Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật về phòng, chống gian lận thƣơng mại. Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về phòng chống gian lận thƣơng mại của thành phố Hải Phòng. Chương 3: Quan điểm và giải pháp cơ bản đảm bảo thực hiện pháp luật về phòng, chống gian lận thƣơng mại. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG, CHỐNG GIAN LẬN THƢƠNG MẠI 1.
Khái niệm và các hình thức gian lận thƣơng mại 1. Khái niệm gian lận thƣơng mại Gian lận thƣơng mại (GLTM) trong đó có gian lận thƣơng mại điện tử đang có chiều hƣớng gia tăng về số lƣợng và tính chất phức tạp, đa dạng, tinh vi, thậm chí ngang nhiên tồn tại. Những hành vi gian lận thƣơng mại (GLTM) tồn tại nhiều năm và gây thiệt hại rất lớn đến nền kinh tế nƣớc ta và gây thiệt hại trực tiếp đến lợi ích của ngƣời tiêu dùng và thiệt hại đến sức khỏe của ngƣời dân. Các đối tƣợng GLTM, buôn lậu, sản xuất, kinh doanh hàng giả thƣờng cấu kết với nhau giữa các vùng miền, gây khó khăn cho các cơ quan nhà nƣớc kiểm soát, xử lý vi phạm.
Bản thân những ngƣời tiêu dùng cũng e ngại khiếu nại, tố cáo để bảo vệ quyền lợi của mình khi mua phải hàng hóa có sự gian lận thƣơng mại. Hệ thống pháp luật còn nhiều hạn chế, chồng chéo, tản mạn và yếu kém về tổ chức thực hiện pháp luật. Những năm gần đây Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản pháp luật, chỉ đạo quyết liệt về phòng chống gian lận thƣơng mại (PCGLTM và đã thành lập Ban chỉ đạo 389, với nhiệm vụ chống thất thu thuế, đảm bảo quyền lợi ngƣời tiêu dùng, đảm bảo sức khỏe cộng đồng và để tăng cƣờng đấu tranh phòng chống buôn lậu, GLTM trên phạm vi cả nƣớc. Tại các địa phƣơng cũng thành lập các Ban chỉ đạo 127 và hiện nay là Ban chỉ đạo 389.
Trong bối cảnh hội nhập, phát triển kinh tế thị trƣờng đã đem đến những yếu tố tích cực, tạo diện mạo mới cho sự phát triển đất nƣớc, lao động việc làm, nâng cao đời sống nhân dân. Đảng và Nhà nƣớc đã có chính sách quản lý mới để xoá bỏ cơ chế quản lý kinh tế tập trung bao cấp, chuyển sang cơ chế thị trƣờng 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hoàn toàn, đảm bảo quyền tự do kinh doanh của cá nhân, tổ chức trên cơ sở pháp luật. Đồng thời trong điều kiện hội nhập, phát triển kinh tế thị trƣờng chúng ta cũng đã và đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức. Một trong những thách thức to lớn hiện nay là tình trạng vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức nói chung, gian lận thƣơng mại nói riêng.
Hiện tƣợng vi phạm pháp luật, phi văn hóa trong kinh doanh, sản xuất, tâm lý chống đối pháp luật, lẩn tránh pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh, sản xuất hàng hóa đang có chiều hƣớng gia tăng phức tạp. Bên cạnh những mặt tích cực, kinh tế thị trƣờng cũng có các tác động tiêu cực, cộng với nhiều nguyên nhân chủ quan, khách quan khác làm gia tăng tình trạng vi phạm pháp luật nói chung, gian lận thƣơng mại nói riêng. Theo Cục quản lý thị trƣờng (QLTT) - Bộ Công thƣơng, hiện số vụ vi phạm về hàng giả, hàng nhái, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ tăng từ 3. Trong nền kinh tế thị trƣờng, hoạt động thƣơng mại thể hiện sự tự do mua bán theo giá cả thị trƣờng, ngƣời mua và ngƣời bán đƣợc tự do lựa chọn bạn hàng.
