I. Hình mẫu phong cách lãnh đạo chính trị viên theo Hồ Chí Minh
Phong cách lãnh đạo Hồ Chí Minh là một hệ thống chỉnh thể, kết tinh từ tư duy, đạo đức và thực tiễn hoạt động cách mạng của Người. Đây được coi là hình mẫu lý tưởng cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ, đặc biệt là đội ngũ chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Vận dụng phong cách lãnh đạo chính trị viên theo phong cách Hồ Chí Minh không chỉ là một yêu cầu cấp thiết mà còn là giải pháp nền tảng để nâng cao chất lượng công tác đảng, công tác chính trị (CTĐ, CTCT) tại đơn vị cơ sở. Phong cách của Người là sự hòa quyện giữa tính khoa học, dân chủ, quần chúng và nêu gương, tạo ra sức mạnh cảm hóa và thuyết phục to lớn. Người chính trị viên quân đội khi học tập và rèn luyện theo phong cách của Bác sẽ xây dựng được uy tín, củng cố mối đoàn kết quân - dân và nâng cao sức mạnh chiến đấu của đơn vị. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nhấn mạnh: “Tư cách của chính trị viên có ảnh hưởng rất quan trọng đến bộ đội. Người chính trị viên tốt, thì bộ đội ấy tốt. Người chính trị viên không làm tròn nhiệm vụ, thì bộ đội ấy không tốt”. Lời dạy này khẳng định vai trò của chính trị viên là then chốt, và phong cách lãnh đạo chính là thước đo năng lực và phẩm chất của họ. Việc nghiên cứu và áp dụng những đặc trưng trong phong cách của Người vào thực tiễn công tác của chính trị viên là con đường ngắn nhất để hoàn thiện nhân cách, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
1.1. Luận giải giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo
Tư tưởng Hồ Chí Minh về lãnh đạo là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc, đặt con người vào vị trí trung tâm. Giá trị cốt lõi trong tư tưởng của Người là “lấy dân làm gốc”, mọi chủ trương, đường lối đều phải xuất phát từ lợi ích và nguyện vọng của nhân dân. Đối với quân đội, tư tưởng này được thể hiện qua việc xây dựng một đội quân từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu. Chính trị viên, với tư cách là người chủ trì về chính trị, phải thấm nhuần sâu sắc giá trị này. Phong cách lãnh đạo của họ phải thể hiện sự tôn trọng, lắng nghe và tin tưởng vào quần chúng, vào cán bộ, chiến sĩ. Tư tưởng của Người còn đề cao sự kết hợp giữa “đức” và “tài”, trong đó đạo đức là gốc. Do đó, phong cách lãnh đạo của chính trị viên phải được xây dựng trên nền tảng đạo đức cách mạng trong sáng, trở thành tấm gương cho toàn đơn vị noi theo.
1.2. Vị trí then chốt của người chính trị viên quân đội hiện nay
Trong bối cảnh hiện nay, người chính trị viên quân đội giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Họ là hạt nhân lãnh đạo, là linh hồn của đơn vị, trực tiếp quyết định đến sức mạnh chính trị - tinh thần của bộ đội. Vai trò của chính trị viên không chỉ giới hạn ở việc giáo dục chính trị, tư tưởng mà còn là người tổ chức, gắn kết các mối quan hệ, giải quyết các vấn đề nảy sinh trong đơn vị. Họ phải là cầu nối giữa cấp ủy đảng với quần chúng, giữa chỉ huy với chiến sĩ, đảm bảo mệnh lệnh được thông suốt và nhiệm vụ được hoàn thành thắng lợi. Một chính trị viên có phong cách lãnh đạo tốt sẽ tạo ra một môi trường dân chủ, đoàn kết, kỷ luật, nơi mọi cán bộ, chiến sĩ đều phát huy được hết khả năng và tinh thần cống hiến, góp phần xây dựng phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ trong thời kỳ mới.
