Quản lý phối hợp gia đình, nhà trường, xã hội chăm sóc trẻ tại Lập Thạch

Luận văn phân tích thực trạng và giải pháp quản lý sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, xã hội trong chăm sóc, nuôi dưỡng toàn diện cho trẻ mầm non.

• Tác giả: Nguyễn Thị Giang
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Thanh Huyền
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ tại các trường Mầm non huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tầm quan trọng của phối hợp gia đình nhà trường xã hội trong chăm sóc trẻ mầm non

Phối hợp gia đình, nhà trường và xã hội là một yếu tố cốt lõi trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em mầm non. Trẻ em từ 03 tháng đến 6 tuổi đang trong giai đoạn phát triển quan trọng về thể chất và tinh thần, do đó cần sự quan tâm toàn diện từ nhiều phía. Sự gắn kết chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường không chỉ giúp trẻ có môi trường nuôi dưỡng nhất quán mà còn tạo nên sự tin tưởng lẫn nhau. Theo Luật Giáo dục (2019), Điều 60 đã rõ ràng quy định về phối hợp với gia đình, tổ chức, cá nhân trong hoạt động giáo dục. Sự phối hợp này không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục mầm non mà còn giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội hóa.

1.1. Nhu cầu phát triển của trẻ mầm non

Trẻ em mầm non ở độ tuổi từ 03 tháng đến 6 tuổi cần sự chăm sóc đặc biệt vì thể chất và tinh thần chưa phát triển hoàn toàn. Gia đình cung cấp nền tảng tình cảm và chăm sóc cơ bản, trong khi nhà trường mầm non đóng vai trò quan trọng trong giáo dục sớm và phát triển kỹ năng xã hội. Sự kết hợp này tạo môi trường lý tưởng cho trẻ phát triển toàn diện.

1.2. Vai trò của ba môi trường chăm sóc

Ba môi trường chăm sóc gồm gia đình, nhà trường và xã hội đều có những vai trò riêng nhưng không thể tách rời. Gia đình cung cấp tình yêu thương và giáo dục đạo đức, nhà trường đảm bảo chăm sóc sức khỏe và giáo dục toàn diện, còn xã hội cung cấp hỗ trợ chính sách và tài nguyên. Phối hợp ba lực lượng này giúp nâng cao chất lượng nuôi dưỡng theo chuẩn quốc tế.

II. Những khó khăn hiện nay trong phối hợp chăm sóc trẻ mầm non

Mặc dù phối hợp gia đình-nhà trường-xã hội được coi trọng, nhưng trên thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Tại các trường mầm non huyện Lập Thạch, Vĩnh Phúc, công tác phối hợp chăm sóc trẻ gặp khó khăn do cách thức phối hợp chưa thống nhất giữa các lực lượng. Giáo viên và nhà trường chưa khai thác tối đa công nghệ thông tin trong việc chia sẻ thông tin về chế độ dinh dưỡng, sức khỏe của trẻ. Điều này dẫn đến mất uy tín nhà trường khi phụ huynh đổ trách nhiệm lẫn nhau. Ngoài ra, nhận thức của phụ huynh về tầm quan trọng của phối hợp còn hạn chế, và thiếu cơ chế quản lý thống nhất để điều phối các hoạt động chăm sóc.

2.1. Sự thiếu thống nhất trong cách thức phối hợp

Hiện nay, giữa gia đình, nhà trường và xã hội chưa tìm được tiếng nói chung. Các lực lượng giáo dục còn chưa xác định rõ ràng vai trò và trách nhiệm của mình trong quản lý phối hợp chăm sóc trẻ. Thiếu cơ chế liên kết hiệu quả dẫn đến phối hợp rời rạc, không liên tục ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc trẻ.

2.2. Hạn chế trong ứng dụng công nghệ và thông tin liên lạc

Giáo viên nhà trường chưa thành thạo trong việc sử dụng công nghệ thông tin để trao đổi, chia sẻ thông tin về sức khỏe, dinh dưỡng của trẻ với gia đình. Thiếu hệ thống thông tin tập trung làm giảm hiệu quả phối hợp. Phụ huynh khó nắm bắt tình hình trẻ tại trường, từ đó gây mất tin tưởng và hiểu lầm.

