủ để thử nghiệm và khám phá những ý tưởng mới. Cần có những bài tập bố cục khuyến khích sự sáng tạo.

2.3. Đánh Giá Khả Năng Bố Cục Của Học Sinh

Việc đánh giá khả năng bố cục của học sinh một cách khách quan và toàn diện là một thách thức. Cần có những tiêu chí rõ ràng và công bằng để đánh giá các yếu tố như sự cân bằng, hài hòa, tính sáng tạo, và khả năng truyền tải thông điệp của tác phẩm. Cần có phương pháp đánh giá bố cục hiệu quả.

III. Cách Dạy Bố Cục Sáng Tạo Cho Học Sinh Trung Cấp

Để vượt qua những thách thức trên, cần có những phương pháp dạy bố cục sáng tạo và hiệu quả. Các phương pháp này cần tập trung vào việc phát triển tư duy sáng tạo, khuyến khích học sinh thử nghiệm và khám phá những ý tưởng mới, đồng thời cung cấp cho họ những công cụ và kỹ năng cần thiết để thể hiện ý tưởng của mình. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành, sử dụng các ví dụ minh họa sinh động, và tạo ra một môi trường học tập cởi mở và khuyến khích là rất quan trọng.

3.1. Tăng Cường Thực Hành Và Thí Nghiệm Bố Cục

Thay vì chỉ tập trung vào lý thuyết, cần tăng cường các hoạt động thực hành và thí nghiệm. Học sinh nên được khuyến khích thử nghiệm với các nguyên tắc bố cục khác nhau, sử dụng các chất liệu và kỹ thuật khác nhau, và tạo ra những tác phẩm độc đáo và cá tính. Các bài tập bố cục nên đa dạng và khuyến khích sự sáng tạo.

3.2. Sử Dụng Ví Dụ Minh Họa Từ Các Tác Phẩm Nghệ Thuật

Sử dụng các ví dụ minh họa từ các tác phẩm nghệ thuật nổi tiếng để giúp học sinh hiểu rõ hơn về các nguyên tắc bố cục và cách chúng được áp dụng trong thực tế. Phân tích các tác phẩm này để tìm ra những điểm mạnh và điểm yếu trong bố cục, và thảo luận về cách cải thiện chúng.

3.3. Tạo Môi Trường Học Tập Cởi Mở Và Khuyến Khích

Tạo ra một môi trường học tập cởi mở và khuyến khích, nơi học sinh cảm thấy thoải mái để chia sẻ ý tưởng, thử nghiệm những điều mới, và học hỏi từ những sai lầm. Khuyến khích sự hợp tác và trao đổi giữa các học sinh, và tạo cơ hội cho họ trình bày và đánh giá các tác phẩm của nhau.

IV. Ứng Dụng Kiến Thức Liên Môn Trong Dạy Bố Cục Hiệu Quả

Việc dạy học mỹ thuật nói chung và dạy bố cục nói riêng không nên giới hạn trong phạm vi của môn học mà cần kết hợp với các kiến thức từ các môn học khác như lịch sử, văn học, âm nhạc, và khoa học. Việc này giúp học sinh hiểu rõ hơn về bối cảnh văn hóa, xã hội, và lịch sử của các tác phẩm nghệ thuật, đồng thời phát triển tư duy đa chiều và khả năng liên kết các ý tưởng khác nhau. Vận dụng kiến thức liên môn trong quá trình dạy học.

4.1. Kết Hợp Lịch Sử Nghệ Thuật Vào Bài Giảng Bố Cục

Giới thiệu các phong cách nghệ thuật khác nhau và cách chúng ảnh hưởng đến bố cục của các tác phẩm. Phân tích các tác phẩm từ các thời kỳ khác nhau để tìm ra những đặc điểm chung và khác biệt trong bố cục, và thảo luận về lý do tại sao những thay đổi này xảy ra.

4.2. Sử Dụng Văn Học Và Âm Nhạc Để Khơi Gợi Cảm Hứng

Sử dụng các tác phẩm văn học và âm nhạc để khơi gợi cảm hứng cho học sinh và giúp họ phát triển ý tưởng cho các bài tập bố cục. Thảo luận về cách các yếu tố như nhịp điệu, tương phản, và điểm nhấn được sử dụng trong văn học và âm nhạc, và cách chúng có thể được áp dụng trong bố cục.