Mối quan hệ giữa sản xuất với thƣơng mại, thƣơng mại đƣợc thể hiện không chỉ trong thực tiễn mà cả trong chính sách, pháp luật, để đảm bảo thực hiện các chức năng nhà nƣớc; đảm bảo sự cân đối, hài hòa trong xây dựng kinh tế, văn hóa xã hội giữa các vùng miền, giữa các thành phần kinh tế. Hậu quả xã hội gây ra của hành vi GLTM là rất lớn, nếu không bị phát hiện, bị xử lý kịp thời sẽ dẫn đến nhiều hậu quả, giúp gian thƣơng thu lợi rất nhiều, vƣợt xa những nỗ lực làm ăn thật thà của những thƣơng nhân chân chính. Từ lợi ích kinh tế, nó sẽ ăn sâu thành tâm lý, lừa gạt trong các hoạt động thƣơng mại, đó là bản năng săn tiền bằng mọi giá. Lòng tham là vô đáy.
Do đó, các hành vi gian lận thƣơng mại diễn ra hàng ngày và xã hội càng phát triển, giao thƣơng càng phong phú thì các hành vi này càng tinh vi để tiếp tục tồn tại. Ngƣời tiêu dùng thƣờng có tâm lý ngại khiếu nại, tố cáo vì sợ tốn kém thời gian, công sức hơn nữa thủ tục hành chính còn phức tạp. Đây là nguyên nhân nội tại, là xuất 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phát điểm dẫn tới hành vi gian lận thƣơng mại, cộng với sự yếu kém trong quản lý điều hành và yếu kém trong thực thi pháp luật. Trong kinh tế thị trƣờng, đồng tiền trở thành phƣơng tiện có giá trị, làm phát sinh tƣ tƣởng sùng bái đồng tiền, chạy theo cuộc sống giàu có không bằng khả năng của mình, không tôn trọng pháp luật, làm giàu bất chính đó là buôn lậu và gian lận thƣơng mại.
Lợi dụng cơ chế tự do buôn bán lƣu thông hàng hoá một số ngƣời đã kinh doanh trái pháp luật, gian lận để kiếm lời. Trong một môi trƣờng cạnh tranh, nhiều thƣơng nhân đã quên trách nhiệm đạo đức, lƣơng tâm đối với những khách hàng, những ngƣời tiêu dùng, miễn là đạt lợi nhuận cao. Về năng lực quản lý kinh tế của các cơ quan nhà nƣớc cũng còn hạn chế, hiệu quả quản lý thị trƣờng yếu. Những bất cập, sơ hở về pháp luật đã có tạo nên môi trƣờng rộng lớn, màu mỡ cho các hành vi gian lận thƣơng mại đua nở, còn các công cụ kiểm soát thì có nhƣng yếu và không rõ ràng đầu mỗi chịu trách nhiệm chính do vậy càng tạo điều kiện dẽ dàng tiếp thay cho các hành vi chơi xấu, lừa gạt, đánh tráo trắng trợn trên thị trƣờng.
Lợi dụng chính sách mở cửa, tự do kinh doanh, nhận thức không đúng đắn hay cố tình không nhận thức đúng về nguyên tắc tuân thủ pháp luật cộng với một không gian hoạt động kinh doanh, thƣơng mại rộng lớn giữa ngƣời mua, kẻ bán, nhà sản xuất và ngƣời tiêu dùng diễn ra hàng giờ, hàng ngày trên mọi địa bàn cả nƣớc. Trong điều kiện đó, thực tế hiện nay ở nƣớc ta, pháp luật không thể hoàn toàn kiểm soát hết đƣợc, pháp luật chƣa đủ sức can thiệp đƣợc vào các cuộc chơi, cho nên các hành vi GLTM, lừa lọc có đất sống, lôi kéo các đối tƣợng sẵn sàng bán lƣơng tâm “gia nhập đội quân gian thƣơng”. Rất khó đối với nhà quản lý, nhà làm luật và thực thi pháp luật về phòng chống gian lận thƣơng mại (PCGLTM). Đồng thời, khó cả về phía những ngƣời dân, ngƣời tiêu dùng trong cuộc chiến với GLTM vì gian lận thƣơng mại còn phụ thuộc vào ý thức, bản lĩnh của ngƣời dân, ngƣời tiêu dùng đối với hành vi 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com gian lận thƣơng mại.
