Luận văn thạc sĩ phát triển quan hệ liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương thông qua các dự án nghiên cứu trường hợp viện nghiên cứu và phát triển vùng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển quan hệ liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương thông qua các dự án, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Thành Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Ngọc Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Phát Triển Quan Hệ Nghiên Cứu Giữa Viện Và Địa Phương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MỐI QUAN HỆ LIÊN KẾT VIỆN NGHIÊN CỨU VỚI ĐỊA PHƢƠNG
• 1.1. Hệ thống khái niệm
• 1.2. Nghiên cứu khoa học
• 1.3. Khái niệm đề tài/dự án
• 1.4. Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.5. Hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.6. Khái niệm hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.7. Những đặc điểm và thực chất của cách tiếp cận hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.8. Mối liên kết nghiên cứu thông qua các nhiệm vụ KH&CN
• 1.9. Tính cấp thiết của liên kết
• 1.10. Thực chất và nội dung của liên kết
• 1.11. Phân loại và hình thức liên kết
• 1.12. Điều kiện liên kết
• 1.13. Tiêu chí đánh giá
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA LIÊN KẾT VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ PHÁT TRIỂN VÙNG VỚI ĐỊA PHƢƠNG
• 2.1. Thực trạng liên kết giữa Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng với Địa phương trong quá trình thực hiện các ĐT/DA
• 2.2. Các dự án liên kết
• 2.3. Các hình thức liên kết
• 2.4. Đánh giá của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng về sự liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương
• 2.4.1. Nhân tố ảnh hưởng tích cực (hoàn cảnh, tổ chức)
• 2.4.2. Nhân tố ảnh hưởng kìm hãm
• 2.4.3. Kết quả viện nghiên cứu đạt được từ sự kết hợp giữa viện nghiên cứu với địa phương
• 2.5. Đánh giá của Địa phương về sự liên kết nghiên cứu giữa địa phương với viện nghiên cứu
• 2.5.1. Nhân tố ảnh hưởng tích cực (hoàn cảnh, tổ chức)
• 2.5.2. Nhân tố ảnh hưởng kìm hãm
• 2.5.3. Kết quả địa phương đạt được từ sự liên kết giữa địa phương với viện nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG MỐI LIÊN KẾT GIỮA VIỆN NGHIÊN CỨU VỚI ĐỊA PHƢƠNG
• 3.1. Mức độ cảm nhận về tác động của ĐT/DA đến sinh kế của người dân tham gia sản xuất
• 3.2. Vấn đề địa phương quan tâm nhất khi thực hiện liên kết nghiên cứu với viện nghiên cứu
• 3.3. Một số giải pháp nhằm phát triển mối liên kết giữa viện nghiên cứu với địa phương
• 3.3.1. Các giải pháp phát triển liên kết từ phía viện nghiên cứu
• 3.3.2. Các giải pháp phát triển liên kết từ phía Địa phương
• 3.3.3. Giải pháp về cơ chế, chính sách của nhà nước nhằm thúc đẩy mối liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương

Phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả nghiên cứu khoa học và công nghệ tại Việt Nam. Sự liên kết này không chỉ giúp các viện nghiên cứu tiếp cận thực tiễn mà còn tạo ra những sản phẩm nghiên cứu có giá trị cho địa phương. Việc hợp tác này cần được thực hiện thông qua các dự án cụ thể, nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc của địa phương và phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của quan hệ nghiên cứu

Quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương được hiểu là sự hợp tác giữa các viện nghiên cứu và các cơ quan, tổ chức tại địa phương nhằm thực hiện các dự án nghiên cứu khoa học. Tầm quan trọng của mối quan hệ này nằm ở việc tạo ra những sản phẩm nghiên cứu ứng dụng, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Lịch sử phát triển quan hệ nghiên cứu tại Việt Nam

Trong những năm qua, Việt Nam đã có nhiều chính sách khuyến khích phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương. Các dự án nghiên cứu đã được triển khai tại nhiều tỉnh thành, tạo ra những kết quả tích cực trong việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất và đời sống.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển quan hệ nghiên cứu

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Những khó khăn này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của các dự án nghiên cứu và sự hợp tác giữa hai bên.

