CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Một số vấn đề lý luận về phát triển văn hóa doanh nghiệp 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của Văn hóa doanh nghiệp 1. Khái niệm về văn hóa Văn hóa là một trong những lĩnh vực gắn với đời sống con người, là đặc trưng riêng của con người.
Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa về văn hóa. Các khái niệm đó không giống nhau tùy theo cách hiểu rộng hay hẹp, trong khi văn hóa là lĩnh vực vô cùng rộng lớn, phong phú và phức tạp. Mặt khác, cũng như các lĩnh vực khoa học xã hội khác, ngành khoa học về văn hóa có tính chất lịch sử phát triển xuyên suốt lịch sử loại người. Trong quá trình lịch sử đó nội dung và khái niệm của văn hóa cũng thay đổi theo.
Sau đây là một số khái niệm về văn hóa. Với Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh có câu nói nổi tiếng về văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa.” (Hồ Chí Minh Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 1995) Khái niệm tiếp theo được được hiểu một cách dễ dàng hơn với bản chất của văn hóa được cộng đồng quốc tế chấp nhận tại hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hóa năm 1970 tại Viense do Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc (UNESCO) phát triển: “Văn hóa phản ánh và thể hiện một cách tổng quát, sống động mọi mặt của cuộc sống (của mỗi cá nhân và của mỗi cộng đồng) đã diễn ra trong quá khứ, cũng như đang diễn ra trong hiện tại, qua hàng bao nhiêu thế kỷ nó đã cấu thành một hệ sống các giá trị, truyền c 6 thống, thẩm mỹ và lối sống và dựa trên đó từng dân tộc khẳng định bản sắc riêng của mình”. Định nghĩa này đã nêu khá đầy đủ các khía cạnh của VHDN và hiện nay đang được sử dụng một cách phổ biến trên thế giới.
Herriot, "Văn hóa là cái còn lại sau khi người ta quên đi tát cả, là cái vẫn còn thiếu sau khi người ta đã học tất cả". Như vậy có thể thấy rằng: Văn hóa là tất cả những hoạt động vật chất và tinh thần mà con người sáng tạo ra trên nền của thế giới tự nhiên. Văn hóa đưa con người vượt lên trên những loài động vật khác, và văn hóa là sản phấm do con người tạo ra trong quá trình lao động nhằm mục đích sinh tồn. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp Xã hội rộng lớn có một nền văn hóa lớn.
Là một bộ phận của xã hội, mỗi DN cũng có một nền văn hóa doanh nghiệp của riêng mình. Cũng như văn hóa, văn hóa doanh nghiệp có rất nhiều quan điểm khác nhau xoay quanh nó. Tất cả các khái niệm đó sẽ giúp chúng ta hiểu về văn hóa doanh nghiệp một cách toàn diện và đầy đủ hơn. Theo Tiến sỹ Đỗ Minh Cương, Trường Đại học Thương mại Hà Nội: “văn hóa doanh nghiệp (văn hóa công ty) là một dạng của văn hóa tự chức bao gồm những giá trị, những nhãn tố văn hóa mà doanh nghiệp tạo ra trong quá trình sản xuất, kinh doanh tạo nên cái bản sắc cho doanh nghiệp và tác động tới tình cảm, lý trí và hành vi của tất cả các thành viên của nó.” Một số học giả, khi đưa ra khái niệm về văn hóa doanh nghiệp lại nhấn mạnh đến ý nghĩa, tầm quan trọng của các giá trị văn hóa vô hình.
Văn hóa vô hình trong doanh nghiệp có thể bao gồm: “các giả định tinh thần” (Ravasi & Schultz, 2006), “thái độ” (Allan., Dobson & Walters, 1989), “thói quen, truyền thống, các triết lý, giá trị cốt lõi, quan niệm” (Schein, 2004), “niềm tin, kỳ vọng chung” (Schwartz & David, 1981) và thậm trí cả “phương pháp tư duy” (Đỗ Thị Phi Hoài, 2009), tồn tại rộng rãi trong mỗi doanh nghiệp; “các giá trị văn hóa vô hình này được tất cả các thành viên trong doanh nghiệp chia c 7 sẻ, thừa nhận và định hình thành những chuẩn mực hành vi ứng xử của họ và có xu hướng tự lưu truyền, thường trong thời gian dài” (Kotter & Heskett, 1992). Nhiều nhà nghiên cứu, khi đưa ra khái niệm về Văn hóa doanh nghiệp, ngoài việc đề cập đến Văn hóa vô hình, còn đề cập đến các yếu tố hữu hình của Văn hóa doanh nghiệp như các biểu tượng, lễ nghi, kiến trúc, sự kiện, cơ sở vật chất, cơ cấu tổ chức của từng doanh nghiệp. Những yếu tố văn hóa hữu hình này sẽ giúp các thành viên trong doanh nghiệp, các thành viên mới hiểu và thấm nhuần các yếu tố Văn hóa doanh nghiệp vô hình (niềm tin, giá trị, …) sâu sắc hơn. Theo Tổ chức lao động quốc tế ILO (International Labour Organization): “Văn hoá doanh nghiệp là một tập hợp các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết”.
