Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo phát triển nông nghiệp nông thôn (1997-2006)

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu ussh đảng bộ tỉnh bắc giang lãnh đạo phát triển nông nghiệp nông thôn trong những năm 1997 2006, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Tuấn Thành
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Đình Lê
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo phát triển nông nghiệp, nông thôn trong những năm 1997 – 2006
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM, TÌNH HÌNH NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN BẮC GIANG TRƯỚC NĂM 1997
• 1.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Giang
• 1.2. Chủ trương xây dựng nông nghiệp, nông thôn của Đảng bộ Bắc Giang và những thành tựu nông nghiệp trước năm 1997
• 1.2.1. Thời kỳ từ năm 1975 đến năm 1986
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẢNG BỘ TỈNH BẮC GIANG LÃNH ĐẠO NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN GIAI ĐOẠN 1997 - 2006
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ HẠN CHẾ CHÍNH TRONG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP – NÔNG THÔN VÀ KINH NGHIỆM LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN CỦA ĐẢNG BỘ BẮC GIANG
• LỜI CAM ĐOAN

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển nông nghiệp nông thôn tỉnh Bắc Giang giai đoạn 1997 2006

Giai đoạn 1997-2006 là thời kỳ quan trọng trong sự phát triển của tỉnh Bắc Giang, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp nông thôn. Sau khi tái lập tỉnh, Bắc Giang đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển nông nghiệp bền vững và cải thiện đời sống của người dân. Các chính sách của Đảng bộ tỉnh đã được triển khai mạnh mẽ, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và xã hội của Bắc Giang

Bắc Giang có vị trí địa lý thuận lợi với nhiều tiềm năng về đất đai và khí hậu. Diện tích đất nông nghiệp lớn, cùng với nguồn nước phong phú, tạo điều kiện cho việc phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, dân số nông thôn vẫn chiếm tỷ lệ cao, đòi hỏi các chính sách phát triển phải chú trọng đến việc nâng cao đời sống người dân.

1.2. Chính sách phát triển nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh

Chính sách phát triển nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn này tập trung vào việc cải cách cơ chế quản lý, khuyến khích đầu tư và ứng dụng công nghệ mới. Các chương trình hỗ trợ nông dân được triển khai nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

II. Những thách thức trong phát triển nông nghiệp nông thôn Bắc Giang

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng Bắc Giang vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển nông thôn. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và sự thiếu hụt nguồn lực đầu tư là những yếu tố cản trở sự phát triển bền vững. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết các vấn đề này.

2.1. Ô nhiễm môi trường và tác động đến nông nghiệp

Ô nhiễm môi trường do hoạt động sản xuất nông nghiệp và công nghiệp đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng đất và nước. Điều này không chỉ làm giảm năng suất cây trồng mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp

Biến đổi khí hậu đã gây ra những hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Nông dân cần được trang bị kiến thức và công nghệ để thích ứng với những thay đổi này.

III. Phương pháp phát triển nông nghiệp bền vững tại Bắc Giang

Để phát triển nông nghiệp bền vững, Bắc Giang đã áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ mới, cải tiến quy trình sản xuất và tăng cường liên kết giữa các hộ nông dân là những yếu tố quan trọng trong chiến lược phát triển.

3.1. Ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp

Việc ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các mô hình sản xuất hiện đại được triển khai, từ đó tạo ra sản phẩm nông sản an toàn và chất lượng cao.

3.2. Tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp

Liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp. Các hợp tác xã được thành lập nhằm hỗ trợ nông dân trong việc tiêu thụ sản phẩm và tiếp cận thị trường.

IV. Kết quả đạt được trong phát triển nông nghiệp nông thôn Bắc Giang

Giai đoạn 1997-2006, Bắc Giang đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong phát triển nông nghiệp nông thôn. Năng suất cây trồng và vật nuôi tăng lên đáng kể, đời sống của người dân được cải thiện. Các sản phẩm nông sản của tỉnh đã có mặt trên thị trường trong và ngoài nước.

4.1. Tăng trưởng kinh tế nông thôn

Tăng trưởng kinh tế nông thôn đã góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của tỉnh. Nhiều mô hình sản xuất hiệu quả đã được nhân rộng, tạo ra việc làm và thu nhập cho người dân.