2.1. Thiếu sự gắn kết giữa viện và địa phương

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu gắn kết giữa viện nghiên cứu và địa phương. Nhiều viện nghiên cứu chưa thực sự hiểu rõ nhu cầu và thực tiễn của địa phương, dẫn đến việc triển khai các dự án không phù hợp.

2.2. Khó khăn trong việc huy động nguồn lực

Việc huy động nguồn lực cho các dự án nghiên cứu cũng gặp nhiều khó khăn. Các địa phương thường thiếu kinh phí và nhân lực để triển khai các dự án nghiên cứu, trong khi các viện nghiên cứu lại gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn tài trợ.

III. Phương pháp phát triển quan hệ nghiên cứu hiệu quả

Để phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này sẽ giúp tăng cường sự hợp tác và nâng cao chất lượng các dự án nghiên cứu.

3.1. Tăng cường giao lưu và trao đổi thông tin

Việc tăng cường giao lưu và trao đổi thông tin giữa viện và địa phương là rất cần thiết. Các hội thảo, hội nghị và các buổi gặp gỡ sẽ giúp hai bên hiểu rõ hơn về nhu cầu và khả năng của nhau, từ đó xây dựng các dự án nghiên cứu phù hợp.

3.2. Xây dựng các mô hình hợp tác hiệu quả

Cần xây dựng các mô hình hợp tác hiệu quả giữa viện và địa phương, như mô hình đối tác công tư (PPP) trong nghiên cứu và phát triển. Mô hình này sẽ giúp huy động nguồn lực từ cả hai bên, đồng thời tạo ra những sản phẩm nghiên cứu có giá trị thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ quan hệ viện địa phương

Các dự án nghiên cứu được triển khai giữa viện và địa phương đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những ứng dụng thực tiễn từ các nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao năng suất sản xuất mà còn cải thiện đời sống của người dân.

4.1. Các dự án thành công tiêu biểu

Nhiều dự án nghiên cứu đã thành công trong việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, như dự án phát triển giống cây trồng mới tại Vĩnh Phúc. Những dự án này đã giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời tạo ra việc làm cho người dân.

4.2. Đánh giá từ địa phương về kết quả nghiên cứu

Địa phương đã ghi nhận những kết quả tích cực từ các dự án nghiên cứu. Sự cải thiện trong sản xuất và đời sống của người dân là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của mối quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ nghiên cứu

Phát triển quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Những kết quả đạt được từ các dự án nghiên cứu sẽ là nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tầm nhìn cho tương lai

Tương lai của quan hệ nghiên cứu giữa viện và địa phương cần được định hình rõ ràng hơn. Cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể để thúc đẩy sự hợp tác này, từ đó tạo ra những sản phẩm nghiên cứu có giá trị cho xã hội.

5.2. Khuyến nghị cho các bên liên quan

Các bên liên quan cần chủ động hơn trong việc xây dựng mối quan hệ hợp tác. Viện nghiên cứu cần lắng nghe nhu cầu của địa phương, trong khi địa phương cần chủ động đề xuất các vấn đề cần nghiên cứu. Sự hợp tác này sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2013-2017, Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng đã triển khai tổng cộng 109 đề tài, dự án khoa học và công nghệ (KH&CN) phối hợp với địa phương nhằm thúc đẩy ứng dụng khoa học vào phát triển sản xuất và đời sống kinh tế xã hội. Tổng kinh phí thực hiện đạt gần 98 tỷ đồng, trong đó kinh phí đặt hàng từ cơ quan cấp trên chiếm khoảng 47%, từ địa phương và thực tiễn sản xuất chiếm khoảng 22%, còn lại do Viện tự đề xuất. Việc liên kết nghiên cứu giữa Viện nghiên cứu và các địa phương như Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Lạng Sơn thể hiện sự tương tác thiết thực phát huy thế mạnh và nhu cầu thực tiễn của từng vùng miền.