4.3. Liên Hệ Với Khoa Học Để Hiểu Rõ Hơn Về Thị Giác

Giới thiệu các nguyên tắc khoa học về thị giác, như cách mắt người nhìn và xử lý thông tin, và cách chúng ảnh hưởng đến bố cục của các tác phẩm. Thảo luận về cách sử dụng màu sắc, ánh sáng, và bóng tối để tạo ra hiệu ứng thị giác mong muốn.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Phương Pháp Dạy Bố Cục Tại Hưng Yên

Việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy bố cục là rất quan trọng để đảm bảo rằng chúng đang giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và khả năng biểu đạt nghệ thuật. Việc đánh giá nên dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm kết quả học tập, sự tiến bộ trong kỹ năng, và sự tự tin trong việc sáng tác. Cần có những phương pháp đánh giá bố cục phù hợp.

5.1. Sử Dụng Bài Tập Thực Hành Để Đánh Giá Kỹ Năng Bố Cục

Sử dụng các bài tập bố cục thực hành để đánh giá kỹ năng của học sinh trong việc áp dụng các nguyên tắc bố cục và tạo ra những tác phẩm độc đáo và cá tính. Đánh giá các yếu tố như sự cân bằng, hài hòa, tính sáng tạo, và khả năng truyền tải thông điệp của tác phẩm.

5.2. Phỏng Vấn Và Thảo Luận Với Học Sinh Về Quá Trình Học Tập

Phỏng vấn và thảo luận với học sinh về quá trình học tập của họ, những khó khăn mà họ gặp phải, và những điều mà họ đã học được. Lắng nghe ý kiến của họ về các phương pháp dạy bố cục và tìm cách cải thiện chúng.

5.3. So Sánh Kết Quả Học Tập Giữa Các Nhóm Học Sinh

So sánh kết quả học tập giữa các nhóm học sinh được dạy bằng các phương pháp dạy bố cục khác nhau để đánh giá hiệu quả của từng phương pháp. Sử dụng các phương pháp thống kê để phân tích dữ liệu và đưa ra kết luận.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Dạy Bố Cục Tại Hưng Yên

Việc dạy bố cục cho học sinh nghệ thuật là một quá trình phức tạp và đòi hỏi sự sáng tạo, kiên nhẫn, và sự hiểu biết sâu sắc về nghệ thuật và tâm lý học sinh. Bằng cách áp dụng các phương pháp dạy bố cục sáng tạo và hiệu quả, kết hợp kiến thức liên môn, và đánh giá hiệu quả một cách thường xuyên, có thể giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và khả năng biểu đạt nghệ thuật, từ đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo mỹ thuật tại Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hưng Yên.

6.1. Tóm Tắt Các Phương Pháp Dạy Bố Cục Hiệu Quả

Tóm tắt các phương pháp dạy bố cục hiệu quả đã được trình bày trong bài viết, bao gồm tăng cường thực hành và thí nghiệm, sử dụng ví dụ minh họa từ các tác phẩm nghệ thuật, tạo môi trường học tập cởi mở và khuyến khích, và kết hợp kiến thức liên môn.

6.2. Đề Xuất Hướng Phát Triển Dạy Bố Cục Trong Tương Lai

Đề xuất các hướng phát triển dạy bố cục trong tương lai, bao gồm sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông, phát triển các bài tập bố cục sáng tạo và đa dạng, và tăng cường sự hợp tác giữa nhà trường và các tổ chức nghệ thuật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp bậc trung cấp với tổng thời lượng 2.115 tiết, môn Bố cục giữ vị trí trung tâm của khối kiến thức chuyên ngành 1.620 tiết. Tại Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hưng Yên, chương trình môn Bố cục hệ 3 năm được thiết kế với 375 tiết thực hiện trên giảng đường, 908 tiết tự đào tạo của học sinh và tích hợp 1.284 tiết tổng thể xuyên suốt 26 bài tập thực hành. Mặc dù đóng vai trò là môn học đỉnh cao kết tinh toàn bộ năng lực tạo hình, thực tiễn giảng dạy bộ môn này đang đối diện với nhiều rào cản mang tính phương pháp.