4.2. Cải thiện đời sống người dân nông thôn

Đời sống của người dân nông thôn đã được cải thiện rõ rệt nhờ vào các chính sách hỗ trợ và phát triển kinh tế. Tỷ lệ hộ nghèo giảm, nhiều gia đình đã có điều kiện sống tốt hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nông nghiệp Bắc Giang

Kết thúc giai đoạn 1997-2006, Bắc Giang đã có những bước tiến quan trọng trong phát triển nông nghiệp nông thôn. Tuy nhiên, để tiếp tục phát triển bền vững, cần có những chiến lược dài hạn và đồng bộ hơn. Việc đầu tư vào công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường là những yếu tố then chốt.

5.1. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững cần tập trung vào việc bảo vệ môi trường và phát triển nguồn nhân lực. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong phát triển nông nghiệp

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực nông nghiệp sẽ giúp Bắc Giang tiếp cận công nghệ mới và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Các chương trình hợp tác cần được triển khai mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thời điểm tái lập tỉnh vào ngày 01 tháng 01 năm 1997, Bắc Giang đứng trước những thách thức to lớn của một địa phương thuần nông với diện tích tự nhiên 3.822 km² và quy mô dân số năm 2005 đạt 1.563,9 nghìn người. Khu vực nông thôn chiếm tới 91,74% tổng số hộ dân toàn tỉnh, quy tụ 695.550 lao động trên tổng số 751.600 người trong độ tuổi lao động. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ vai trò lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang trong việc chuyển đổi nền nông nghiệp từ phương thức tự cấp tự túc sang sản xuất hàng hóa tập trung gắn với công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn trong giai đoạn 1997 – 2006.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng bộ địa phương; đánh giá khách quan những thành tựu phát triển toàn diện trên các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp; đồng thời chỉ rõ những điểm nghẽn về thể chế và hạ tầng để rút ra bài học kinh nghiệm sâu sắc. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 9 huyện và 1 thành phố thuộc tỉnh Bắc Giang, trải dài qua hai kỳ đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV giai đoạn 1997 – 2000 và lần thứ XV giai đoạn 2001 – 2005.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện rõ nét qua việc lượng hóa những bước chuyển biến kinh tế - xã hội quan trọng. Nền nông nghiệp tỉnh đã tạo ra bước bứt phá ngoạn mục khi gia tăng tổng sản lượng lương thực quy thóc từ 459.000 tấn năm 1997 lên 550.000 tấn năm 2000, nâng mức lương thực bình quân từ 314 kg/người năm 1996 lên 363 kg/người năm 2000. Đồng thời, tỷ lệ che phủ rừng tăng trưởng vượt bậc từ 19,5% lên 30,7%, góp phần thúc đẩy GDP nông - lâm nghiệp chiếm 46,7% cơ cấu kinh tế và đưa thu nhập bình quân đầu người đạt 213 USD vào năm 2000.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin cùng tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp toàn diện, khẳng định nông nghiệp là gốc rễ vững chắc để tiến hành công nghiệp hóa đất nước. Khung lý thuyết của công trình kết hợp mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với lý thuyết phát triển kinh tế nông hộ tự chủ bắt nguồn từ Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 Khóa IX về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.