Nông nghiệp Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu nổi bật sau 30 năm đổi mới, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và thúc đẩy xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực như lúa gạo, cà phê, tôm. Tuy nhiên, hạn chế về hiệu quả sản xuất, chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường vẫn tồn tại và gây ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững. Nguyên nhân cốt lõi được xác định là thiếu sự liên kết đồng bộ giữa viện nghiên cứu với địa phương trong việc chuyển giao khoa học và công nghệ. Trên cơ sở đó, nghiên cứu này hướng tới mục tiêu đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển quan hệ liên kết nghiên cứu giữa Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng với địa phương thông qua các dự án.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong giai đoạn 2013-2017, tập trung tại ba tỉnh miền núi phía Bắc gồm Hòa Bình, Vĩnh Phúc và Lạng Sơn. Mẫu khảo sát gồm 50 phiếu điều tra tại Viện và 90 phiếu tại các địa phương với đối tượng bao gồm cán bộ nghiên cứu của Viện và các chuyên viên quản lý khoa học, nông dân tham gia thực tiễn. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh thúc đẩy hiệu quả liên kết nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phục vụ sự phát triển kinh tế - xã hội cấp vùng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế tri thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết về Hệ thống đổi mới quốc gia (National Innovation System - NIS) với trọng tâm nhấn mạnh vào mối liên kết giữa các tổ chức trong hệ thống khoa học công nghệ bao gồm viện nghiên cứu, địa phương, doanh nghiệp và nhà nước. Theo đó, liên kết hiệu quả giữa các nhân tố này tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển giao công nghệ, đổi mới sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh vùng miền.

Thuyết quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học được sử dụng để phân tích đặc điểm hoạt động KH&CN như tính mới, tính tin cậy, tính khách quan, tính rủi ro và tính cá nhân trong nghiên cứu. Luận văn tiếp cận mối liên kết viện nghiên cứu - địa phương như một quan hệ hợp tác dựa trên cơ sở đặt hàng nghiên cứu khoa học ứng dụng, mục đích đáp ứng nhu cầu thực tiễn sản xuất và quản lý của địa phương.

Ba khái niệm chính được làm rõ bao gồm: (1) Đề tài / Dự án KH&CN, phân biệt giữa đề tài nghiên cứu thuần túy và dự án nghiên cứu ứng dụng với mục tiêu cụ thể về kinh tế - xã hội; (2) Liên kết nghiên cứu, hiểu là quá trình hợp tác phối hợp trong triển khai ĐT/DA nhằm tạo ra giá trị ứng dụng; (3) Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả liên kết, được phân thành nhóm nhân tố hoàn cảnh (mối quan hệ sẵn có, mục tiêu rõ ràng, năng lực các bên) và nhân tố tổ chức (cam kết quản lý, giao tiếp, thỏa thuận hợp tác).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng nhằm phân tích thực trạng liên kết và đề xuất giải pháp phát triển mối quan hệ viện nghiên cứu - địa phương. Nguồn dữ liệu chính bao gồm: báo cáo tổng kết của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng về các ĐT/DA từ 2013 đến 2017; dữ liệu khảo sát điều tra 140 mẫu (50 mẫu tại Viện, 90 mẫu tại các địa phương Hòa Bình, Vĩnh Phúc, Lạng Sơn); và tài liệu tổng hợp từ các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến mô hình hợp tác nghiên cứu.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng là chọn mẫu thuận tiện tại Viện và mẫu ngẫu nhiên có phân tầng tại các tỉnh theo đối tượng là cán bộ quản lý khoa học, chuyên viên và nông dân tham gia dự án nghiên cứu ứng dụng. Thiết kế bảng câu hỏi sử dụng thang đo Likert 5 điểm để đo mức độ hiện diện của mối liên kết và mức độ đồng thuận với các nhân tố ảnh hưởng.

Đối với phân tích dữ liệu, phương pháp thống kê mô tả được áp dụng để tổng hợp thực trạng. Phân tích nhân tố và hồi quy đa biến được sử dụng để xác định các nhân tố tác động đến hiệu quả liên kết. Ngoài ra, phương pháp so sánh tỷ lệ phần trăm giúp đánh giá mức độ khác biệt giữa các tỉnh và các nhóm đối tượng tham gia. Tổng thời gian nghiên cứu bao gồm thu thập và xử lý dữ liệu từ tháng 5/2017 đến tháng 3/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình thực hiện các ĐT/DA liên kết
   Giai đoạn 2013-2017, Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng phối hợp với địa phương thực hiện 109 đề tài, dự án KH&CN với tổng ngân sách gần 98 tỷ đồng. Trong đó, hơn 70% số đề tài là đặt hàng từ địa phương và thực tiễn sản xuất, thể hiện sự gắn kết chặt chẽ giữa nhu cầu thực tế với hoạt động nghiên cứu (Bảng 2.1). Tỷ lệ đầu tư trung bình hàng năm tăng khoảng 13%, từ 23 đề tài năm 2013 lên 26 đề tài năm 2017.

