CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VÍ ĐIỆN TỬ VÀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ VÍ ĐIỆN TỬ 1. Tổng quan về ví điện tử 1. Khái niệm ví điện tử Khoản 1 Điều 1 Nghị định 80/2016/NĐ-CP quy định về khái niệm ví điện tử như sau: “Là dịch vụ cung cấp cho khách hàng một tài khoản điện tử định danh do các tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán tạo lập trên vật mang tin (như chip điện tử, sim điện thoại di động, máy tính.); Cho phép lưu giữ một giá trị tiền tệ được đảm bảo bằng giá trị tiền gửi tương đương với số tiền được chuyển từ tài khoản thanh toán của khách hàng tại ngân hàng vào tài khoản đảm bảo thanh toán của tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử theo tỷ lệ 1:1”. Đồng thời, theo Điều 2 Thông tư 39/2014/TT-NHNN “Ví điện tử được xem là một trong các loại dịch vụ thanh toán trung gian, là một công cụ hỗ trợ dịch vụ thanh toán”.
Như vậy, thanh toán qua ví điện tử là một thuật ngữ chỉ phương thức thanh toán điện tử mà ở đó các tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán trung gian có thể cung cấp, kinh doanh dịch vụ này bằng cách tạo lập một nền tảng ứng dụng trên mạng Internet, cho phép người dùng đăng ký một tài khoản để lưu trữ tiền điện tử và thực hiện các giao dịch thanh toán thông qua các vật mang tin như di động, máy tính, máy tính bảng, hoặc các phương tiện điện tử trung gian khác. Đặc điểm ví điện tử Điện thoại thông minh đóng một vai trò quan trọng trong cuộc sống hàng ngày của xã hội ngày nay, đặc biệt là đối với thanh niên trong thế kỷ 21, họ thường được biết đến và mô tả là những người đam mê công nghệ do những thế hệ này được sinh ra trong kỷ nguyên của công nghệ điện thoại thông minh (Karim, Haque, Ulfy,Hossain, & Anis, 2020). Những đổi mới và khả năng của thiết bị di động đã 8 cung cấp người dùng di động khả năng thực hiện các giao dịch hoặc thanh toán tiền bằng cách sử dụng ví điện tử. Một ví điện tử là một dịch vụ ảo hoặc không dùng tiền mặt thường được sử dụng để thay thế cho việc sử dụng tiền mặt hoặc tiền tệ trong bất kỳ giao dịch kinh doanh hoặc tài chính nhất định nào (Chauhan & Shingari, 2017; Manikandan & Jayakodi, 2017).
Việc áp dụng và sử dụng ví điện tử đã dẫn đến các giao dịch tiết kiệm thời gian và đã mở ra cơ hội cho một phương thức giao dịch tiền an toàn, hiệu quả và tương lai. Kanimozhi và Kamatchi (2017) đã xác định ba (3) loại ví điện tử, tất cả đều có một số loại dịch vụ giao dịch tài chính được cung cấp: - Ví điện tử mở: Đây là những ví điện tử có thể được sử dụng cho nhiều dịch vụ, tức là mua hàng hóa và dịch vụ, chuyển tiền và rút tiền từ ngân hàng hoặc máy ATM. Ví mở cung cấp tính linh hoạt, cho phép người dùng dễ dàng chuyển tiền thanh toán có thể được thực hiện trực tuyến và tại cửa hàng bất cứ lúc nào.Ví mở có thể được sử dụng để thực hiện các giao dịch từ mọi nơi trên thế giới, miễn là cả người gửi và người nhận đều có tài khoản trên cùng một ứng dụng. - Ví điện tử bán kín: Phổ biến nhất trong số các công ty thương mại điện tử điển hình được phân phối bởi các công ty viễn thông.
Ví bán kín là một phương thức thanh toán cho phép người dùng dễ dàng thực hiện các giao dịch tại một số doanh nghiệp nhất định. Những ví này có phạm vi phủ sóng hạn chế, nghĩa là chúng chỉ có thể được sử dụng tại những nơi mà người bán chấp nhận hợp đồng hoặc thỏa thuận của nhà phát hành ví. Để chấp nhận thanh toán từ ví bán kín, người bán phải đồng ý với hợp đồng hoặc thỏa thuận với nhà phát hành. - Ví điện tử đóng: Đây là những ví được phát hành từ những người bán có nhu cầu cao trong việc thanh toán nó chỉ cho phép người tiêu dùng mua hàng hóa hoặc thanh toán tại doanh nghiệp phát hành ví.
Ví đóng cho phép người dùng thực hiện giao dịch thông qua một ứng dụng hoặc trang web. Người dùng chỉ có thể sử dụng số tiền được lưu trữ trong ví để hoàn tất giao dịch với nhà phát hành ví. Nếu một giao dịch bị hủy hoặc hoàn lại tiền, toàn bộ số tiền sẽ được trả lại ví. 9 Ví điện tử gồm 02 phần là thiết bị thông tin và phần mềm: Phần mềm là các chế độ bảo mật, mã hóa thông tin cá nhân cũng như các giao dịch thực tế.
Ví điện tử sẽ do người dùng quản lý và nó tương thích với các trang thương mại điện tử. Thiết bị thông tin chính là các dữ liệu thông tin của người dùng thêm vào, các thông tin này sẽ gồm có: địa chỉ hóa đơn, địa chỉ chuyển hàng, cách thức thanh toán và thông tin khác, khách hàng có thể kiểm tra tài khoản, hóa đơn giao dịch mới và cũ. Đặc điểm của ví điện tử: - Là phương tiện chuyển và nhận tiền nhanh chóng hơn bao giờ hết, chỉ cần một số thao tác đơn giản trên smartphone thông minh là khách hàng đã thực hiện xong giao dịch. - Cho phép người dùng thanh toán hóa đơn trực tuyến nhanh giảm bớt các thủ tục thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt hay thẻ ngân hàng.