Vấn đề cốt lõi nảy sinh khi đa số học sinh tuyển sinh ở độ tuổi 15 đến 18 (tốt nghiệp trung học cơ sở) bước vào môi trường nghệ thuật với thói quen học tập thụ động, thiếu vốn sống thực tế và tư duy sáng tác còn mang tính sao chép. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng dạy học bộ môn Bố cục, từ đó xây dựng và thực nghiệm hệ thống 4 biện pháp sư phạm đổi mới theo hướng phát huy năng lực tích cực và tích hợp liên môn.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp tại Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hưng Yên trong giai đoạn 2015 - 2017, tập trung vào 6 giảng viên mĩ thuật và 25 học sinh chuyên ngành Hội họa thuộc các khóa 4 và 5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc chuyển dịch mô hình dạy học từ lối truyền nghề cổ truyền sang phương pháp hiện đại. Đề tài hướng đến mục tiêu nâng tỷ lệ bài tập đạt loại giỏi từ 24,0% lên trên 65,0%, đồng thời cắt giảm 40,0% các lỗi kỹ thuật cơ bản về bố cục và hòa sắc không gian.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết dạy học tích cực và quan điểm giáo dục thẩm mỹ định hướng phát triển năng lực của các nhà nghiên cứu giáo dục nghệ thuật hàng đầu Việt Nam. Điển hình là các công trình nghiên cứu về phương pháp giảng dạy mĩ thuật của Nguyễn Quốc Toản (2009), công trình lý luận về bố cục hội họa của Đặng Quý Khoa (1992) và giáo trình cơ sở tạo hình của Lê Huy Văn - Trần Từ Thành. Đồng thời, đề tài ứng dụng lý thuyết tâm lý học lứa tuổi thanh niên (15 - 18 tuổi) để giải thích sự phát triển tư duy trừu tượng và khả năng cảm thụ cái đẹp của học sinh trung cấp.

Khung lý thuyết của luận văn vận hành dựa trên 4 khái niệm nền tảng:

• Phương pháp dạy học: Là hệ thống các cách thức, quy trình phối hợp biện chứng giữa hoạt động tổ chức của giáo viên và hoạt động tiếp nhận chủ động của học sinh nhằm đạt mục tiêu giáo dục.
• Bố cục hội họa: Là sự tổng hòa các yếu tố ngôn ngữ tạo hình như đường nét, hình khối, đậm nhạt, màu sắc và chất cảm trên mặt phẳng hai chiều nhằm chuyển tải trọn vẹn chủ đề tư tưởng của tác phẩm.
• Môn Bố cục chuyên ngành: Môn học sáng tác chủ đạo, chiếm 23,1% thời lượng thực hành chuyên môn, yêu cầu người học vận dụng tổng hợp tri thức từ 11 học phần cơ sở.
• Năng lực tạo hình liên môn: Khả năng huy động đồng thời kiến thức Giải phẫu học, Luật xa gần, Hình họa đen trắng và Trang trí để giải quyết các bài toán không gian nghệ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ mẫu khảo sát thực tế gồm 31 đối tượng, trong đó có 6 giáo viên bộ môn Mĩ thuật (đạt tỷ lệ bao phủ 100,0% đội ngũ giảng dạy chuyên ngành) và 25 học sinh lớp Họa khóa 4 và khóa 5 đang trực tiếp tham gia học phần Bố cục. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho chương trình đào tạo trung cấp hội họa chính quy 3 năm.

Luận văn kết hợp đa dạng các phương pháp nghiên cứu khoa học:

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật, tiêu biểu như Thông tư số 22/2014/TT-BGDĐT về quy chế đào tạo trung cấp chuyên nghiệp.
• Nhóm phương pháp thực tiễn: Quan sát dự giờ giảng dạy, điều tra xã hội học bằng bảng hỏi anket, đàm thoại chuyên sâu, nghiên cứu 26 sản phẩm bài vẽ thực hành của học sinh và phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia đầu ngành.
• Nhóm phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy học đối chứng và thực nghiệm trên các bài tập thể loại tranh tĩnh vật, phong cảnh và tranh sinh hoạt đề tài.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Ứng dụng thống kê toán học và phần mềm SPSS để kiểm định định lượng mức độ tin cậy của các chỉ số khảo sát trong suốt tiến trình nghiên cứu từ năm 2015 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng phương pháp học tập và giảng dạy môn Bố cục tại nhà trường đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng có giá trị thực chứng:

Thứ nhất, năng lực tự tìm tòi, khám phá tri thức của học sinh còn mang tính cục bộ và thụ động. Số liệu điều tra cho thấy có 40,0% học sinh chỉ dừng lại ở việc đọc giáo trình lý thuyết và 20,0% xem sách tranh mẫu. Đáng chú ý, tỷ lệ học sinh chủ động tham quan các phòng triển lãm tranh thực tế đạt 0,0%, trong khi chỉ có 16,0% khai thác tư liệu nghe nhìn trên internet và 20,0% chuẩn bị phác thảo trước khi đến lớp.

Thứ hai, mức độ hợp tác học thuật giữa người dạy và người học còn ở mức thấp. Có tới 88,0% học sinh được hỏi thừa nhận chỉ thỉnh thoảng trao đổi, thảo luận với giáo viên và bạn học. Tỷ lệ học sinh duy trì sự tương tác thường xuyên chỉ chiếm vỏn vẹn 8,0%, trong khi vẫn còn 4,0% học sinh hoàn toàn không bao giờ tham gia trao đổi chuyên môn trong quá trình học.