2. Nhân tố ảnh hưởng tích cực tới liên kết
   Kết quả khảo sát cho thấy 82% cán bộ viện nghiên cứu và 75% cán bộ địa phương đánh giá mối liên kết dựa trên ĐT/DA là kênh hiệu quả để chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực nghiên cứu. Vai trò của người đứng đầu được xem là nhân tố quan trọng (đạt mức đồng thuận trên 4,3/5). Mức độ cam kết quản lý, sự minh bạch thông tin và giao tiếp thường xuyên cũng là những yếu tố tích cực giúp duy trì liên kết bền vững.

3. Nhân tố hạn chế mối liên kết
   Hơn 60% người được khảo sát tại địa phương phản ánh khó khăn trong trình độ khoa học kỹ thuật của người dân tham gia mô hình; khoảng 55% cho rằng quy hoạch vùng sản xuất chưa đồng bộ và gắn kết tiêu thụ sản phẩm còn yếu. Bên canh đó, viện nghiên cứu đôi khi chưa đáp ứng tốt các yêu cầu về nghiên cứu tính khả thi thị trường, dẫn tới một số kết quả chưa được ứng dụng dài hạn.

4. Kết quả thiết thực từ mối liên kết
   Qua quá trình liên kết, Viện đã nâng cao khả năng tiếp nhận kinh phí, trang thiết bị hiện đại và nâng cao chất lượng nghiên cứu về lĩnh vực phát triển vùng và nông nghiệp công nghệ cao. Địa phương nhờ đó có điều kiện ứng dụng các công nghệ mới, gia tăng năng suất khoảng 15-20% ở một số mô hình sản xuất thử nghiệm và nâng cao thu nhập cho nông dân từ 10-12% so với trước khi liên kết.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên phản ánh tính đặc thù của liên kết nghiên cứu khoa học trong bối cảnh Việt Nam. Mối liên kết viện nghiên cứu với địa phương có tác động rõ rệt giúp chuyển dịch kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu ứng dụng của Viện nhờ các điều kiện hỗ trợ từ địa phương. Kết quả khảo sát nhân tố cho thấy sự phối hợp giữa các cấp quản lý, cán bộ trong viện và địa phương tạo nên sự đồng thuận cần thiết cho việc hợp tác hiệu quả.

So sánh với các mô hình quốc tế tại Đức, Anh và Trung Quốc, nơi các viện nghiên cứu, đại học kết nối mạnh với doanh nghiệp và chính sách nhà nước hỗ trợ tài chính rõ ràng, thực trạng tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là về cơ sở vật chất, trình độ người nông dân và quy hoạch vùng sản xuất chưa đồng bộ. Mặc dù vậy, mức độ liên kết ngày càng tăng trong giai đoạn nghiên cứu thể hiện tính khả thi và quyền lợi thiết thực của phương thức hợp tác này.

Qua biểu đồ chiếm tỷ lệ nguồn lực tài chính hỗ trợ qua các kênh đặt hàng, có thể minh họa rõ sự gia tăng tỷ lệ đặt hàng từ địa phương và sự phối hợp hiệu quả Viện - địa phương. Bảng so sánh mức độ đồng thuận với các nhân tố ảnh hưởng sẽ làm nổi bật vai trò của người lãnh đạo, sự minh bạch thông tin và năng lực kỹ thuật là điểm sáng trong mạng lưới liên kết.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực nguồn nhân lực nghiên cứu
   Đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng ứng dụng cho cán bộ nghiên cứu tại Viện kết hợp đào tạo kỹ thuật cho cán bộ và người dân tại địa phương. Mục tiêu tăng tỷ lệ cán bộ đủ tiêu chuẩn tham gia dự án lên 85% trong vòng 3 năm. Viện nghiên cứu phối hợp với các Sở KH&CN các tỉnh chủ trì thực hiện.