II. Thách thức trong xây dựng phong cách lãnh đạo chính trị viên
Mặc dù việc xây dựng phong cách lãnh đạo chính trị viên theo phong cách Hồ Chí Minh luôn được quan tâm, nhưng thực tiễn vẫn còn tồn tại những hạn chế và thách thức không nhỏ. Luận án của tác giả Phùng Thanh chỉ ra rằng, một bộ phận chính trị viên vẫn còn bộc lộ những yếu kém trong phương pháp, tác phong công tác. Tình trạng quan liêu, xa rời quần chúng, giải quyết công việc cứng nhắc, thiếu khoa học vẫn còn tồn tại ở một số nơi. Những hạn chế này không chỉ làm giảm hiệu quả công tác của cá nhân chính trị viên mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả hoàn thành nhiệm vụ chung của toàn đơn vị. Hơn nữa, sự tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường và các âm mưu “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về bản lĩnh chính trị và năng lực lãnh đạo của cán bộ chính trị. Nếu không có một phong cách lãnh đạo vững vàng, khoa học và quần chúng, người chính trị viên rất dễ bị sa vào chủ nghĩa cá nhân, độc đoán, chuyên quyền, làm suy giảm niềm tin của bộ đội và nhân dân. Việc nhận diện rõ những thách thức này là cơ sở quan trọng để đề ra các giải pháp xây dựng và rèn luyện đội ngũ chính trị viên một cách hiệu quả.
2.1. Biểu hiện của bệnh quan liêu xa rời thực tiễn đơn vị
Một trong những thách thức lớn là tình trạng một số chính trị viên chưa thực sự sâu sát cơ sở, chưa nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, chiến sĩ. Biểu hiện rõ nhất là phong cách làm việc hành chính hóa, chỉ đạo qua giấy tờ, mệnh lệnh mà thiếu đi sự kiểm tra, đôn đốc thực tế. Họ ngại va chạm, ít tiếp xúc trực tiếp với bộ đội, dẫn đến việc các quyết định đưa ra thiếu tính thực tiễn, không phù hợp với tình hình cụ thể của đơn vị cơ sở. Điều này đi ngược lại hoàn toàn với phong cách gần gũi quần chúng của Bác Hồ. Hậu quả là tạo ra khoảng cách giữa người lãnh đạo và người bị lãnh đạo, làm giảm hiệu lực của CTĐ, CTCT và tiềm ẩn nguy cơ mất đoàn kết nội bộ.
2.2. Năng lực lãnh đạo của cán bộ chính trị và yêu cầu mới
Tình hình mới đặt ra những yêu cầu rất cao về năng lực lãnh đạo của cán bộ chính trị. Chính trị viên không chỉ cần vững vàng về chính trị, tư tưởng mà còn phải có kiến thức toàn diện về quân sự, kinh tế, xã hội, pháp luật và kỹ năng xử lý tình huống linh hoạt. Tuy nhiên, một bộ phận cán bộ còn hạn chế về tư duy chiến lược, kỹ năng tổ chức và khả năng thuyết phục, vận động quần chúng. Sự thiếu hụt này khiến họ lúng túng khi đối mặt với các vấn đề phức tạp, ảnh hưởng đến khả năng hoàn thành nhiệm vụ. Do đó, việc không ngừng học tập, tự rèn luyện để nâng cao năng lực toàn diện là một yêu cầu sống còn đối với mỗi chính trị viên hiện nay.
III. Bí quyết rèn luyện đạo đức cách mạng theo gương Bác Hồ
Giải pháp nền tảng để xây dựng phong cách lãnh đạo chính trị viên theo phong cách Hồ Chí Minh chính là không ngừng tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng. Đây là “gốc” của người cán bộ, là yếu tố quyết định đến uy tín và sức ảnh hưởng của chính trị viên. Hồ Chí Minh là hiện thân của những phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất: cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Người chính trị viên phải lấy đó làm kim chỉ nam cho mọi hành động. Rèn luyện đạo đức cách mạng không phải là những lời nói suông mà phải được thể hiện bằng những hành động cụ thể trong công việc và cuộc sống hàng ngày. Đó là lối sống giản dị, trong sạch; là tinh thần trách nhiệm cao với công việc; là sự công tâm, minh bạch trong xử lý mọi vấn đề; là thái độ kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân và các biểu hiện tiêu cực khác. Chính trị viên phải là người đi đầu, làm gương trong mọi việc. Khi đạo đức của người lãnh đạo được khẳng định, mọi lời nói, chỉ thị của họ mới có sức nặng, mới đủ sức thuyết phục và quy tụ được sức mạnh của tập thể, tạo nên một đơn vị vững mạnh toàn diện.