Thứ ba, thói quen vận dụng kiến thức liên môn chưa được hình thành bền vững. Kết quả cho thấy 60,0% học sinh chỉ đôi khi liên hệ kiến thức từ các môn Hình họa, Giải phẫu hay Luật xa gần vào bài vẽ bố cục. Có 16,0% học sinh hoàn toàn cô lập môn Bố cục với các môn học khác, và chỉ có 24,0% học sinh thường xuyên phát huy năng lực tích hợp xuyên môn để giải quyết không gian tạo hình.

Thứ tư, quy trình thực hành luyện tập của học sinh bị đảo lộn và thiếu gắn kết với thực tiễn. Khoảng 60,0% học sinh lựa chọn quy trình rút gọn: "Nghiên cứu lý luận -> xem tranh -> sáng tác", bỏ qua hoàn toàn bước thực địa. Tỷ lệ học sinh tuân thủ quy trình khoa học đầy đủ có bước thâm nhập thực tế chỉ đạt 4,0%, dẫn đến tình trạng các bài vẽ bị khô cứng, thiếu hơi thở cuộc sống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế trên xuất phát từ tư duy dạy học truyền thống mang nặng tính truyền nghề cá nhân của đội ngũ giảng viên. Điều tra trên 6 giáo viên cho thấy, phần lớn thầy cô xếp việc rèn luyện phương pháp tự học đúng đắn cho học trò ở vị trí thứ ba hoặc thứ tư, sau các mục tiêu về cảm thụ và kỹ năng vẽ hình khối, màu sắc. Cách tiếp cận "biết đến đâu chỉ đến đấy" khiến học sinh rơi vào trạng thái bắt chước thụ động thay vì tự giác tư duy sáng tạo.

So sánh với các nghiên cứu giáo dục nghệ thuật hiện đại, sự ngắt quãng giữa nghiên cứu thực tế và sáng tác trong phòng vẽ làm suy giảm rõ rệt khả năng biểu đạt cảm xúc. Các phát hiện này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch tỷ lệ tiếp cận tư liệu và bảng phân bổ ma trận tương quan giữa phương pháp dạy của thầy và kết quả bài tập của trò. Việc đổi mới phương pháp dạy học bố cục vì vậy mang ý nghĩa sống còn nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực mỹ thuật cho toàn tỉnh Hưng Yên.

Đề xuất và khuyến nghị

Để khắc phục các tồn tại trên, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ có tính khả thi cao:

Thứ nhất, nâng cao năng lực tự học và khám phá tri thức mỹ thuật cho học sinh. Giảng viên cần thiết lập hệ thống bài tập tình huống, giao nhiệm vụ ghi chép tư liệu thực tế và sổ tay ký họa ngoài trời. Mục tiêu cần đạt là nâng tỷ lệ học sinh tự nghiên cứu thực địa từ 4,0% lên trên 50,0% sau 1 kỳ học, áp dụng xuyên suốt 15 tuần của học kỳ chính khóa do Tổ bộ môn Hội họa trực tiếp giám sát.

Thứ hai, tăng cường hoạt động tương tác, đối thoại và hợp tác sư phạm. Nhà trường cần triển khai các buổi hội thảo đánh giá bài tập theo nhóm nhỏ, tổ chức chấm phác thảo công khai và phản biện chéo giữa các học sinh. Giải pháp này hướng tới mục tiêu tăng tỷ lệ tương tác thường xuyên giữa giảng viên và học sinh từ 8,0% lên ít nhất 60,0% trong vòng 6 tháng thực hiện dưới sự điều phối của giáo viên chủ nhiệm bộ môn.

Thứ ba, vận dụng triệt để phương pháp dạy học tích hợp liên môn và xuyên môn. Giảng viên cần chuẩn hóa hệ thống 26 bài tập thực hành theo hướng gắn kết trực tiếp kiến thức Luật xa gần, Giải phẫu tạo hình và Kỹ thuật chất liệu (bột màu, sơn dầu, lụa, khắc gỗ) vào từng thể loại tranh đề tài. Chỉ số mục tiêu là nâng tỷ lệ sinh viên làm chủ kỹ năng tích hợp từ 24,0% lên trên 75,0% trong giai đoạn đào tạo năm thứ hai và năm thứ ba.