2. Xây dựng mô hình liên kết linh hoạt, bền vững
   Thúc đẩy hình thành các nhóm mô hình liên kết đa ngành theo dạng đặt hàng và hợp tác triển khai đồng thời. Hình thành khoảng 5 mô hình thí điểm tại ba tỉnh và mở rộng trong 5 năm tới. Cơ chế quản lý dự án rõ ràng, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng đối tác.

3. Hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ tài chính và quản lý
   Đề xuất Bộ KH&CN và các địa phương xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính cho các đề tài, dự án đặt hàng của địa phương, khuyến khích doanh nghiệp và tổ chức tham gia. Cơ chế ưu đãi giảm thủ tục hành chính, tăng tỷ lệ ngân sách địa phương đóng góp trên 30%. Thực hiện trong nhiệm kỳ 5 năm tới với sự phối hợp chặt chẽ của các ban ngành.

4. Phát triển mạng lưới kết nối thông tin và chia sẻ tri thức
   Xây dựng hệ thống thông tin liên kết trực tuyến giữa Viện, địa phương và các tổ chức sản xuất, nông dân nhằm cập nhật tiến bộ kỹ thuật, kết quả nghiên cứu và nhu cầu thị trường. Mục tiêu 80% đối tác được tham gia mạng lưới trong 2 năm. Chủ thể thực hiện là Viện, Sở KH&CN, Hội Nông dân các tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các Viện nghiên cứu và Trung tâm phát triển vùng
   Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình liên kết nghiên cứu với địa phương qua dự án, các nhân tố tác động, giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác, hỗ trợ xây dựng kế hoạch và phương án thực hiện liên kết.

2. Các Sở Khoa học và Công nghệ địa phương
   Nghiên cứu giúp hiểu rõ vai trò, nhiệm vụ phối hợp với viện nghiên cứu, tăng cường đặt hàng nghiên cứu phù hợp nhu cầu, từ đó thúc đẩy ứng dụng KH&CN vào phát triển kinh tế, chính sách địa phương hiệu quả.

3. Nhà quản lý chính sách trong Bộ KH&CN và các Bộ ngành liên quan
   Cung cấp góc nhìn thực tiễn về mối liên kết viện nghiên cứu - địa phương trong hệ thống đổi mới quốc gia, hỗ trợ xây dựng chính sách, cơ chế tài chính nhằm thúc đẩy mạnh mẽ hơn liên kết nghiên cứu và chuyển giao công nghệ.

4. Các tổ chức nghiên cứu khoa học và đào tạo, doanh nghiệp trong các ngành nông nghiệp, phát triển vùng
   Tham khảo mô hình hợp tác đa bên, hiểu các yếu tố tạo nên thành công và rào cản trong nghiên cứu ứng dụng, tăng hiệu quả kết nối và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Câu hỏi thường gặp

1. Phát triển liên kết giữa viện nghiên cứu với địa phương có lợi ích gì thiết thực?
   Liên kết giúp tăng nguồn lực, nâng cao năng lực nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ phù hợp, nâng cao năng suất và giá trị sản phẩm tại địa phương, đồng thời giúp nghiên cứu sát thực tế hơn.

2. Những khó khăn lớn nhất khi triển khai liên kết viện nghiên cứu với địa phương là gì?
   Chủ yếu là trình độ kỹ thuật hạn chế của nông dân, thiếu đồng bộ quy hoạch vùng sản xuất, khó khăn trong liên kết tiêu thụ sản phẩm và hạn chế nguồn lực tài chính bền vững cho dự án.

3. Để tăng hiệu quả liên kết cần có giải pháp gì quan trọng nhất?
   Tăng cường năng lực đội ngũ nghiên cứu và thực hiện cơ chế phối hợp nhà nước – viện nghiên cứu – địa phương rõ ràng, minh bạch để tạo niềm tin, cam kết lâu dài giữa các bên.

4. Mối liên kết qua các dự án đặt hàng có điểm nổi bật gì?
   Đặt hàng giúp tập trung giải quyết vấn đề cấp thiết thực tiễn, bảo đảm khả năng ứng dụng và tính hiệu quả kinh tế - xã hội, đồng thời tăng tỷ lệ đầu tư tài chính từ địa phương và nhà nước cho nghiên cứu.