III. Các biện pháp nâng cao hiệu quả phối hợp chăm sóc trẻ mầm non

Để nâng cao chất lượng chăm sóc, sức khỏe và dinh dưỡng cho trẻ mầm non, cần triển khai những giải pháp thực tiễn và khoa học. Trước hết, nhà trường cần xây dựng cơ chế quản lý phối hợp rõ ràng giữa ba lực lượng với các nội dung định hướng công tác chăm sóc trẻ. Thứ hai, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin để trao đổi thông tin hiệu quả với phụ huynh về chế độ dinh dưỡng, tình hình sức khỏe của con. Thứ ba, nâng cao nhận thức của phụ huynh thông qua các buổi tập huấn, tuyên truyền về tầm quan trọng của phối hợp chăm sóc. Cuối cùng, huy động các lực lượng xã hội tham gia giám sát và hỗ trợ công tác chăm sóc trẻ tại trường mầm non.

3.1. Xây dựng cơ chế quản lý phối hợp hiệu quả

Nhà trường cần lập định hướng rõ ràng về phối hợp gia đình, nhà trường và xã hội. Cơ chế quản lý phối hợp phải bao gồm mục tiêu cụ thể, kế hoạch hoạt động, phân công trách nhiệm cho từng bên. Hiệu trưởng nên tổ chức định kỳ những buổi họp với đại diện gia đình và tổ chức xã hội để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh kịp thời.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong chia sẻ thông tin

Nhà trường nên đầu tư vào hệ thống thông tin điện tử để chia sẻ thông tin về nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ với gia đình. Ứng dụng công nghệ như app giáo dục, nhóm trao đổi trực tuyến giúp phụ huynh nắm bắt tình hình con mỗi ngày. Giáo viên cần được đào tạo về kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin để giao tiếp hiệu quả với gia đình.

3.3. Nâng cao nhận thức của phụ huynh

Tuyên truyền phổ biến kiến thức về tầm quan trọng của phối hợp chăm sóc trẻ là nhiệm vụ quan trọng. Nhà trường nên tổ chức các buổi hội thảo, tập huấn về dinh dưỡng, sức khỏe, giáo dục sớm cho phụ huynh. Nâng cao nhận thức giúp gia đình chủ động phối hợp với nhà trường trong chăm sóc toàn diện cho trẻ.

IV. Kỳ vọng và hướng phát triển của phối hợp chăm sóc trẻ mầm non

Nhìn vào tương lai, phối hợp gia đình-nhà trường-xã hội trong chăm sóc trẻ mầm non cần tiếp tục được nâng cao chất lượng theo các chuẩn quốc tế và khu vực. Theo Đề án phát triển giáo dục mầm non giai đoạn 2018-2025, mục tiêu là đa dạng hóa các phương thức, nâng cao chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ em. Để đạt được điều này, các trường mầm non cần xây dựng mô hình phối hợp bền vững với sự tham gia của gia đình, xã hội và các tổ chức hỗ trợ. Nhà trường phải trở thành trung tâm kết nối các lực lượng giáo dục và tổ chức xã hội. Bằng cách tăng cường gắn kết chặt chẽ giữa ba lực lượng này, trẻ em sẽ được chăm sóc toàn diện và phát triển đầy đủ tiềm năng của mình.

4.1. Định hướng phát triển bền vững

Phối hợp gia đình-nhà trường-xã hội cần phát triển theo hướng bền vững, lâu dài. Các trường mầm non phải xây dựng văn hóa phối hợp nơi tất cả các bên đều coi trọng công tác chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ. Huy động nguồn lực từ gia đình, xã hội để nâng cao cơ sở vật chất, chất lượng dịch vụ là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững.

4.2. Vai trò của nhà trường trong tương lai

Nhà trường mầm non sẽ trở thành trung tâm kết nối quan trọng giữa gia đình và xã hội. Hiệu trưởng cần phát huy vai trò lãnh đạo, quản lý để điều phối các hoạt động phối hợp một cách hiệu quả và linh hoạt. Nhà trường phải tạo môi trường khuyến khích gia đình tham gia tích cực vào công tác chăm sóc, giáo dục trẻ.

4.3. Cam kết nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ

Mục tiêu cuối cùng của phối hợp gia đình-nhà trường-xã hội là đảm bảo trẻ phát triển toàn diện. Chất lượng chăm sóc, sức khỏe và dinh dưỡng của trẻ phải đáp ứng chuẩn quốc tế. Qua đó, trẻ sẽ có nền tảng vững chắc cho bậc học tiếp theo và phát triển lành mạnh về thể chất và tinh thần.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm có 03 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ tại các trường Mầm non. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ tại các trường Mầm non huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc. Chƣơng 3: Biện quản quản lý sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ tại các trường Mầm non huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ SỰ PHỐI HỢP GIỮA GIA ĐÌNH, NHÀ TRƢỜNG VÀ XÃ HỘI TRONG CHĂM SÓC, NUÔI DƢỠNG TRẺ TẠI TRƢỜNG MẦM NON 1.