Thứ tư, kích thích tư duy sáng tạo và định hình cá tính nghệ thuật riêng biệt. Ban Giám hiệu phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hưng Yên tổ chức định kỳ 02 triển lãm tranh học sinh sinh viên mỗi năm, phấn đấu 100,0% học sinh có tác phẩm trưng bày thực tế, giảm thiểu 80,0% hiện tượng sao chép ý tưởng rập khuôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Giảng viên và giáo viên mỹ thuật tại các trường trung cấp, cao đẳng văn hóa nghệ thuật: Cung cấp khung phương pháp giảng dạy tích hợp 4 bước chuẩn mực, giúp tối ưu hóa 375 tiết dạy trên lớp và quản lý hiệu quả 908 tiết tự học của học sinh trong bộ môn Bố cục.
2. Học sinh, sinh viên chuyên ngành Mỹ thuật và Sư phạm Mỹ thuật: Giúp người học nắm vững lộ trình 26 bài thực hành bố cục từ thể loại tĩnh vật, phong cảnh đến tranh sinh hoạt nhiều nhân vật, đồng thời khắc phục triệt để các lỗi kỹ thuật về hình mảng, đường chân trời và sắc độ đậm nhạt.
3. Cán bộ quản lý đào tạo và phát triển chương trình tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Tài liệu tham khảo giá trị để cấu trúc lại khung chương trình đào tạo 2.115 tiết, phân bổ hợp lý tỷ lệ giữa các môn cơ sở và chuyên ngành theo đúng Thông tư 22/2014/TT-BGDĐT.
4. Học viên cao học và các nhà nghiên cứu phương pháp dạy học nghệ thuật: Cung cấp bộ công cụ điều tra thực chứng mẫu 31 đối tượng cùng hệ thống bảng hỏi anket được xử lý bằng toán thống kê SPSS, phục vụ trực tiếp cho các đề tài nghiên cứu về phát triển năng lực sáng tạo tạo hình.

Câu hỏi thường gặp

1. Môn Bố cục giữ vị trí và thời lượng như thế nào trong chương trình trung cấp mỹ thuật 3 năm? Môn Bố cục là môn học thực hành chuyên ngành cốt lõi, giữ vị trí đỉnh cao trong việc tổng hợp kiến thức tạo hình. Môn học chiếm 375 tiết giảng đường có giảng viên hướng dẫn và 908 tiết tự đào tạo, phân bổ qua 26 bài tập lớn xuyên suốt từ năm thứ hai đến năm thứ ba.

2. Vì sao học sinh trung cấp thường gặp nhiều lỗi về hình họa và tỷ lệ xa gần trong bài tập bố cục? Nguyên nhân chủ yếu do 60,0% học sinh chỉ đôi khi vận dụng kiến thức liên môn và 60,0% học sinh bỏ qua bước thâm nhập thực tế. Việc thiếu quan sát trực quan sinh động khiến các em vẽ theo thói quen cảm tính, dẫn đến tỷ lệ nhân vật và bối cảnh bị sai lệch quy luật viễn cận.

3. Dạy học theo hướng tích hợp liên môn mang lại lợi ích cụ thể gì cho học sinh học môn Bố cục? Phương pháp tích hợp liên môn giúp học sinh kết nối tri thức từ 11 học phần bổ trợ như Giải phẫu học để chỉnh dáng người, môn Trang trí để phối màu hài hòa và môn Ký họa để chắt lọc hình tượng, nâng tỷ lệ bài vẽ đạt chất lượng chuyên môn cao lên trên 75,0%.

4. Làm thế nào để thay đổi thói quen học tập thụ động của học sinh trong giờ học bố cục? Giảng viên cần chuyển đổi từ phương pháp truyền nghề áp đặt sang tổ chức phản biện nhóm, yêu cầu học sinh lập nhật ký phác thảo và tăng tỷ lệ hợp tác đối thoại chuyên môn trên lớp từ 8,0% lên trên 60,0% thông qua các giờ thảo luận chuyên đề mở.

5. Việc khảo sát trên 6 giảng viên và 25 học sinh có đảm bảo tính khoa học của đề tài không? Cỡ mẫu 31 đối tượng bao gồm 100,0% giảng viên chuyên ngành và toàn bộ học sinh chuyên ngành Hội họa khóa 4 và 5 của trường. Mẫu khảo sát mang tính toàn diện đối với đơn vị nghiên cứu, được xử lý số liệu nghiêm ngặt bằng phần mềm SPSS nên đảm bảo độ tin cậy khoa học cao.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học Bố cục hội họa dựa trên tiếp cận năng lực và đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi 15 - 18.
• Khảo sát thực tế trên 6 giảng viên và 25 học sinh đã làm rõ các hạn chế cốt tử: 88,0% học sinh thiếu tương tác thường xuyên và 60,0% chưa tuân thủ quy trình thâm nhập thực tế.
• Đề tài đã xây dựng hệ thống 4 giải pháp sư phạm đồng bộ, nhấn mạnh vào năng lực tự học, hợp tác nhóm và phương pháp tích hợp liên môn xuyên suốt 26 bài tập.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ 1.284 tiết đào tạo khung của môn Bố cục trong chương trình trung cấp chuyên nghiệp 2.115 tiết.
• Khẳng định mô hình dạy học mới giúp nâng tỷ lệ bài tập loại giỏi lên trên 65,0% và tạo nền tảng vững chắc cho người học bước vào sáng tác độc lập.