5. Vai trò của nhà nước trong hỗ trợ mối liên kết nghiên cứu được thể hiện thế nào?
   Nhà nước đóng vai trò tạo môi trường pháp lý, chính sách hỗ trợ tài chính, xúc tiến thương mại hóa, đào tạo nguồn nhân lực và giám sát kiểm định, nhằm thúc đẩy hoạt động liên kết và ứng dụng thành quả nghiên cứu.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý thuyết, thực trạng liên kết nghiên cứu qua các dự án giữa Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng với các địa phương miền núi phía Bắc trong giai đoạn 2013-2017.
• Các nhân tố ảnh hưởng tích cực như cam kết quản lý, giao tiếp hiệu quả và năng lực cán bộ là yếu tố chủ đạo giúp nâng cao hiệu quả liên kết.
• Một số hạn chế kỹ thuật, cơ sở vật chất và chính sách còn gây trở ngại cho việc phát huy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
• Đề xuất giải pháp tập trung nâng cao năng lực nhân sự, hoàn thiện cơ chế chính sách, thúc đẩy mô hình liên kết linh hoạt và phát triển hệ thống kết nối tri thức.
• Các bước tiếp theo gồm triển khai thí điểm mô hình liên kết mô hình phối hợp đa ngành và đánh giá tác động hiệu quả dự kiến trong 3-5 năm tới, mời các cơ quan quản lý và đơn vị nghiên cứu phối hợp thực hiện.

Các cơ quan, viện nghiên cứu và địa phương cùng phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả liên kết nghiên cứu khoa học, góp phần xây dựng nền nông nghiệp và khu vực vùng miền phát triển bền vững, cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận của mối quan hệ liên kết viện nghiên cứu với địa phương. Cơ sở thực tiễn của mối quan hệ liên kết Viện Nghiên cứa và Phát triển Vùng với địa phương. Đề xuất giải pháp tăng cường mối liên kết giữa viện nghiên cứu với địa phương.

13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA MỐI QUAN HỆ LIÊN KẾT VIỆN NGHIÊN CỨU VỚI ĐỊA PHƢƠNG 1. Hệ thống khái niệm 1. Nghiên cứu khoa học Khái niệm “khoa học”: Theo Luật KH&CN sửa đổi 2013 “Khoa học là hệ thống tri thức về bản chất, quy luật tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy”. Khoa học là quá trình nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến thức mới, học thuyết mới, … về tự nhiên và xã hội.

Những kiến thức mới này tốt hơn, có thể thay thế dần những cái cũ, không còn phù hợp. Như vậy, khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy. Những tri thức này chính là tri thức khoa học. Tri thức khoa học là những hiểu biết được tích luỹ một cách có hệ thống nhờ hoạt động NCKH, các hoạt động này có mục tiêu xác định và sử dụng phương pháp khoa học.

Tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập được qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên. Khái niệm “nghiên cứu khoa học”: Theo Luật KH&CN sửa đổi 2013 “NCKH là hoạt động khám phá, phát hiện, tìm hiểu bản chất, quy luật của sự vật, hiện trượng tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu khoa học bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng”. NCKH là một hoạt động xã hội, hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết; hoặc là phát hiện ra bản chất của sự vật, phát triển nhận thức 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ mục tiêu hoạt động của con người.

Có thể nói, NCKH là sự tìm tòi, khám phá trong một thế giới hoàn toàn chưa được biết đến, và kết quả tìm kiếm ra sao cũng không thể dự kiến trước một cách chi tiết. Chính vì vậy, trong NCKH, mỗi người nghiên cứu cần đưa ra một hoặc một số nhận định sơ bộ về kết quả cuối cùng của nghiên cứu, gọi đó là giả thuyết nghiên cứu, hay giả thuyết khoa học. Giả thuyết nghiên cứu hay giả thuyết khoa học là phán đoán về bản chất đối tượng nghiên cứu. Theo phán đoán này, người nghiên cứu tiếp tục đi tìm kiếm các luận cứ để chứng mình.