Tổng quan các nghiên cứu về quản lý sự phối hợp giữa gia đình, nhà trƣờng và xã hội trong chăm sóc, nuôi dƣỡng trẻ tại trƣờng Mầm non 1. Những nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới, đã có nhiều tác giả nghiên cứu về sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong công tác chăm sóc, nuôi dương trẻ. (2000) trong cuốn "Những cơ sở giáo dục học Mẫu giáo" đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc phát triển các khía cạnh đạo đức, trí tuệ, tình cảm và thể chất của trẻ. Tác giả đã mô tả chi tiết tác động của các yếu tố này đến sự hình thành và phát triển cá nhân của trẻ [7].

Pirchio et al., (2013) trong nghiên cứu “Vai trò của mối quan hệ giữa phụ huynh và nhà giáo dục cho hành vi và hạnh phúc của trẻ em” đã khẳng định khi bố mẹ có thể mang đến sự chăm sóc, nuôi dưỡng và những hỗ trợ mang tính chiến lược cho việc học tập, họ có thể thúc đẩy sự phát triển trí não của trẻ theo những cách có thể nâng cao năng lực học tập cho trẻ-xây dựng sự tập trung, trí nhớ, kỹ năng giải quyết vấn đề ở những năm đầu đời. Tuy nhiên, yếu tố điều kiện gia đình cũng cần được xem xét do giáo viên có thể có những trải nghiệm khác nhau đối với những gia đình có điều kiện khác nhau. Với phương châm đề cao vai trò của việc giáo dục tại gia đình cũng như sự tham gia của phụ huynh đối với việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ, các chuyên gia giáo dục cần nhận thức được những thách thức trong việc xây dựng sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường tại các cộng đồng ở ngoại thành [18]. (2006) trong nghiên cứu Mối quan hệ giáo viên- phụ huynh 7 trong các gia đình có thu nhập thấp đã phân tích hai yếu tố chính ảnh hưởng đến cuộc sống của trẻ, đó chính là gia đình và nhà trường.

Nghiên cứu này tập trung vào mối liên hệ về sự hạn chế của nhận thức dẫn đến hạn chế trong sự phối hợp [19]. Các nghiên cứu về chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ nói chung và phối hợp nhà trường và cộng đồng trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ mầm non nói riêng đã được nhiều tổ chức cũng như cá nhân trên thế giới thực hiện như Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổ chức Giáo dục Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO)…. Công ước của Liên Hiệp Quốc về quyền trẻ em khẳng định: “Vì chưa đạt đến sự trưởng thành về mặt thể chất và trí tuệ, trẻ em cần phải được bảo vệ và chăm sóc đặc biệt, trước cũng như sau chào đời. Các bậc cha mẹ là người chịu trách nhiệm chính trong việc nuôi nấng và giáo dục con cái của mình”.

“Các bậc cha mẹ có nghĩa vụ bảo vệ con cái của mình tránh mọi nguy cơ xâm hại tình dục dưới mọi hình thức khác nhau. Không một ai, kể cả cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, anh em, họ hàng, thầy cô, hàng xóm hay những người xa lạ, có thể lạm dụng và xâm hại trẻ em về mặt tình dục. Lạm dụng tình dục trẻ em là một tội ác. Nếu cha mẹ hay những người có trách nhiệm chăm sóc các em nhận thấy những điều đó mà không báo cho các nhà chức trách thì bị con là kẻ đồng phạm”.