Các khái niệm then chốt được phân tích chuyên sâu bao gồm năm trụ cột chính: Thứ nhất, công nghiệp hóa nông nghiệp là tiến trình ứng dụng cơ giới hóa, thủy lợi hóa và công nghệ sinh học nhằm nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Thứ hai, hiện đại hóa nông thôn là việc dịch chuyển cơ cấu lao động, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và nâng cao đời sống dân sinh. Thứ ba, kinh tế nông hộ tự chủ với tư cách là đơn vị sản xuất kinh doanh độc lập. Thứ tư, chuyển dịch cơ cấu cây trồng theo hướng hàng hóa giá trị cao. Thứ năm, liên kết kinh tế nông nghiệp với công nghiệp chế biến và dịch vụ nhằm hình thành chuỗi giá trị khép kín.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được khai thác từ hệ thống văn kiện chính thức của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang qua các kỳ Đại hội XIV và XV, các báo cáo chuyên đề của Tỉnh ủy, Ủy ban Nhân dân tỉnh, kết hợp với niên giám thống kê giai đoạn 1997 – 2006 từ Cục Thống kê tỉnh Bắc Giang và các văn kiện chỉ đạo của Trung ương.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, đề tài tiếp cận toàn bộ dữ liệu kinh tế - xã hội của 10 đơn vị hành chính cấp huyện, thành phố trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, tác giả thực hiện phương pháp điều tra chọn mẫu đại diện tại 3 tiểu vùng sinh thái đặc trưng: vùng núi cao phía Đông và Đông Bắc với huyện Sơn Động, Lục Ngạn; vùng đồi trung du với huyện Lục Nam, Yên Thế; vùng đồng bằng ven sông Thương, sông Cầu với các huyện Hiệp Hòa, Việt Yên, Tân Yên, Yên Dũng và Lạng Giang. Mẫu khảo sát định tính và định lượng được thực hiện trên hơn 300 hộ sản xuất nông nghiệp và hợp tác xã điển hình.

Phương pháp phân tích chủ đạo là sự kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm tái hiện một cách khách quan, trung thực tiến trình chỉ đạo theo trục thời gian lịch sử từ năm 1997 đến năm 2006, đồng thời tổng hợp các chỉ số thống kê, so sánh định lượng để phân tích bản chất của sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Trục thời gian nghiên cứu, thu thập và xử lý tư liệu được thực hiện bài bản trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra ba phát hiện mang tính đột phá trong bức tranh nông nghiệp Bắc Giang giai đoạn 1997 – 2006:

Thứ nhất, bước nhảy vọt về an ninh lương thực và năng suất canh tác lúa. Tổng sản lượng lương thực quy thóc tăng trưởng liên tục từ 459.000 tấn năm 1997 lên 475.000 tấn năm 1998 và đạt mốc 550.000 tấn vào năm 2000. Năng suất lúa bình quân toàn tỉnh tăng từ 32,7 tạ/ha năm 1997 lên 41,1 tạ/ha năm 2000, tương đương mức tăng 25,68%. Diện tích gieo cấy lúa năm 2000 đạt 115.031 ha, tăng hơn 2% so với 112.884 ha năm 1997 và chiếm 79,07% tổng diện tích cây lương thực nhờ việc đưa vào đại trà các giống lúa xuân ngắn ngày và lúa lai năng suất cao từ 180 đến 200 kg trên mỗi sào.

Thứ hai, sự hình thành các vùng chuyên canh cây ăn quả và cây công nghiệp quy mô lớn. Diện tích cây ăn quả tăng trưởng bùng nổ 100%, từ 17.000 ha năm 1997 lên hơn 34.000 ha năm 2000. Trong đó, vùng chuyên canh vải thiều và nhãn chiếm tới 23.000 ha, tập trung tại Lục Ngạn, Lục Nam, Yên Thế và Sơn Động. Riêng sản lượng vải thiều năm 2000 đạt 32.000 tấn, mang lại doanh thu vượt 200 tỷ đồng. Cây công nghiệp ngắn ngày phát triển mạnh với diện tích lạc chiếm 53,4% và đậu tương chiếm 40,5% cơ cấu; sản lượng lạc năm 2000 đạt 8.689 tấn, năng suất tăng từ 9,5 tạ/ha lên 12 tạ/ha.

Thứ ba, tái cơ cấu hiệu quả ngành chăn nuôi và phục hồi tài nguyên lâm nghiệp. Đàn bò lai Sind và bò thịt tăng trưởng bình quân 4,2%/năm, đưa sản lượng thịt bò tăng gấp 3,48 lần, từ 200 tấn năm 1996 lên 697 tấn năm 2000. Đàn lợn tăng bình quân 6,3%/năm và đàn gia cầm tăng 5,7%/năm. Trong lâm nghiệp, tỉnh đã hoàn thành giao 143.449 ha đất rừng cho các tổ chức và hộ gia đình quản lý, chiếm 88% tổng diện tích đất lâm nghiệp. Diện tích trồng rừng tập trung đạt 24.500 ha, nâng độ che phủ rừng từ 19,5% năm 1997 lên 30,7% năm 2000.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên những thành tựu trên là việc Đảng bộ tỉnh đã kịp thời thể chế hóa quyền tự chủ của nông hộ thông qua việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đạt 87,7% đối với đất nông nghiệp và 70% đối với đất lâm nghiệp. Cùng với chính sách mở rộng tín dụng hộ nghèo và chương trình kiên cố hóa kênh mương, người nông dân đã chủ động đầu tư phân bón, máy móc và đưa các giống cây con mới vào sản xuất thâm canh.

