CHƯƠNG I THỊ TRỜNG VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRỜNG XUẤT KHẨU CỦA DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU HÀNG HOÁ TRONG NỀN KINH TẾ MỞ I Khái niệm và vai trò của thị trờng xuất khẩu đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu : 1- Khái niêm thị trờng xuất nhập khẩu : Nói đến thị trờng là ta hình dung ra đó là nơi xảy ra các hoạt động kinh doanh. "Thị trờng " chính là một phạm trù của kinh tế hàng hoá ra đời. Thuật ngữ " thị trờng " đợc rất nhiều nhà nghiên cứu kinh tế định nghĩa. Song cho đến nay vẫn cha có một khái niệm nào mang tính khái quát thống nhất và trọn vẹn.
Vì trong mỗi thời kì phát triển, trên mỗi khía cạnh, lĩnh vực thị trờng lại đợc định nghĩa một cách khác nhau. Theo trờng phái Cổ điển thì: Thị trờng là nơi diễn ra các trao đổi, mua bán hàng hoá. Theo định nghĩa này thì thị trờng đợc ví nh "một cái chợ " có đầy đủ không gian và thời gian, dung lợng cụ thể, xong nó chỉ phù hợp với thời kì sản xuất cha phát triển các hình thức mua bán trao đổi còn đơn giản. Khi nền kinh tế hàng hoá phát triển tới trình độ cao, các hình thức mua bán trao đổi trở lên phức tạp đa dạng phong phú thì khái niệm này không còn phù hợp.
Theo khái niệm hiện đại (P.A SAMUELSON ) thì "Thị trờng là một quá trình mà trong đó ngời mua và ngời bán một thứ hàng hoá tác động qua lại với nhau để xác định giá cả và số lợng hàng hoá". Nh vậy thị trờng là tổng thể các quan hệ về lu thông hàng hoá, lu thông tiền tệ, các giao dịch mua bán và các dịch vụ. Khái niệm này đã " lột tả" đợc bản chất của thị trờng trong thời kỳ phát triển này, song khái niệm này mới chỉ đứng trên khía cạnh của nhà phân tích kinh tế nói về thị trờng cha giúp cho doanh nghiệp xác định đợc mục tiêu của mình. Theo MC CARTHY: Thị trờng có thể hiểu là một nhóm khách hàng tiềm năng với những nhu cầu tơng tự (giống nhau) và những ngời bán đa ra sản phẩm khác nhau với cách thức khác nhau để thoả mãn nhu cầu đó.
Khái niệm này không những nói lên đợc bản chất của thị trờng mà còn giúp cho doanh nghiệp xác định đợc mục tiêu, phơng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hớng kinh doanh của mình: Đó là hớng tới khách hàng, mục tiêu tìm mọi cách thoả mãn nhu cầu của khách hàng để đạt đợc lợi nhuận tối đa. Trên cơ sở khái niệm MC Carthy thị trờng của xuất khẩu của doanh nghiệp đợc định nghĩa nh sau: Thị trờng xuất khẩu của doanh nghiệp là tập hợp những khách hàng nớc ngoài tiềm năng của doanh nghiệp tức là những khách hàng nớc ngoài đang mua hoặc sẽ mua sản phẩm của doanh nghiệp ấy. Qua khái niệm này doanh nghiệp không chỉ xác định đợc mục tiêu của doanh nghiệp là hớng tới khách hàng với nhu cầu đặc trng của họ mà còn xác định rõ nhu cầu, cơ cấu nhu cầu đó mang đặc tính cơ bản của thị trờng quốc tế, bị chi phối bởi tập quán văn hoá, ngôn ngữ lối sống, điều kiện tự nhiên của các nớc đó. Nói tóm lại: Thị trờng chính là nơi giúp cho doanh nghiệp "ngời bán" xác định đợc.
+ Sản xuất kinh doanh cái gì?. + Cho đối tợng khách hàng nào?. + Và sản xuất kinh doanh nh thế nào?. Còn giúp ngời tiêu dùng ( ngời mua )biết đợc: + Ai sẽ đáp ứng nhu cầu của mình?.