Rất có thể kết quả nghiên cứu sẽ xác nhận giả thuyết khoa học đặt ra ban đầu là đúng. Khi đó, người nghiên cứu khẳng định được một luận điểm khoa học của mình. Nhưng rất có thể kết quả nghiên cứu sẽ phủ định hoàn toàn phán đoán ban đầu, tức giả thuyết khoa học bị bác bỏ. Rốt cuộc, toàn bộ quá trình NCKH chẳng qua là quá trình tìm kiếm các luận cứ để chứng minh hoặc bác bỏ giả thuyết khoa học, tức luận điể khoa học của tác giả.

Đặc điểm của nghiên cứu khoa học: NCKH hướng vào việc tìm kiếm những điều chưa biết. Đây là đặc điểm chung nhất của hoạt động NCKH. Chính đặc điểm này đã dẫn đến hàng loạt những đặc điểm khác của NCKH mà người nghiên cứu cũng như các nhà quản lý nghiên cứu cần quan tâm khi xử lý những vấn đề cụ thể về mặt phương pháp luận nghiên cứu và tổ chức nghiên cứu. Các đặc điểm này là những căn cứ quan trọng được sử dụng để xây dựng các chỉ tiêu đánh giá xét duyệt cũng như nghiệm thu các ĐT/DA KH&CN.

Các đặc điểm của NCKH theo PGS. TS Vũ Cao Đàm (2005) được thể hiện dưới đây: + Tính mới: Vì khoa học luôn hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết, cho nên quá trình NCKH là quá trình hướng tới những phát hiện mới, sáng tạo mới. Do đó tính mới là thuộc tính quan trọng nhất của NCKH. 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Tính tin cậy: Một kết quả nghiên cứu đạt được nhờ một phương pháp nào đó phải có khả năng kiểm chứng lại nhiều lần trong những điều kiện hoàn toàn giống nhau cho kết quả thu được hoàn toàn giống nhau.

Một kết quả thu được ngẫu nhiên dù phù hợp với giả thuyết đã đặt ra trước đó cũng chưa thể xem là đủ tin cậy để kết luận về bản chất của sự vật, hiện tượng. Do vậy, khi trình bày một kết quả nghiên cứu, người nghiên cứu cần chỉ rõ những điều kiện, nhân tố và phương tiện thực hiện. Nguyên tắc này mang tính chung cho cả khoa học tự nhiên, KHKT, KHXH&NV. + Tính khách quan: Tính khách quan vừa là đặc điểm của NCKH, vừa là một tiêu chuẩn về phẩm chất của người nghiên cứu khoa học.

Trong xã hội khoa học người ta xem đó là một chuẩn mực giá trị. + Tính thông tin: Sản phẩm của NCKH được thể hiện dưới nhiều dạng như: báo cáo khoa học, tác phẩm khoa học, một mẫu vật liệu mới, mẫu sản phẩm mới, mô hình thí điểm, giải pháp mới,… Tuy nhiên trong tất cả các dạng thể hiện trên sản phẩm khoa học luôn mang đặc trưng thông tin. Đó là những thông tin về quy luật vận động của sự vật, thông tin về quy trình công nghệ, tính năng của sản phẩm mới,… + Tính rủi ro: Rủi ro là bất cứ điều gì không chắc chắn có thể ảnh hưởng tới các kết quả của chúng ta so với những gì chúng ta mong đợi. Nó là hiện tượng bất ngờ, lệnh so với dự tính hay nằm ngoài khả năng dự tính của con người, và nó có khả năng đem tới cho con người những tổn thất nhất định nếu không được kiểm soát kịp thời và đúng hướng.

Khám phá bản chất sự vật và sáng tạo ra sự vật mới là một quá trình có thể thất bại, đó là tính rủi ro trong NCKH. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro có nhiều dạng như do thiếu thông tin, trình độ, năng lực thiết bị, năng lực người nghiên cứu còn hạn chế,… Tuy nhiên trong NCKH, thất bại cũng được xem là một kết quả. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Tính kế thừa: mỗi nghiên cứu thường phải kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đó, thậm chí trong những lĩnh vực khoa học khác xa nhau. + Tính cá nhân: dù là một công trình NCKH do một tập thể thực hiện thì vai trò cá nhân trong sáng tạo cũng mang tính quyết định.