Nếu ngƣời dân hạn chế về ý thức, đạo đức của thƣơng nhân đến ý thức tự bảo vệ mình của ngƣời tiêu dùng, khách hàng trong quan hệ thƣơng mại, nếu yếu kém sẽ là môi trƣờng dung dƣỡng các hành vi gian lận thƣơng mại tồn tại. - Khái niệm, nhận thức chung về gian lận thương mại Gian lận thƣơng mại (GLTM), hiểu theo nghĩa đời thƣờng, phổ thông đó là sự gian dối, lừa lọc, không trung thực trong hoạt động thƣơng mại. Ngƣời có hành vi gian lận thƣơng mại là gian thƣơng, ngƣời có nhiều mƣu mô lừa lọc, kẻ buôn bán gian lận và trái phép. Hàng ngày, mỗi ngƣời chúng ta cũng có thể là nạn nhận của hành vi GLTM đủ mọi trình độ, từ trong kinh doanh xăng dầu cho đến các mặt hàng thực phẩm, thuốc chữa bệnh, hàng điện tử, mỹ phẩm, v.
Về học thuật, theo từ điển tiếng Việt, gian lận là hành vi thiếu trung thực, dối trá, mánh khoé nhằm lừa gạt ngƣời khác. Theo nghĩa rộng gian lận là việc xuyên tạc sự thật, thực hiện các hành vi không hợp pháp nhằm lƣờng gạt, dối trá để thu đƣợc một lợi ích nào đó. Gian lận thương mại có ba biểu hiện tiêu biểu là: chiếm đoạt, lừa đảo và ăn cắp. Hiện nay, ở Việt Nam chƣa có khái niệm đƣợc nêu rõ ràng, chính thức trong các văn bản pháp luật liên quan.
Thực tế là các văn bản pháp luật đã xác định những hành vi nào là hành vi GLTM, nhƣng nhà làm luật thƣờng là để chung trong các quy định về “hành vi buôn lậu và gian lận thƣơng mại”. Ví dụ, theo Thông tƣ số 93/2010/TT-BTC hƣớng dẫn việc xác định các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài chính là hành vi buôn lậu, gian lận thƣơng mại và hàng giả: “Các hành vi buôn lậu, gian lận thƣơng mại trong lĩnh vực hải quan bao gồm: Không khai hoặc khai sai so với thực tế về tên hàng, chủng loại, số lƣợng, trọng lƣợng, chất lƣợng, trị giá, xuất xứ, mã số hàng hoá, thuế suất đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu; Khai khống về tên hàng, số lƣợng, trọng lƣợng, trị giá hàng hoá xuất khẩu; Lập và khai không đúng các nội dung trong hồ 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sơ quyết toán thuế, hồ sơ thanh khoản, hồ sơ miễn thuế, hồ sơ xét miễn, giảm thuế, hoàn thuế, không thu thuế; Sử dụng chứng từ, tài liệu không hợp pháp, không đúng với thực tế giao dịch để kê khai thuế; tự ý tẩy xoá, sửa chữa chứng từ dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế đƣợc miễn, giảm, đƣợc hoàn…” Không phải đến bây giờ ở nƣớc ta mới có gian lận thƣơng mại. Gian lận thƣơng mại là một hiện tƣợng mang tính lịch sử. Ở đâu có sản xuất hàng hóa, các sản phẩm đƣợc mang ra trao đổi trên thị trƣờng, có ngƣời mua, ngƣời bán nhằm thực hiện phần giá trị đƣợc kết tinh trong hàng hóa thì gian lận thƣơng mại cũng xuất hiện.
Về truyền thống, gian lận thƣơng mại ở Việt Nam không phải là vấn đề mới, từ xa xƣa, ông cha ta đã đúc kết hành vi gian lận thƣơng mại thành câu: "Buôn gian, bán lận" để chỉ những mặt trái của việc buôn bán, để mọi ngƣời cảnh giác với thủ đoạn, mánh khóe, lừa dối khách hàng của các gian thƣơng. Hiện nay, chúng ta đang phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trƣờng có sự điều tiết của Nhà nƣớc. Chấp nhận cơ chế thị trƣờng tất yếu phải chấp nhận cạnh tranh. Cạnh tranh là động lực để phát triển.