3.1. Thực hành cần kiệm liêm chính chí công vô tư trong công tác
Thực hành cần kiệm liêm chính, chí công vô tư là yêu cầu bắt buộc đối với người cán bộ chủ trì về chính trị. Cần là siêng năng, chăm chỉ, làm việc có kế hoạch, sáng tạo. Kiệm là tiết kiệm sức lao động, thời gian và của cải của nhà nước, của nhân dân. Liêm là trong sạch, không tham ô, không lợi dụng chức quyền để mưu lợi cá nhân. Chính là ngay thẳng, đúng đắn. Chí công vô tư là đặt lợi ích của tập thể, của cách mạng lên trên lợi ích cá nhân. Chính trị viên phải là người gương mẫu nhất trong việc thực hành các phẩm chất này, từ việc quản lý tài sản công đến việc đối nhân xử thế. Sự trong sạch, liêm khiết của người lãnh đạo là bức tường thành vững chắc nhất chống lại mọi sự cám dỗ, tiêu cực.
3.2. Sức mạnh của nguyên tắc nói đi đôi với làm và nêu gương
Nguyên tắc nói đi đôi với làm là một trong những đặc trưng nổi bật nhất trong phong cách Hồ Chí Minh và là thước đo uy tín của người lãnh đạo. Lời nói phải thống nhất với hành động. Kế hoạch đề ra phải được tổ chức thực hiện đến nơi đến chốn. Chính trị viên không thể yêu cầu chiến sĩ làm những điều mà mình không làm. Nêu gương là phương pháp lãnh đạo hiệu quả nhất. Sự gương mẫu của chính trị viên trong học tập, công tác, rèn luyện kỷ luật và sinh hoạt hàng ngày có sức cảm hóa mạnh mẽ hơn bất kỳ bài diễn văn hay mệnh lệnh nào. Khi người chính trị viên thực sự là một tấm gương sáng, họ sẽ tự nhiên thu phục được lòng người, tạo ra sự đồng thuận và quyết tâm cao trong toàn đơn vị.
IV. Phương pháp tác phong công tác quần chúng dân chủ khoa học
Một phong cách lãnh đạo chính trị viên theo phong cách Hồ Chí Minh hiệu quả phải gắn liền với phương pháp tác phong công tác khoa học, dân chủ và quần chúng. Hồ Chí Minh luôn đề cao việc lắng nghe ý kiến của cấp dưới và nhân dân, phát huy trí tuệ tập thể. Người chính trị viên phải thấm nhuần nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách. Mọi quyết định quan trọng phải được đưa ra bàn bạc dân chủ trong cấp ủy, chi bộ, tránh sự áp đặt, chủ quan. Phong cách làm việc khoa học thể hiện ở việc đi sâu, đi sát thực tế, điều tra, nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi ra quyết định. Như Bác đã dạy, phải “óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm”. Điều này đòi hỏi chính trị viên phải thường xuyên có mặt ở đơn vị cơ sở, sống và làm việc cùng bộ đội để nắm bắt thực tiễn. Phong cách làm việc quần chúng là phải thật sự tin dân, trọng dân, gần dân, học dân và có trách nhiệm với dân, mà ở đây “dân” chính là cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị.
4.1. Vận dụng nguyên tắc tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách
Nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách là nền tảng của chế độ dân chủ trong Đảng và quân đội. Chính trị viên, với vai trò là bí thư cấp ủy, phải là người điều hành, phát huy tốt nhất trí tuệ của tập thể cấp ủy. Mọi vấn đề lớn của đơn vị phải được thảo luận công khai, dân chủ để đi đến nghị quyết chung. Sau khi có nghị quyết, phải phân công cá nhân phụ trách rõ ràng, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát. Vận dụng tốt nguyên tắc này giúp tránh được tình trạng độc đoán, chuyên quyền của cá nhân, đồng thời cũng khắc phục được sự dựa dẫm, ỷ lại vào tập thể. Nó đảm bảo các quyết sách được đưa ra là đúng đắn, toàn diện và có tính khả thi cao.