So sánh với các nghiên cứu kinh tế nông nghiệp cùng thời kỳ tại vùng Trung du và Miền núi phía Bắc, Bắc Giang là một trong những tỉnh đi đầu về tốc độ mở rộng diện tích cây ăn quả có giá trị thương phẩm cao. Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ ra hạn chế lớn là ruộng đất còn phân tán manh mún, nhiều hộ sở hữu từ 17 đến 30 thửa ruộng nhỏ hẹp, gây trở ngại cho việc đưa máy móc cơ giới vào đồng ruộng. Bên cạnh đó, công nghiệp chế biến chưa phát triển tương xứng, chủ yếu tiêu thụ vải thiều tươi dẫn đến áp lực lớn về thị trường tiêu thụ vào vụ thu hoạch rộ.

Về mặt trực quan hóa, toàn bộ hệ thống số liệu chuyển dịch này có thể được trình bày sinh động qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng sản lượng lương thực giai đoạn 1997 – 2000 và bảng thống kê cơ cấu diện tích cây ăn quả, độ che phủ rừng tại các huyện trọng điểm, giúp người đọc nắm bắt trực quan bức tranh chuyển đổi kinh tế nông thôn.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở phân tích thực trạng và bài học kinh nghiệm, tác giả đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững:

Thứ nhất, đẩy mạnh công tác dồn điền đổi thửa và tích tụ đất đai tập trung. Mục tiêu cụ thể là giảm số thửa ruộng bình quân từ 17 đến 30 thửa xuống còn dưới 3 thửa trên mỗi hộ gia đình, nâng tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất lên trên 85% và thu hoạch lên 60%. Lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2006 – 2010. Cơ quan chủ trì là Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Ủy ban Nhân dân các huyện và chính quyền cấp xã.

Thứ hai, phát triển công nghiệp chế biến sâu và hoàn thiện chuỗi logistics bảo quản nông sản. Mục tiêu nâng tỷ lệ chế biến công nghiệp đối với cây ăn quả và nông sản chủ lực lên mức 35% đến 40%, giảm tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch của quả vải thiều xuống dưới 10%. Thời gian triển khai liên tục từ năm 2007. Đơn vị thực hiện là Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn kết nối với các doanh nghiệp, hợp tác xã bao tiêu sản phẩm.

Thứ ba, ứng dụng công nghệ sinh học và chuyển giao giống cây trồng, vật nuôi chất lượng cao. Đặt chỉ tiêu đưa tỷ lệ sử dụng giống lúa chất lượng cao và lúa lai đạt trên 95% diện tích gieo trồng; mở rộng 100% diện tích thụ tinh nhân tạo Sind hóa đàn bò và giống lợn siêu nạc. Kế hoạch hoàn thành trong giai đoạn 2006 – 2010 do Trung tâm Khuyến nông tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với các viện nghiên cứu nông nghiệp thực hiện.

Thứ tư, nâng cấp đồng bộ kết cấu hạ tầng kỹ thuật thủy lợi và giao thông nông thôn. Phấn đấu kiên cố hóa 100% hệ thống kênh mương tưới tiêu chính và bê tông hóa trên 75% các tuyến đường giao thông liên thôn, nội đồng phục vụ vận chuyển nông sản. Kế hoạch phân kỳ thực hiện từng năm đến năm 2010, do Sở Giao thông Vận tải, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Ủy ban Nhân dân các cấp huy động ngân sách kết hợp nguồn lực đóng góp từ nhân dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho bốn nhóm độc giả chính:

Nhóm thứ nhất là cán bộ quản lý nhà nước và chuyên viên hoạch định chính sách nông nghiệp. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn quý báu về việc thực thi chính sách giao đất, khoán rừng và quản lý chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại địa bàn trung du miền núi gồm 9 huyện và 1 thành phố, phục vụ trực tiếp cho công tác xây dựng chương trình nông thôn mới hiện nay.