Đóng góp lớn nhất của công trình là chuyển đổi thành công tư duy dạy học mỹ thuật từ lối truyền nghề kinh nghiệm sang mô hình sư phạm tích cực lấy người học làm trung tâm. Kế hoạch tiếp theo cần tập trung hoàn thiện bộ học liệu số hóa trong 3 tháng tới, triển khai thử nghiệm trên 100,0% các khóa đào tạo mới trong vòng 6 tháng và chuyển giao mô hình cho các trường văn hóa nghệ thuật khu vực lân cận trong 12 tháng tiếp theo. Các cơ sở đào tạo nghệ thuật hãy chủ động ứng dụng ngay các giải pháp sư phạm tích hợp này để đột phá chất lượng đào tạo mỹ thuật trong thời đại mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn gồm 02 chƣơng cụ thể nhƣ sau: 8 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Chƣơng 2: Biện pháp dạy học Bố cục cho học sinh ngành Mĩ thuật, trƣờng Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Hƣng Yên. 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận về dạy học Bố cục cho học sinh ngành Mĩ thuật, trƣờng Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch 1.

Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm về phương pháp Thuật ngữ Phƣơng pháp có nguồn gốc từ tiếng Hy lạp là “Methodos”, có nghĩa là con đƣờng, cách thức hoạt động nhằm đạt đƣợc mục đích. Theo Heghen (dƣới góc độ triết học) “phƣơng pháp là ý thức về hình thức của sự vận động bên trong của nội dung”. Định nghĩa này chứa đựng nội hàm sâu sắc.

Phƣơng pháp hiểu theo nghĩa chung nhất là cách thức đạt tới mục tiêu là hoạt động đƣợc sắp xếp theo một trật tự nhất định. Phƣơng pháp gắn bó chặt chẽ với lý luận, có những phƣơng pháp riêng cho từng lĩnh vực khoa học. Theo Phrít-men, Thế giới phẳng, NXB Trẻ, 2005. Học phƣơng pháp là thƣờng xuyên tiếp thu và học hỏi những phƣơng pháp mới để làm những công việc cũ hay những phƣơng pháp mới để làm những công việc mới.

Khái niệm Bố cục “Bố cục là sự sắp xếp kích thƣớc và tƣơng quan của những đƣờng nét, hình dáng, màu sắc các vật thể trong tác phẩm. Nói cách khác, bố cục chính là sự sắp xếp tất cả các yếu tố ngôn ngữ tạo hình để xây dựng nên một tác phẩm của mình. “Bố cục trong hội họa là sự tổng hòa các yếu tố tạo hình, nhƣ đƣờng nét, hình khối, đậm nhạt, màu sắc, sắp xếp chúng trong một khuôn khổ nhất định của một bức tranh thông qua cảm xúc của ngƣời họa sĩ để tạo ra một giải pháp hợp lí, nêu bật đƣợc nội dung chủ đề của bức tranh [13, tr. 10 Nói một cách khác, bố cục là phƣơng pháp tìm tòi, xác định các biểu đạt thích hợp nhất cho một nội dung tranh có trong ý đồ của tác giả.

Quá trình này là quá trình vừa thể nghiệm sáng tạo, vừa làm công việc tìm tòi, nghiên cứu. Môn Bố cục Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài luận văn, chúng tôi sử dụng khái niệm Bố cục trong cụm từ môn Bố cục với cách hiểu là một môn học của ngành học Mĩ thuật theo chƣơng trình đào tạo trung cấp chuyên nghiệp. Bố cục không là kĩ thuật sắp xếp một hình vẽ có sẵn nhƣ kiểu các nhà nhiếp ảnh chỉ có chụp ảnh khác nhau; hoặc sắp đặt ngƣời và cảnh khác nhau, hiệu quả ánh sáng khác nhau; độ hài hòa màu sắc, đậm nhạt khác nhau, còn hình thể sẽ không có gì thay đổi. Ở hội họa, điêu khắc, bố cục gắn luôn với cấu trúc của các yếu tố tạo hình nhƣ: hình thể, màu sắc, đƣờng nét.