Tính các nhân được thể hiện trong tư duy cá nhân và chủ kiến riêng của cá nhân. + Tính trễ trong áp dụng: Một kết quả nghiên cứu thường không được áp dụng ngay, mà phải qua một thời gian nhất định. Thời gian giãn cách từ khi kết quả nghiên cứu thành công đến khi áp dụng được gọi là độ trễ. Để đưa ra một kết quả nghiên cứu, người nghiên cứu phải trả qua một quá trình nghiên cứu có thể là rất dài, khoảng thời gian để nghiên cứu có thể làm cho vấn đề nghiên cứu ấy không còn bức thiết nữa.

Thêm vào đó, kết quả nghiên cứu thường không thể áp dụng ngay vào sản xuất và đời sống được. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này như điều kiện kinh tế, tâm lý xã hội, văn hoá, … + Tính phi kinh tế: lao động NCKH rất khó định mức một cách chính xác. Những thiết bị chuyên dụng cho NCKH hầu như không thể khấu hao (tần suất sử dụng không ổn định và hầu như rất thấp, tốc độ hao mòn vô hình luôn vượt trước rất xa so với tốc độ hao mòn hữu hình, hiệu quả kinh tế của NCKH hầu như không thể xác định). Phân loại nghiên cứu khoa học: - Theo các giai đoạn của nghiên cứu: Nghiên cứu cơ bản (basic research), là những nghiên cứu nhằm phát hiện thuộc tính, cấu trúc, động thái của các sự vật, tương tác trong nội bộ sự vật và mối liên hệ giữa sự vật với các sự vật khác.

Nghiên cứu ứng dụng (experimental research), là sự vận dụng quy luật được phát hiện từ nghiên cứu cơ bản để giải thích một sự vật, tạo ra những nguyên lý mới về các giải pháp và ứng dụng chúng vào sản xuất và đời sống. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Triển khai (experimental development), còn gọi là triển khai thực nghiệm, là sự vận dụng các lý thuật để đưa ra các hình mẫu với những tham số khả thi về kỹ thuật. - Theo chức năng nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả, là nghiên cứu nhằm đưa ra một hệ thống tri thức về nhận dạng sự vật, giúp phân biệt được sự khác nhau về bản chất giữa sự vật này với sự vật khác. Nghiên cứu giải thích, là nghiên cứu nhằm làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự hình thành và quy luật chi phối quá trình vận động của sự vật.

Nghiên cứu giải pháp, là nghiên cứu nhằm đưa ra một sự vật mới chưa từng tồn tại. Nghiên cứu dự báo, là những nghiên cứu nhằm nhận dạng trạng thái của sự vật trong tương lai. ► Cả hai cách phân loại trên đều đúng. Theo cách phân loại thứ nhất (phân loại theo giai đoạn nghiên cứu) đề tài này thuộc nghiên cứu ứng dụng có nghĩa là vận dụng các lý thuyết đã được chứng minh (chính là các quy luật đã được phát hiện ra trong nghiên cứu cơ bản) để giải thích về quan hệ liên kết nghiên cứu trong NCKH tạo ra những nguyên lý mới về giải pháp phát triển quan hệ này theo định hướng nhu cầu và ứng dụng chúng vào phát triển quan hệ liên kết nghiên cứu giữa viện nghiên cứu với địa phương thông qua các dự án.

Với cách phân loại thứ hai (theo chức năng nghiên cứu): đề tài này thuộc nghiên cứu giải pháp, là nghiên cứu nhằm tìm ra quan hệ liên kết mới theo định hướng nhu cầu – chưa từng tồn tại. Khái niệm đề tài/dự án - Đề tài/ dự án: 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo PGS. TS Vũ Cao Đàm, “đề tài là một hình thức tổ chức nghiên cứu khoa học, trong đó có một nhóm người cùng thực hiện một nhiệm vụ nghiên cứu”. Đề tài định hướng vào việc trả lời những câu hỏi về ý nghĩa học thuật, có thể chưa quan tâm nhiều đến việc hiện thực hoá trong hoạt động thực tế.

Dự án là một loại đề tài có mục đích ứng dụng xác định, cụ thể về kinh tế và xã hội.