Những nghiên cứu ở Việt Nam Năm 2019, Bộ GD&ĐT đã ra Chỉ thị về Tăng cường phối hợp nhà trường, gia đình và xã hội trong công tác giáo dục trẻ em, học sinh và sinh viên. Trong đó đã nhấn mạnh “Sự phối hợp nhà trường, gia đình và xã hội có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng giáo dục trẻ em, học sinh, sinh viên. Điều 90,91,92,93 Luật Giáo dục 2019 đã chỉ rõ vai trò của phụ huynh, ban đại diện phụ huynh và xã hội trong giáo dục [16]. Hiện nay, sự phối hợp nhà trường, gia đình và xã hội trong việc nuôi dưỡng, chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em đã đạt được những kết quả nhất định, 8 phát huy được sức mạnh tổng hợp và huy động được các nguồn lực trong xã hội tham gia ngày càng tích cực vào sự nghiệp giáo dục và đào tạo.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, sự phối hợp còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng kịp thời với nhu cầu về chất lượng và số lượng nguồn nhân lực của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng một số trẻ em chưa được hưởng điều kiện nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục tốt nhất. Trong Điều lệ trường mầm non (Thông tư 52/2020/TT-BGDĐT) đã chỉ rõ: “Mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội nhằm bảo đảm sự đồng thuận trong nhận thức cũng như trong hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, nuôi dưỡng; đa dạng nguồn lực xây dựng cơ sở giáo dục mầm non, bảo đảm môi trường giáo dục tốt nhất cho mỗi trẻ em. Phối hợp giáo dục giữa nhà trường, gia đình và xã hội bảo đảm nguyên tắc chủ động, cộng đồng trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, hợp tác, chia sẻ” [4].

Trong nghiên cứu “Phối hợp nhà trường với gia đình và cộng đồng ở các trường mầm non thành phố Hà Nội” Tác giả Nguyễn Thị Như Mai (2015) đã chỉ ra công tác phối hợp nhà trường với gia đình và cộng đồng ở các trường mầm non thành phố Hà Nội đã được thực hiện thường xuyên và đạt được hiệu quả cao. Tác giả đánh giá sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình tốt hơn với cộng đồng nhưng sự chênh lệch không nhiều. Bên cạnh những thuận lợi như nhận thức của gia đình và cộng đồng về tầm quan trọng của giáo dục mầm non tăng lên, có nhiều tài liệu và phương tiện phổ biến kiến thức chăm sóc - giáo dục trẻ, giáo viên yêu nghề, mến trẻ. thì vẫn còn những khó khăn như cha mẹ ít thời gian quan tâm đến con, một số tổ chức, đoàn thể phối hợp chưa thường xuyên, công tác tuyên truyền chưa thật tốt, kinh phí hạn hẹp, số trẻ đông [12].

Bài báo “Phối hợp giữa gia đình với nhà trường trong giáo dục - chăm sóc trẻ mầm non”, trang 52 - 62, được in trên Thông tin khoa học giáo dục 9 nhà trường và thực tiễn giáo dục, số 22 tháng 6 năm 2018, trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương TP. HCM của tác giả Đinh Văn Mãi có chỉ ra rằng “công tác phối hợp giữa nhà trường, gia đình trong giáo dục - chăm sóc trẻ mầm non sẽ mang lại lợi ích cho tất cả các bên liên quan nhất là hướng tới lợi ích tốt nhất cho trẻ” [11]. - Như vậy có thể thấy quản lý sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ mầm non là vấn đề có ý nghĩa hết sức quan trọng, tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có nhiều công trình nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện và sâu sắc về vấn đề này. Đặc biệt, chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ tại các trường Mầm non huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc.

Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý, quản lý nhà trường 1. Quản lý Bàn về khái niệm quản lý, các nhà khoa học trên thế giới có rất nhiều quan niệm khác nhau. Trong luận văn này tác giả chỉ nêu ra một số khái niệm của các nhà khoa học tiêu biểu, nhằm tìm ra cái chung, sự thống nhất của các nhà khoa học về quản lý.

Theo từ điển Tiếng Việt: “Quản lý là trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định. Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” [14]. Tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [15]. Theo tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt lại có quan điểm: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định” [13].

10 - Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì: "Quản lý là hoạt động có định hướng có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức" [10]. Theo tác giả Bùi Minh Hiền, Nguyễn Vũ Bích Hiền và cộng sự “Quản lý nhà trường là quá trình tác động có mục đích, có định hướng, có tính kế hoạch của các chủ thể quản lí (đứng đầu là Hiệu trưởng nhà trường) đến đối tượng quản lý (giáo viên, cán bộ nhân viên, người học, các bên liên quan.) và huy động, sử dụng đúng mục đích, có hiệu quả các nguồn lực nhằm thực hiện sứ mệnh của nhà trường đối với hệ thống giáo dục và đào tạo, với cộng đồng và xã hội nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục đã xác định trong một môi trường luôn luôn biến động” [8]. Theo Trần Kiểm: “Quản lý là phối hợp nỗ lực của nhiều người sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội” [9]. Theo tác giả Trần Kiểm, quá trình quản lý diễn ra các hoạt động cụ thể của chủ thể quản lý với sự tham gia tích cực của các thành viên trong tổ chức với 4 chức năng: Lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo/chỉ đạo và kiểm tra.