Trong từng hệ thống biểu đạt, nó mang một loại hình thể phản ánh riêng của từng tác giả, và đi theo nó là hệ bố cục riêng. Vì vậy nó đòi hỏi sự sáng tạo của nghệ sĩ tạo hình phải sâu sắc và triệt để hơn, tiến xa hơn nghệ thuật bố cục đơn thuần. Nghĩa là chỉ có kĩ thuật sắp xếp cho hài hòa cân xứng - giữa trọng tâm và chi tiết, giữa hình thể và quãng trống, giữa mảng riêng - đậm, nhạt và màu sắc. “Mục đích cuối cùng của ngƣời sáng tác mĩ thuật là phải sản sinh đƣợc những tác phẩm nghệ thuật của mình, tức là phải biết làm (sáng tác) tranh (bố cục tranh)” [13, tr.6] Tóm lại yêu cầu của bố cục tranh cần: - Đẹp về hình thức, cảm nhận.

- Đa dạng về đề tài, nội dung và phong cách thể hiện. - Đọng lại ấn tƣợng sâu sắc đối với ngƣời xem. - Có tính thời đại và tính sáng tạo. Mục tiêu, vị trí, đặc trưng và nội dung của môn Bố cục trong chương trình khung ngành Mĩ thuật ở bậc đào tạo Trung cấp chuyên nghiệp 1.

Mục tiêu Mục tiêu chung Trang bị cho học sinh hệ thống kiến thức cơ sở chuyên ngành và kiến thức chuyên ngành cơ bản ở mức độ trung cấp chuyên nghiệp, nâng cao năng lực thẩm mĩ và năng lực thực hành nghệ thuật hội hoạ, có khả năng sáng tác một số loại hình hội hoạ, có khả năng phát triển và nâng cao ở các bậc học cao hơn. HS sau khi tốt nghiệp có khả năng công tác, hoạt động nghệ thuật tại các cơ quan văn hoá thông tin và các hoạt động văn hoá cộng đồng, có khả năng tham gia công tác giảng dạy bộ môn Mĩ thuật ở bậc tiểu học nếu đƣợc bồi dƣỡng kiến thức tâm lý - giáo dục, rèn luyện nghiệp vụ sƣ phạm. Mục tiêu cụ thể Tƣ tƣởng đạo đức: có lập trƣờng tƣ tƣởng vững vàng, đạo đức và nếp sống lành mạnh, nắm vững đƣờng lối, chủ trƣơng, chính sách của đảng và nhà nƣớc, có lòng say mê nghề nghiệp. Kiến thức: nắm vững hệ thống kiến thức cơ bản, kiến thức cơ sở nghệ thuật tạo hình và kiến thức chuyên ngành hội hoạ.

Kỹ năng: có khả năng thực hành, sáng tạo nghệ thuật tạo hình hội hoạ và hoạt động phong trào đoàn thể. Khung chương trình phần chuyên ngành Số học Số học TT Tên học phần Số tiết Ghi chú phần trình 1 Hình họa đen trắng 3 12 255 2 Hình họa màu 2 10 210 3 Trang trí cơ bản 2 10 210 4 Trang trí nâng cao 3 12 255 5 Bố cục cơ bản 4 12 255 6 Bố cục nâng cao 2 6 120 7 Điêu khắc 2 6 120 8 Ký họa 1 2 45 9 Mĩ thuật học 1 2 30 10 Lịch sử Mĩ thuật 1 4 60 11 Luật xa gần 1 2 30 12 Giải phẫu 1 2 30 CỘNG 23 80 1620 Việc trình bày mục tiêu và khung chƣơng trình phần chuyên ngành hệ Trung cấp Mĩ thuật nhằm mục đích giới thiệu khái quát về các yêu cầu cụ thể đối với ngƣời học mà mục tiêu đề ra. Trong đó, đặc biệt nhấn mạnh đến việc học sinh phải nắm vững hệ thống kiến thức, kỹ năng cơ bản của môn Bố cục. Những môn chuyên ngành cốt lõi quyết định năng lực Mĩ thuật.

Ngoài ra, qua khung chƣơng trình chuyên ngành cũng cho chúng ta thấy số tiết học của Bố cục là rất cao so với các môn học khác. Điều đó cho thấy tính chất quan trọng của chúng trong chƣơng trình đào tạo học sinh Mĩ thuật với vị trí và đặc trƣng rõ nét mà chúng tôi sẽ trình bày kế tiếp ở phần sau. Vị trí môn Bố cục trong chương trình đào tạo Trung cấp Mĩ thuật Đối với lĩnh vực Mĩ thuật, môn học Bố cục luôn đóng vai trò quan trọng, mang tính quyết định trong việc hình thành các năng lực tạo hình nền tảng. Một chƣơng trình Mĩ thuật bao giờ cũng phải đảm bảo cho HS đƣợc phát triển các năng lực vẽ nghiên cứu và sáng tác.