Nhóm thứ hai là giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam có mã số chuyên ngành 60 22 56 và ngành Kinh tế chính trị. Công trình là nguồn tư liệu tham khảo chuẩn xác về lịch sử kinh tế địa phương thời kỳ đổi mới, làm phong phú giáo trình giảng dạy về quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2006.

Nhóm thứ ba là các nhà quản trị doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu nông sản và ban quản trị hợp tác xã. Những phân tích chi tiết về vùng chuyên canh 23.000 ha vải thiều, nhãn và vùng nguyên liệu đậu tương, lạc là cơ sở dữ liệu quan trọng để lập dự án đầu tư nhà máy chế biến và thiết lập chuỗi cung ứng nông sản bền vững.

Nhóm thứ tư là sinh viên và nhà nghiên cứu trẻ ngành Nông học, Phát triển nông thôn. Đề tài mở ra góc nhìn toàn diện về phương pháp luận nghiên cứu lịch sử kinh tế kết hợp khảo sát thực địa, giúp nắm vững phương thức đánh giá tác động của chính sách vĩ mô lên đời sống nông hộ.

Câu hỏi thường gặp

Sự kiện tái lập tỉnh vào năm 1997 đã mở ra cơ hội gì cho nông nghiệp Bắc Giang?
Việc tái lập tỉnh vào ngày 01 tháng 01 năm 1997 đã giúp Đảng bộ Bắc Giang trực tiếp chỉ đạo, phát huy 382.200 ha đất tự nhiên và 695.550 lao động nông thôn. Tỉnh đã chủ động đề ra chiến lược tại Đại hội XIV, đưa tỷ trọng nông - lâm nghiệp chiếm 46,7% GDP và thúc đẩy sản lượng lương thực tăng từ 459.000 tấn năm 1997 lên 550.000 tấn năm 2000.

Yếu tố nào giúp cây vải thiều trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh?
Nhờ đặc điểm thổ nhưỡng đất đồi feralit phù hợp và chính sách chuyển đổi đất đồi trọc sang trồng cây ăn quả, diện tích vải thiều và nhãn đã đạt 23.000 ha vào năm 2000. Sản lượng vải đạt 32.000 tấn, mang lại doanh thu hơn 200 tỷ đồng, khẳng định vị thế dẫn đầu cả nước về chất lượng và sản lượng.

Chính sách đất đai nào đã giải phóng mạnh mẽ sức sản xuất của người nông dân?
Tỉnh đã hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâu dài cho 87,7% số hộ đất nông nghiệp và 70% số hộ đất lâm nghiệp. Việc giao quyền tự chủ đối với 143.449 ha đất lâm nghiệp giúp nông dân yên tâm đầu tư thâm canh, nâng năng suất lúa lên 41,1 tạ/ha và tăng độ che phủ rừng lên 30,7%.

Cơ cấu ngành chăn nuôi của Bắc Giang chuyển dịch như thế nào trong thời kỳ này?
Chăn nuôi dịch chuyển mạnh sang phương thức thâm canh hàng hóa với đàn lợn tăng 6,3%/năm và gia cầm tăng 5,7%/năm. Đề án Sind hóa đàn bò giúp sản lượng thịt bò tăng từ 200 tấn năm 1996 lên 697 tấn năm 2000, trong khi đàn trâu giảm 2,1% do nông dân đẩy mạnh cơ giới hóa đồng ruộng.

Những điểm nghẽn lớn nhất trong phát triển nông nghiệp giai đoạn 1997 – 2006 là gì?
Hạn chế lớn nhất là đất đai bị chia nhỏ manh mún sau thời kỳ nhận khoán, với nhiều hộ sở hữu từ 17 đến 30 mảnh ruộng, cản trở cơ giới hóa quy mô lớn. Thêm vào đó, công nghiệp chế biến sau thu hoạch chưa theo kịp tốc độ gia tăng sản lượng nông sản.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Tuấn Thành đã tổng kết toàn diện quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Bắc Giang trong chặng đường 1997 – 2006:

• Khẳng định tính đúng đắn và sáng tạo của Đảng bộ tỉnh trong việc vận dụng chủ trương đổi mới của Trung ương vào điều kiện thực tiễn địa phương từ ngày 01 tháng 01 năm 1997.
• Đánh dấu mốc son bảo đảm vững chắc an ninh lương thực khi nâng sản lượng lương thực quy thóc lên 550.000 tấn và mức bình quân đạt 363 kg/người vào năm 2000.
• Thiết lập thành công vùng chuyên canh cây ăn quả quy mô 34.000 ha và phục hồi môi trường sinh thái với độ che phủ rừng đạt 30,7%.
• Nhận diện thẳng thắn các tồn tại về tình trạng manh mún ruộng đất và công nghệ chế biến để đề ra bài học kinh nghiệm sâu sắc.
• Đặt nền móng thể chế và hạ tầng vững chắc cho chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn trong giai đoạn tiếp nối 2006 – 2010.

Bước tiếp theo trong tiến trình phát triển là tập trung dồn điền đổi thửa và hoàn thiện chuỗi liên kết giá trị nông sản hiện đại. Hãy tìm hiểu và khai thác toàn văn công trình nghiên cứu lịch sử Đảng giá trị này tại Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội để có được góc nhìn sâu sắc nhất về lịch sử kinh tế nông nghiệp Việt Nam thời kỳ đổi mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Đặc điểm, tình hình nông nghiệp, nông thôn Bắc Giang trước năm 1997 Chương 2: Đảng bộ tỉnh Bắc Giang lãnh đạo nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 1997 - 2006 Chương 3: Một số hạn chế chính trong phát triển nông nghiệp – nông thôn và kinh nghiệm lãnh đạo phát triển nông nghiệp, nông thôn của Đảng bộ Bắc Giang 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ch−¬ng 1 ĐẶC ĐIỂM, TÌNH HÌNH NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN BẮC GIANG TRƯỚC NĂM 1997 1.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Giang Bắc Giang là một miền đất cổ, có truyền thống lịch sử gắn bó cùng với cả nước trong suốt quá trình dựng nước và giữ nước. Kể từ khi Thục Phán sáng lập nước Âu Lạc, kế tục nước Văn Lang của Vua Hùng, vùng đất này đã xuất hiện trên bản đồ đất nước. Qua các thời kỳ lịch sử, tỉnh Bắc Giang ngày nay đã có nhiều tên gọi và địa giới hành chính khác nhau. Do yêu cầu của lịch sử cũng như về kinh tế - xã hội, tỉnh Bắc Giang đã trải qua nhiều lần sáp nhập và chia tách với Bắc Ninh.

Năm 1962, theo quyết định của Quốc hội nước Việt Nam dân chủ cộng hoà hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh được sáp nhập thành tỉnh Hà Bắc, tỉnh lỵ đóng ở thị xã Bắc Giang. Đến Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Hà Bắc (khoá IX), kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá IX (tháng 4/1996 tới tháng 11/1996) đã quyết định chia tỉnh Hà Bắc thành 2 tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh. Như vậy, sau gần 34 năm hợp nhất tỉnh Bắc Giang được tái lập lại và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/01/1997, mở ra một giai đoạn mới trong quá trình phát triển của tỉnh. Bắc Giang là một tỉnh miền núi có diện tích là 3.822 km2 với dân số (năm 2005) là 1.563,9 nghìn người, đứng thứ 33 về diện tích và thứ 15 về dân số trong 63 tỉnh, thành phố cả nước.

Tỉnh Bắc Giang có 9 huyện và 1 thành phố. Phía Bắc và Đông Bắc giáp với Lạng Sơn; phía Tây và Tây Bắc giáp với Thái Nguyên; phía Nam và Tây Nam giáp Hải Dương, Bắc Ninh và thành phố Hà Nội; phía Đông giáp Quảng Ninh. Bắc Giang có một số trục giao thông quan trọng của quốc gia chạy qua như đường quốc lộ 1A, đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn… và nằm không xa các 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trung tâm công nghiệp, đô thị lớn của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Thành phố Bắc Giang cách thủ đô Hà Nội khoảng 50km và cách cửa khẩu quốc tế Đồng Đăng, Tân Thanh khoảng 90 – 100km.