+ Nhu cầu đợc thoả mãn đến mức nào?. + Khả năng thanh toán ra sao?. 2- Các yếu tố của thị trờng: Đối với các doanh nghiệp thì việc xác định các yếu tố của thị trờng cũng rất cần thiết. Điều đó giúp cho doanh nghiệp hiểu hơn về mối quan hệ tơng tác giữa các yếu tố đó và đa ra các chiến lợc kinh doanh phù hợp.
Các yếu tố của thị trờng gồm cung, cầu và giá cả thị trờng. Tổng hợp các nhu cầu của khách hàng tạo nên cầu của hàng hoá. Đối với các doanh nghiệp thì nhu cầu đòi hỏi phải cụ thể hơn đó là các nhu cầu có khả năng thanh toán và đặc biệt là các nhu cầu về các mặt hàng của doanh nghiệp đã, sẽ và có khả năng kinh doanh. Đối với thị trờng nớc ngoài thì nhu cầu có khả năng thanh toán là khác nhau giữa các nớc phát triển khác nhau.
Đối với các nớc phát triển thì thu nhập của ngời dân rất cao, mạng lới phân phối khá hoàn chỉnh do vậy đối với hàng hoá thông thờng, nhất là nhu cầu yếu phẩm thì nhu cầu và nhu cầu có khả năng thanh toán là tơng đơng nhau. Nhng đối với các nớc kém phát triển thì hai loại nhu cầu có sự khác biệt rất lớn đòi hỏi doanh nghiệp phải nghiên cứu và điều tra kỹ lỡng. Tổng hợp các nguồn cung ứng sản phẩm cho khách hàng trên thị trờng tạo nên cung hàng hoá. Hay chính xác hơn đó chính là doanh nghiệp và các đối thủ cạnh tranh của doanh nghiệp đó.
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu thì đối thủ cạnh tranh không phải chỉ là doanh nghiệp trong nớc mà quan trọng hơn là các doanh nghiệp quốc tế với đủ loại hình kinh doanh khác nhau. Sự tơng tác giữa cung và cầu (tơng tác giữa ngời mua và ngời bán, ngời bán và ngời bán, ngời mua và ngời mua) hình thành giá cả thị trờng. Giá cả thị trờng là đại lợng biến động do sự tơng tác của cung và cầu trên thị trờng của một loại hàng hoá ở địa điểm và thời điểm cụ thể. Nhng ở thị trờng xuất khẩu thì giá cả không chỉ bị chi phối của cung và cầu mà còn bị chi phối bởi hai yếu tố nữa đó là sự tác động của địa phơng (chính phủ các LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nớc) và tỷ giá hối đoái, hai yếu tố này có tác động mạnh và chi phối lớn đến giá cả hàng hoá.
Vì vậy điều đầu tiên đối với doanh nghiệp khi nghiên cứu giá cần xem xét đến hai yếu tố này. Một yếu tố nữa của thị trờng đó là cạnh tranh yếu tố này chỉ xuất hiện một cách rõ nét khi kinh tế hàng hoá phát triển với mức độ cao. Đối thủ cạnh tranh là những doanh nghiệp trong cùng một ngành hoặc có những sản phẩm có khả năng thay thế loại hàng hoá của doanh nghiệp trên cùng một thị trờng và trong cùng một thời kỳ. Đối với thị trờng xuất khẩu thì đối thủ cạnh tranh không chỉ hiểu là các doanh nghiệp trong nội địa (có u thế khuyến khích dùng hàng nội địa), mà còn là các đối thủ nớc ngoài với nguồn lực mạnh và các chiến lợc cạnh tranh nổi trội hơn.
Tìm hiểu và nắm, biết cách điều phối yếu tố thị trờng sẽ giúp cho doanh nghiệp chinh phục đợc thị trờng và đạt đợc hiệu quả kinh doanh nh mong muốn. 3- Các chức năng của thị trờng: Thị trờng có 4 chức năng cơ bản, trên cơ sở hiểu rõ đợc 4 chức năng này sẽ giúp cho doanh nghiệp khai thác đợc tối đa những lợi ích cần khai thác đợc tốt. a, Chức năng thừa nhận: Thị trờng là nơi gặp gỡ giữa ngời mua và ngời bán trong quá trình trao đổi hàng hoá. Ngời bán (doanh nghiệp ) đa hàng hoá của mình vào thị trờng với mong muốn là bán đợc để bù đắp chi phí và thu đợc lợi nhuận.
Ngời mua tìm đến thị trờng để mua hàng hoá đúng với công dụng, hợp thị hiếu và có khả năng thanh toán theo đúng mong muốn của mình. Trong quá trình trao đổi đó nếu hàng hoá không phù hợp với khả năng thanh toán hoặc không phù hợp với công dụng thị hiếu ngời tiêu dùng hàng hoá sẽ không bán đợc tức là không đợc thị trờng thừa nhận và ngợc lại sẽ đợc thừa nhận. Để đợc thừa nhận trên thị trờng quốc tế doanh nghiệp phải nghiên cứu thị trờng để hiểu đợc nhu cầu của khách hàng, hàng hoá của doanh nghiệp phải phù hợp nhu cầu (phù hợp về số lợng, chất lợng sự đồng bộ qui cách, cỡ loại, màu sắc, giá cả, thời gian, địa điểm.) của khách hàng. b) Chức năng thực hiện: Trên thị trờng ngời bán thì cần tiền, ngời mua cần hàng.
Sự trao đổi giữa hai bên mua và bán phải đợc thực hiện thông qua giá trị trao đổi giá hàng bằng tiền hoặc bằng vàng hoặc bằng những chứng từ có giá trị khác. Chức năng này đối với doanh nghiệp rất quan trọng là yếu tố quyết định đến thu nhập của doanh nghiệp. Để tiêu thụ đợc hàng doanh nghiệp không chỉ đa ra đợc mức giá hợp lý ( thu đợc lợi nhuận ) mà doanh nghiệp phải xem xét đến tỉ giá hối đoái, chính sách của chính phủ và các yếu tố ảnh hởng đến giá, khả năng thanh toán của khách hàng trên thị trờng đó để đảm bảo chức năng này của thị trờng đợc thực hiện. c) Chức năng điều tiết và kích thích: Thông qua sự trao đổi hàng hoá và dịch vụ trên thị trờng, thị trờng điều tiết và kích thích sản xuất kinh doanh phát triển.
Với điều kiện quan hệ quốc tế ổn định và thuận lợi hàng hoá tiêu thụ nhanh sẽ kích thích doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu nhiều hơn. Và ngợc lại. Chức năng điều tiết kích thích của thị trờng nó điều tiết sự ra nhập hoặc rút ra khỏi một số ngành kinh doanh của doanh nghiệp. Nó khuyến khích các nhà kinh doanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giỏi và điều chỉnh theo hớng đầu t kinh doanh có lợi, các mặt hàng mới có chất lợng cao có khả năng bán với khối lợng lớn.
d) Chức năng thông tin: Theo PA SAMUELSON nói thì thị trờng chính là nơi giúp doanh nghiệp quyết định 3 vấn đề kinh tế cơ bản của mình đó là: Sản xuất cái gì? sản xuất nh thế nào? và phân phối cho ai?. Tại sao thị trờng lại giúp doanh nghiệp quyết định đợc là bởi vì thị trờng chính là nơi cung cấp thông tin cho doanh nghiệp. Thị trờng chứa đựng các thông tin về tổng số cung cầu và cơ cấu cung cầu quan hệ cung cầu của từng loại hàng hoá và chi phí giá cả thị trờng. Tuy vậy không phải bất cứ thông tin nào của thị trờng đều đúng đắn.
doanh nghiệp phải biết chắt lọc các thông tin của thị trờng để đa ra các quyết định đúng đắn nhất cho kế hoạch kinh doanh của mình. 4- Vai trò của thị trờng: Xuất khẩu đó chính là sự trao đổi mua bán hàng hoá với các nớc (ngoài biên giới).