Môn học đại diện cho nhóm vẽ nghiên cứu chính là hình họa. Còn môn Bố cục đƣợc xem là đại diện của nhóm môn sáng tác. Đây là môn học hình thành cho học sinh những khả năng hƣ cấu, sáng tạo nên các tác phẩm hội họa phản ánh vẻ đẹp của tự nhiên và cuộc sống qua lăng kính riêng của từng nghệ sỹ. Do tính chất đó bố cục đều chiếm những vị trí quan trọng trong chƣơng trình Mĩ thuật mà chúng ta sẽ nghiên cứu cụ thể dƣới đây.

Vị trí của môn Bố cục Nếu nhƣ Hình họa là môn học nghiên cứu vẻ đẹp của sự vật qua khuôn hình và màu sắc, thì Bố cục chính là môn học trang bị những kiến thức, kỹ năng sáng tạo nên tác phẩm hội họa, phản ánh chân thật cuộc sống đa dạng và phong phú. Môn Bố cục chính là đỉnh cao, mục tiêu quan trọng mà chƣơng trình Mĩ thuật hƣớng đến. Sản phẩm của môn học này - tác phẩm hội họa- chính là sự tổng hợp cao nhất các kiến thức, kỹ năng của toàn bộ chƣơng trình chuyên ngành và những nhận thức, tình cảm đối với cuộc sống, kể cả vốn văn hóa chung, thị hiếu, lý tƣởng thẩm mỹ mà ngƣời học tiếp nhận đƣợc trong quá trình học tập. Do tính chất tổng hợp đó nên môn Bố cục chỉ đƣợc dạy vào năm thứ 2 và 3, khi học sinh đã đƣợc trang bị đầy đủ các kiến thức, kỹ năng cơ bản.

Nhƣ vậy, khi tiếp cận với nó, các em mới có thể lĩnh hội đƣợc tri thức mà môn học đem lại. Về thời lựơng, chƣơng trình có số tiết là 375, xếp thứ hai sau các môn Hình họa và Trang trí (trong đó, môn Trang trí là môn học vừa có tính chất độc lập nhƣng cũng vừa là môn học mang tính chất tiền đề cho Bố 14 cục). Điều đó cho thấy môn Bố cục có một vị trí hết sức quan trọng trong chƣơng trình đào tạo, là môn học tập trung cao nhất, trọn vẹn nhất các năng lực tạo hình của ngƣời học. Đặc trưng và nội dung của môn Bố cục trong chương trình Trung cấp Mĩ thuật Đặc trưng của môn học Môn Bố cục chính là vẻ đẹp trong các sinh hoạt lao động, học tập, vui chơi của con ngƣời hoặc các khung cảnh thiên nhiên, các sự vật có mối quan hệ gắn bó mật thiết với đời sống của con ngƣời.

Cấu trúc nội dung môn học Đƣợc cấu trúc theo kiểu đồng tâm, có sự lặp lại nội dung và nâng cao dần mức độ yêu cầu về kiến thức và kỹ năng. Ở giai đoạn đầu (học phần 1), đối tƣợng của nó là tĩnh vật, phong cảnh và phong cảnh có điểm xuyết bóng dáng con ngƣời. Chỉ từ học phần 2 trở đi, HS mới đƣợc tập trung sáng tác tranh đề tài phản ánh các sinh hoạt lao động, vui chơi của con ngƣời trong xã hội. Đây cũng chính là thể loại mà HS đƣợc học tập, rèn luyện nhiều nhất.

Thời lƣợng dành cho thể loại sinh hoạt chiếm 2/3 tổng thời gian của môn học. Bởi vì con ngƣời và các hoạt động của con ngƣời bao giờ cũng là đối tƣợng phản ánh chính của Mĩ thuật. Bố cục là môn tổng hợp nên trong bất cứ bài tập nào cũng luôn chứa đựng nội dung của các môn học khác nhƣ: Hình họa, Ký họa, Luật xa gần, Giải phẫu, Điêu khắc, Trang trí, kể cả các môn Lịch sử Mĩ thuật và các môn văn hóa chung. Cách thức tiếp cận Để học bằng thực hành luyện tập cũng là phƣơng thức học tập chủ đạo của môn Bố cục.