Tuy nhiên định nghĩa phổ biến và được chấp nhận rộng rãi nhất là định nghĩa của chuyên gia nghiên cứu các tổ chức kinh tế Edgar Schein:“Văn hóa doanh nghiệp (Văn hóa công ty) là tổng hợp những quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý các vấn đề với môi trường xung quanh.” Văn hóa doanh nghiệp là một tổng hòa của những ý nghĩa, giá trị niềm tin chủ đạo, nhận thức và phương pháp tư duy được mọi thành viên của một doanh nghiệp cùng đồng thuận và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng đến cách thức hành động của các thành viên. Các giá trị được đúc rút từ đạo đức xã hội và đạo đức kinh doanh được thể hiện một cách nhất quán nhằm giúp doanh nghiệp đạt được sự thống nhất trong nhận thức và là một lợi thế cạnh tranh với những doanh nghiệp khác. Các triết lý và giá trị này được chuyển hóa thành động lực và thể hiện trong hành động và các quyết định hàng ngày của từng thành viên trong doanh nghiệp. Chúng được sử dụng hướng dẫn cho thành viên mới và để họ c 8 tôn trọng và làm theo cũng như giúp những người bên ngoài nhận biết sự khác biệt với các doanh nghiệp khác.
Chính vì vậy, chúng còn tạo nên bản sắc văn hóa riêng cho doanh nghiệp. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, tác giả tổng hợp và đưa ra ý kiến chung nhất về văn hóa doanh nghiệp như sau: "Văn hoá doanh nghiệp là văn hóa của một tổ chức, bao gồm những giá trị, niềm tin, hình thức mà mọi người trong tổ chức công nhận, suy nghĩ, nói, hành động và làm theo trong quá trình sản xuất, kinh doanh, tạo nên cái bản sắc của doanh nghiệp và tác động tới tình cảm, lý trí và hành vi của tất cả các thành viên của nó”. Đặc điểm của văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp có một số đặc điểm sau: Thứ nhất, “văn hóa doanh nghiệp ảnh đến nhận thức. Tất cả mọi người nhận thức được văn hóa doanh nghiệp thông qua những gì họ nghe thấy, nhìn thấy và cảm nhận được.
Các thành viên có thể có nhiều trình độ hiểu biết, vị trí công tác khác nhau, nhưng họ vẫn luôn có xu hướng thể hiện Văn hóa doanh nghiệp theo cách thức giống nhau. Đó chính là “sự chia sẻ” Văn hóa doanh nghiệp. Tất cả các giá trị văn hóa doanh nghiệp đều tác động đến các thành viên của doanh nghiệp.” (Dương Thị Liễu, 2011) Thứ hai, “Văn hóa doanh nghiệp có tính chất đặc trưng. Văn hóa doanh nghiệp của mỗi doanh nghiệp là khác nhau: như biểu tượng, đồng phục, cách giao tiếp, cơ sở vật chất, phương châm kinh doanh.
Tất cả những điều đó đã thể hiện văn hóa doanh nghiệp là một vũ khí cạnh tranh, thể hiện sự khác biệt của doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác.” (Dương Thị Liễu, 2011) Thứ ba, “Văn hóa doanh nghiệp mang ý nghĩa chủ quan của người lãnh đạo. Đặc điểm này của Văn hóa doanh nghiệp có nguồn gốc và chịu sự ảnh hưởng rất lớn từ nhà quản trị cấp cao. Văn hóa doanh nghiệp thể hiện giá trị của tất cả các nhân viên. Trong đó, khởi đầu là từ nhà quản lý.
Khi nhìn vào c 9 văn hóa của một doanh nghiệp, Trước hết ta hãy nhìn vào người lãnh đạo của doanh nghiệp để biết người đó là nguời như thế nào, quan niệm ra sao, .” (Dương Thị Liễu, 2011) Thứ tư, “Văn hóa doanh nghiệp không phải là cả một quá trình hình thành và vun đắp. Trong doanh nghiệp luôn tồn tại hai loại giá trị đó là các giá trị ngầm định (tự nó tồn tại và được mọi người chấp thuận tự nhiên) và giá trị thứ hai do các lãnh đạo doanh nghiệp muốn đưa vào. Trải qua thời gian, các giá trị đó được các thành viên chấp nhận, theo thời gian và dần dần sẽ trở thành các giá trị chung. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp * Văn hóa doanh nghiệp là công cụ triển khai chiến lược Bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng xây dựng cho mình một chiến lược dài hạn trong tương lai, thể hiện định hướng kinh doanh mà doanh nghiệp sẽ theo đuổi, cụ thể về thị trường mục tiêu (khách hàng, nhu cầu, thị trường, lĩnh vực hoạt động chủ yếu) và định hướng sản xuất (chính sách sản phẩm, giá cả, chất lượng dịch vụ, lợi thế cạnh tranh).
Để triển khai tốt chiến lược kinh doanh cần sự điều hành và giám sát chặt chẽ. Quyết định điều hành, giám sát của nhà quản trị doanh nghiệp có ảnh hưởng lớn từ văn hóa doanh nghiệp. Khi văn hóa doanh nghiệp là nền tảng trong doanh nghiệp sẽ có tác dụng làm chuẩn mực trong việc ra quyết định của nhà quản trị. Quyết định của nhà quản trị sẽ không hiệu quả nếu nhà quản trị đưa ra quyết định không phù hợp với văn hóa của doanh nghiệp.
do vậy, khi đưa ra chiến lược phát triển doanh nghiệp thì người quản trị phải quan tâm đến văn hóa doanh nghiệp mình, coi đó làm kim chỉ nam cho việc xây dựng chiến lược.