Các loại giao dịch phổ biến như: nạp tiền điện thoại, thanh toán học phí, trả hóa đơn điện nước, mua vé xem phim, mua vé máy bay, thanh toán hóa đơn cho các dịch vụ vay tiền online… Thứ nhất: Về chủ thể so với các phương thức thanh toán điện tử khác như thanh toán bằng thẻ, thanh toán bằng chuyển khoản ngân hàng (Internet Banking)., ví điện tử có thêm sự tham gia của bên chủ thể cung cấp dịch vụ thanh toán trung gian giữa các bên trong giao dịch (chủ thể kinh doanh dịch vụ ví điện tử). Bên cung cấp dịch vụ ví điện tử này sẽ hoạt động bằng cách khởi tạo một nền tảng ứng dụng qua mạng Internet làm cơ sở để cho phép người dùng đăng ký tài khoản của riêng mình và hỗ trợ trung gian các giao dịch thanh toán giữa các bên sử dụng dịch vụ với nhau. Thứ hai: Về phạm vi giao dịch ví điện tử hoạt động dựa trên mạng lưới Internet. Vì vậy, phạm vi giao dịch của loại hình thanh toán này khá rộng, bao gồm trong nước hoặc ra cả nước ngoài.
Điều này phụ thuộc vào nhà cung cấp dịch 10 vụ trên cơ sở quy định của pháp luật nước sở tại, pháp luật nước ngoài, cũng như các điều ước quốc tế có liên quan. Thứ ba: Về đồng tiền sử dụng thanh toán, sự xuất hiện và phát triển của thanh toán điện tử nói chung và phương thức thanh toán điện tử qua ví điện tử nói riêng đã đòi hỏi phải có một phương tiện thanh toán cũng cần có sự tương thích. Vì thế, nếu trong thanh toán truyền thống, giao dịch giữa các bên được thực hiện thông qua tiền mặt thì đối với thanh toán qua ví điện tử, phương tiện thanh toán được sử dụng trong giao dịch lại là tiền điện tử.3 Vai trò của ví điện tử Ví điện tử ngày càng thu hút được nhiều người nhờ những lợi ích lớn mang lại sự tự do để mua sắm, thanh toán và thực hiện các giao dịch tiền ở bất cứ đâu vào bất kỳ thời điểm nào. Ví điện tử mang lại cho khách hàng sử dụng ví những lợi ích sau: - Ví điện tử dễ dàng sử dụng chỉ với vài thao tác đơn giản nên đa phần ai cũng có thể sử dụng được chính vì điều này đã khiến cho ví điện tử ngày càng được ưa chuộng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới.
- Đa dạng tiện ích, ví điện tử cho phép liên kết với nhiều loại thẻ khác nhau và thanh toán cho nhiều dịch vụ khác nhau như: đặt vé máy bay, đặt vé tàu, thanh toán trả góp, thanh toán điện nước, tìm khách sạn, mua vé xem phim, thanh toán thẻ, mua sắm. Trên ví điện tử còn có rất nhiều chương trình tích điểm thành viên, ưu đãi hấp dẫn khi khách hàng thực hiện giao dịch. - Thanh toán nhanh, chuyển nhận tiền thuận tiện. - Dễ dàng kiểm tra, truy vấn tài khoản, quản lý tài khoản của mình.
- Tiết kiệm được thời gian di chuyển. - Tiện lợi và an toàn và được bảo mật cao. - Dễ dàng quản lý chi tiêu với ví điện tử, khách hàng có thể dễ dàng theo dõi các giao dịch đã thực hiện và quản lý tài khoản dễ dàng. Khách hàng có thể xem báo cáo chi tiêu theo tháng, báo cáo theo từng nhóm tiêu dùng từ đó giúp khách 11 hàng quản lý chi tiêu tốt hơn.2 Phát triển dịch vụ ví điện tử 1.1 Quan điểm về phát triển dịch vụ ví điện tử Theo từ điển triết học “Phát triển là một quá trình tiến lên từ thấp đến cao.
Phát triển không đơn thuần tăng lên hay giảm đi đơn thuần về số lượng mà còn có sự biến đổi về chất của sự vật hiện tượng. Phát triển là khuynh hướng vận động tiến lên từ thấp tới cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện do việc giải quyết mâu thuẫn, thực hiện bước nhảy về chất gây ra và hướng theo xu thế phủ định của phủ định”. Phát triển dịch vụ ví điện tử là tăng lên cả về số lượng lẫn chất lượng và các tiện ích cung cấp cho khách hàng. Vì vậy, quá trình hoàn thiện và phát triển dịch vụ ví điện tử cần phải được tiến hành dựa trên quan điểm sau: Bền vững: Phát triển dịch vụ ví điện tử cần thực hiện từng bước vững chắc nhưng cũng cần có bước đột phá để tạo đà phát triển nhanh trên cơ sở giữ vững được thị trường đã có, phát triển và mở rộng thị trường mới đồng thời vừa phát triển vừa nuôi dưỡng thị trường tiềm năng để phát triển thị trường trong tương lai.
Hài hòa: Phát triển ví điện tử cần phải được kết hợp theo hướng kết hợp hài hòa giữa lợi ích khách hàng và lợi ích của doanh nghiệp và mang lại lợi ích cho nền kinh tế. Đầu tư để phát triển dịch vụ ví điện tử yêu cầu vốn lớn trong khi môi trường kinh tế xã hội chưa phát triển, nhu cầu sử dụng chưa cao, đòi hỏi doanh nghiêp phải hướng tới lợi ích lâu dài, kết hợp hài hòa giữa lợi ích của doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế.