Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất nông nghiệp hữu cơ theo PGS; Chương 2. Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu; Chương 3. Kết qủa nghiên cứu.
6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP HỮU CƠ THEO PGS 1. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất nông nghiệp hữu cơ theo hệ thống PGS 1.Các khái niệm cơ bản Hữu cơ: Được sản xuất bằng các phương pháp quản lý sản xuất đặc biệt trong đó có chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và đất; Không được phép sử dụng các hóa chất hóa học tổng hợp (kể cả thuốc trừ sâu và phân bón hóa học), (trừ những chất cho phép được liệt kê trong phụ lục 1 của tiêu chu n). (Theo tiêu chu n về sản xuất nông nghiệp hữu cơ và chế biến 10TCN602:2006) Nông nghiệp hữu cơ: Là một hệ thống sản xuất nhằm duy trì sức khỏe của đất, của hệ sinh thái và con người. Nó dựa chủ yếu vào các tiến trình sinh thái, sự đa dạng sinh học của các chu trình thích nghi với điều kiện địa phương hơn là sử dụng các yếu tố đầu vào mang theo những ảnh hưởng bất lợi (NNHC không sử dụng vật tư đầu cào có hại như thuốc trừ sâu bệnh, phân bón, chất bảo quản, chất phụ gia là hóa chất tổng hợp, thuốc kháng sinh, sinh vật biến đổi ghen, hóc môn…).
NNHC kết hợp phương pháp canh tác truyền thống với những tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm mang lại lợi ích cho môi trường chung, thúc đ y mối quan hệ bình đẳng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho tất cả các thành phần tham gia vào NNHC. (IFOAM-2005) Rau hữu cơ: Khái niệm về rau hữu cơ (RHC) được đưa ra khoảng những năm 1940 khi những người tiên phong tìm ra phương pháp canh tác mới gọi là “canh tác hữu cơ” nhằm cải tiến phương pháp canh tác truyền thống. Đây là thời điểm trước khi phát minh ra các hóa chất tổng hợp sử dụng trong nông nghiệp như phân bón hóa học và thuốc trừ sâu. 7 Đến những năm 1970, cuộc “Cách mạng xanh” trong nông nghiệp bắt đầu bộc lộ những mặt trái do lạm dụng hóa chất trong sản xuất làm ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và sức khỏe của người tiêu dùng.
Do vậy, người tiêu dùng càng nhận thức rõ hơn lợi ích của nông nghiệp hữu cơ. Đến nay, chưa có một định nghĩa chính thức nào về RHC, tuy nhiên có thể hiểu RHC là sản ph m sản xuất theo nguyên lý của nông nghiệp hữu cơ, trong đó không dùng phân bón hóa học, thuốc BVTV, thuốc kích thích tăng trưởng, giống biến đổi gen…. Phát triển sản xuất: Phát triển sản xuất là bộ phận của phát triển, đó là sự sản xuất ngày càng nhiều sản ph m, nâng cao năng suất lao động cao hơn, ổn định hơn, giảm chi phí sản xuất và giá thành sản ph m, cuối cùng mang lại lợi nhuận cao hơn nâng cao thu nhập cho người sản xuất. Phát triển sản xuất gồm cả phát triển theo chiều rộng và chiều sâu cả quy mô và chất lượng.
Phát triển sản xuất theo chiều rộng: Là phát triển sản xuất bằng cách tăng số lượng lao động, khai thác thêm các nguồn tài nguyên thiên nhiên, tăng thêm tài sản cố định và tài sản lưu động trên cơ sở kỹ thuật như trước. Trong điều kiện một nước kinh tế chậm phát triển, những tiềm năng kinh tế chưa được khai thác và sử dụng hết, nhất là nhiều người lao động chưa có việc làm thì phát triển kinh tế theo chiều rộng là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng, nhưng đồng thời phải coi trọng phát triển kinh tế theo chiều sâu. Tuy nhiên, phát triển kinh tế theo chiều rộng có những giới hạn, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội thấp. Vì vậy, phương hướng cơ bản và lâu dài là phải chuyển sang phát triển kinh tế theo chiều sâu.
Phát triển sản xuất theo chiều sâu: Là phát triển sản xuất chủ yếu nhờ đổi mới thiết bị, áp dụng công nghệ tiên tiến, nâng cao trình độ kĩ thuật, cải tiến tổ chức sản xuất và phân công lại lao động, sử dụng hợp lý và có hiệu quả các nguồn nhân tài, vật lực hiện có. Trong điều kiện hiện nay, những nhân tố 8 phát triển theo chiều rộng đang cạn dần, cuộc cách mạng khoa học – kỹ thuật trên thế giới ngày càng phát triển mạnh với những tiến bộ mới về điện tử và tin học, công nghệ mới, vật liệu mới, công nghệ sinh học đã thúc đ y các nước coi trọng chuyển sang phát triển kinh tế theo chiều sâu. Kết quả phát triển kinh tế theo chiều sâu được biểu hiện ở các chỉ tiêu: tăng hiệu quả kinh tế, tăng năng suất lao động, giảm giá thành sản ph m, giảm hàm lượng vật tư và tăng hàm lượng chất xám, nâng cao chất lượng sản ph m, tăng hiệu suất của đồng vốn, tăng tổng sản ph m xã hội và thu nhập quốc dân theo đầu người. Vai trò và đặc điểm sản xuất rau hữu cơ 1.
Vai trò của sản xuất rau hữu cơ - Sự bền vững và sản lượng cao Người ta phát hiện rằng việc chuyển đổi sang lối canh tác hữu cơ trên tầm vĩ mô có thể nuôi sống cả thế giới. Nghiên cứu của Đan Mạch và nhiều quốc gia khác đã chứng minh canh tác hữu cơ trên các vùng đất trước đây chưa được tận dụng đã cho sản lượng thực ph m cao hơn. Trên thực tế, nguồn hoa lợi lớn mà phương pháp canh tác thông thường hiện nay mang lại đã phải trả giá bằng sức khỏe, đất đai và môi trường sống của chúng ta. Những vụ mùa lớn và đơn canh, chẳng hạn như đậu nành, hầu hết được sản xuất để nuôi gia súc lấy thịt chứ không phải để nuôi con người.
Tại châu Phi, chương trình Môi sinh Liên hiệp quốc đã nghiên cứu và phát hiện rằng sản lượng hoa màu đã tăng gấp đôi khi những nông trại nhỏ áp dụng phương pháp canh tác hữu cơ. Trong trường hợp này, nhờ áp dụng các phương pháp hữu cơ như ủ phân xanh, luân canh, cải tạo đất thay vì mua phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, nên người nông dân có thể dùng số tiền đó để mua những hạt giống tốt hơn. Một trong những nhân tố chính giúp tăng sản lượng là do người nông dân trồng các cây họ đậu như đậu que, đậu nành xen 9 kẽ giữa các vụ mùa, việc này giúp duy trì đủ lượng nitơ tự nhiên trong đất, đảm bảo sản lượng hoa màu cao. - Hạn chế việc sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học Canh tác hữu cơ cũng rất tốt cho thú vật và tất cả mọi sinh vật trên địa cầu, bao gồm cả cây cối và đất đai.
Một phần vì phương pháp này không dùng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học, mà nhiều loại trong số đó đã được Cơ quan Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu xác nhận là nguyên nhân tiềm n gây bệnh ung thư cũng như làm suy giảm số lượng loài ong, đồng thời giết hại nhiều loài khác mà chúng ta không thể kể hết ở đây. Nước thải nhiễm phân bón hóa học và thuốc trừ sâu cũng được biết là góp phần tạo nên các vùng biển chết. Chúng ta đang giết dần Địa Cầu của mình bằng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học. Ngoài ra, nông sản hữu cơ cũng không bị biến đổi gen và hàm lượng dinh dưỡng của thực ph m hữu cơ thật sự cao hơn những rau trái được trồng theo phương pháp thông thường.
- Cải thiện đất đai và môi trường Nếu tất cả mọi người, tất cả nông dân và tất cả đất canh tác trên thế giới đều chuyển sang canh tác hữu cơ, ngay lập tức 40% khí cacbonic sẽ được hấp thụ. Chuyển sang canh tác hữu cơ sẽ phục hồi độ màu mỡ cho đất đã bị suy thoái bởi phương pháp canh tác thông thường. Lớp đất mặt sẽ được giữ lại và chống chịu tốt hơn với bão lũ. - Lợi ích cho nông dân và giúp thế giới chống đói nghèo Thực ph m hữu cơ từ lâu được xem là thị trường nhỏ và xa xỉ, chỉ dành cho giới trung và thượng lưu bởi giá bán cao.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng sự chuyển dịch phần lớn nền nông nghiệp sang phương thức cách tác hữu cơ vừa có thể giúp hạn chế tình trạng đói nghèo trên thế giới vừa góp phần cải thiện môi trường. 10 Tại Hội nghị LHQ về “Nông nghiệp hữu cơ và An ninh lương thực” diễn ra ở Rome (Italia) năm 2011, các chuyên gia của Trung tâm Nghiên cứu nông nghiệp và thực ph m hữu cơ Đan Mạch nhận định, an ninh lương thực cho vùng cận sa mạc Sahara (châu Phi) sẽ được bảo đảm nếu từ 2011 đến năm 2020, 50% diện tích đất nông nghiệp trong những vùng chuyên canh xuất kh u ở đây được chuyển sang sản xuất theo công nghệ hữu cơ. Kết quả nghiên cứu của trung tâm cho thấy, khi quay về phương thức canh tác tự nhiên truyền thống, nông dân sẽ không phải tốn tiền mua thuốc và phân hóa học, đồng thời có thể đa dạng hóa mùa vụ và canh tác theo hướng bền vững. Hơn nữa, nếu nông sản được chứng nhận là thực ph m hữu cơ, người trồng có thể xuất kh u với giá cao hơn nông sản bình thường.
Do đó, nông dân có được thu nhập cao hơn so với trước đây. - Cải thiện sức khỏe và an toàn thực phẩm Thực ph m hữu cơ không độc hại và giàu dinh dưỡng, không bị biến đổi gen và không có thuốc trừ sâu gây bệnh ung thư. Khác với các sản ph m động vật mà chúng ta đã biết là nguyên nhân gây bệnh ung thư, tim mạch, tiểu đường, béo phì và nhiều căn bệnh khác, rau quả hữu cơ chứa hàm lượng dinh dưỡng cao, giúp ngăn ngừa tất cả các căn bệnh thời hiện đại. Thực ph m hữu cơ chắc chắn là loại thực ph m duy nhất cho chúng ta cảm giác an tâm khi sử dụng, trong hiện tại cũng như tương lai.
Đặc điểm sản xuất rau hữu cơ - Rau hữu cơ được sản xuất theo quy trình nghiêm ngặt với các yêu cầu chặt chẽ về điều kiện sản xuất (chọn đất, nước, phân ủ, cây che phủ. - Rau hữu cơ là cây ngắn ngày, rất phong phú về chủng loại, yêu cầu việc bố trí mùa vụ, tổ chức các dịch vụ phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật và tổ chức sử dụng lao động trong sản xuất cần được sắp xếp hợp lý và khoa học.