4.2. Kỹ năng gần gũi quần chúng sâu sát cơ sở thực tiễn
Để có phong cách lãnh đạo hiệu quả, chính trị viên phải rèn luyện kỹ năng gần gũi quần chúng, sâu sát cơ sở. Điều này có nghĩa là phải thường xuyên xuống các phân đội, trò chuyện, tìm hiểu đời sống vật chất, tinh thần của bộ đội. Phải nắm được hoàn cảnh gia đình, tâm tư, tình cảm, những khó khăn vướng mắc của từng chiến sĩ. Sự gần gũi, chân thành sẽ xóa bỏ mọi khoảng cách, tạo ra sự tin cậy và gắn bó. Khi bộ đội tin tưởng, họ sẽ sẵn sàng chia sẻ mọi điều, giúp chính trị viên nắm chắc tình hình tư tưởng trong đơn vị. Từ đó, công tác giáo dục, động viên mới thực sự đi vào lòng người và đạt hiệu quả cao.
4.3. Tầm quan trọng của phê và tự phê bình trong xây dựng đội ngũ
Phê và tự phê bình được Hồ Chí Minh ví như “việc rửa mặt hàng ngày”, là vũ khí sắc bén để xây dựng, củng cố nội bộ Đảng và đơn vị. Chính trị viên phải là người đi đầu trong việc thực hiện nghiêm túc nguyên tắc này. Tự phê bình phải thật thà, thẳng thắn, không giấu giếm khuyết điểm. Phê bình đồng chí phải chân thành, mang tính xây dựng, trên tinh thần thương yêu, giúp đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ. Một đơn vị duy trì tốt chế độ phê và tự phê bình sẽ là một tập thể trong sạch, vững mạnh, đoàn kết. Đây là công cụ hữu hiệu để ngăn chặn các biểu hiện suy thoái, tiêu cực, góp phần quan trọng vào việc xây dựng đội ngũ cán bộ ngày càng vững mạnh.
V. Kết quả thực tiễn và định hướng tương lai cho chính trị viên
Việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Bác trong những năm qua đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong việc xây dựng phong cách lãnh đạo chính trị viên theo phong cách Hồ Chí Minh. Kết quả khảo sát từ luận án của Phùng Thanh cho thấy, nhận thức của cán bộ, chiến sĩ về vai trò và yêu cầu đối với phong cách lãnh đạo của chính trị viên đã được nâng lên rõ rệt. Nhiều chính trị viên đã có sự thay đổi tích cực trong tác phong công tác, trở nên gần gũi, sâu sát hơn với bộ đội, phát huy tốt hơn tính dân chủ và nguyên tắc tập thể. Năng lực lãnh đạo của cán bộ chính trị ở nhiều đơn vị được củng cố, góp phần xây dựng các tổ chức đảng trong sạch vững mạnh, đơn vị vững mạnh toàn diện. Tuy nhiên, đây là một quá trình rèn luyện liên tục, không ngừng nghỉ. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu, cụ thể hóa các tiêu chí về phong cách lãnh đạo theo tấm gương của Bác, gắn việc rèn luyện phong cách với công tác quy hoạch, đánh giá và sử dụng cán bộ, đảm bảo xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị viên “vừa hồng, vừa chuyên”, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
5.1. Chuyển biến tích cực tại các đơn vị cơ sở trong toàn quân
Thực tiễn cho thấy, ở những đơn vị cơ sở mà người chính trị viên tích cực rèn luyện theo phong cách của Bác, ở đó không khí dân chủ, đoàn kết được phát huy cao độ. Mối quan hệ giữa cán bộ và chiến sĩ trở nên gần gũi, gắn bó hơn. Hiệu quả CTĐ, CTCT được nâng cao, góp phần củng cố trận địa tư tưởng vững chắc, ngăn chặn các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Chất lượng huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật có những chuyển biến rõ nét. Những kết quả này khẳng định rằng, vận dụng phong cách lãnh đạo chính trị viên theo phong cách Hồ Chí Minh là con đường đúng đắn để nâng cao sức mạnh tổng hợp của Quân đội.
5.2. Hướng đi tương lai trong việc xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị
Để tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị trong tương lai cần tập trung vào một số định hướng. Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyền để mỗi cán bộ nhận thức sâu sắc hơn về giá trị và sự cần thiết của việc rèn luyện phong cách lãnh đạo theo tấm gương Bác. Thứ hai, đưa nội dung rèn luyện phong cách lãnh đạo vào chương trình đào tạo, bồi dưỡng chính thức tại các học viện, nhà trường quân đội. Thứ ba, gắn kết quả rèn luyện phong cách với việc đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ. Một người chính trị viên chỉ có thể được đề bạt lên vị trí cao hơn khi họ thực sự là một tấm gương về đạo đức cách mạng và có phong cách làm việc quần chúng, hiệu quả.