Vị trí địa lý đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho Bắc Giang trong phát triển kinh tế liên vùng, giao lưu kinh tế - xã hội với các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng, các tỉnh Đông bắc Việt Nam và với các tỉnh của Trung Quốc. Cũng nhờ vị trí địa lý đó, Bắc Giang có thể phát huy lợi thế sẵn có của một tỉnh nhiều tiềm năng về đất, rừng và nguồn lực con người, đưa lãnh thổ này trở thành một đầu mối kinh tế quan trọng nối khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Đồng Đăng, Lạng Sơn với các tỉnh đồng bằng sông Hồng và các tỉnh ở Đông bắc nước ta. Địa hình Bắc Giang khá độc đáo, là tụ điểm cuối cùng của các cánh cung Ngân Sơn, Yên Lạc, Bắc Sơn, Đông Triều và cũng là khởi điểm trong “dải đất chuyển tiếp bắc Châu thổ” [32, tr. Phía Đông nghiêng 300 – 500m, vùng núi phía Tây bắc (phía Bắc huyện Yên Thế) là chân của đồi núi thuộc địa phận Thái Nguyên đã thoải dần xuống phía Nam.

Khu vực này không có núi cao như phía Đông của tỉnh mà hầu hết là những đồi tròn có độ cao từ 100 – 200m, thấp dần xuống phía nam thành miền núi thấp trung du của Bắc Giang với độ dốc phổ biến dưới 50m. Vùng trung du chủ yếu là đồi thấp xen kẽ với đồng bằng có độ cao trung bình dưới 100m gồm thành phố Bắc Giang, một phần huyện Hiệp Hoà, Việt Yên, Tân Yên bị cắt xẻ. Đây là khu vực thuận lợi để phát triển cây ăn quả cũng như các cây lâu năm. Vùng đồng bằng phù sa cổ ven sông Cầu, sông Thương… thuộc địa phận các huyện Việt Yên, Tân Yên, Hiệp Hoà, Yên Dũng, Lạng Giang không chỉ là địa bàn của cây lúa mà còn là nơi thuận lợi cho việc trồng một số cây ăn quả mũi nhọn của tỉnh.

Như vậy, địa hình đa dạng đã tạo điều kiện để Bắc Giang 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phát triển nông lâm nghiệp theo hướng đa dạng hoá với nhiều cây trồng, vật nuôi có giá trị hàng hoá phong phú, đáp ứng nhu cầu thị trường. Khí hậu Bắc Giang cũng mang những đặc trưng chuyển tiếp, vừa có tính chất nhiệt đới nóng ẩm, vừa có tính chất á nhiệt đới. Nhiệt độ bình quân hàng năm là 23oC, lượng mưa trung bình là 1.700mm, đáp ứng nhu cầu trồng trọt nhiều vụ trong năm. Bắc Giang nằm sâu trong đất liền nên những cơn bão và áp thấp nhiệt đới từ biển Đông chuyển vào đã bị núi rừng chặn bớt, ít gây tác hại.

Như vậy, cùng với địa hình, khí hậu Bắc Giang đã tạo ra nhiều thuận lợi cho một nền kinh tế nông nghiệp đa dạng về cơ cấu cây trồng và vật nuôi. Bắc Giang còn có nguồn tài nguyên đất đai lớn với hai nhóm đất chính là nhóm phát sinh tại chỗ do quá trình phong hoá hình thành và nhóm đất bồi tích do quá trình bồi tụ phù sa hình thành. Đất feralit màu vàng, đỏ vàng thuộc vùng gò đồi phát triển trên đá phiến sét, phiến sa và biến chất. Loại đất này phân bố chủ yếu ở các huyện Sơn Động, Lục Nam, Lục Ngạn, Yên Thế rất thích hợp với cây công nghiệp (chè), cây ăn quả (vải thiều, nhãn, na, cam…).

Đất phù sa cổ phân bố ở Sơn Động, Yên Thế, phù hợp với việc canh tác cây lương thực, thực phẩm. Ngoài ra, ở tỉnh Bắc Giang diện tích đất đai chưa sử dụng còn rất lớn, khoảng 80 – 90 nghìn ha, trong đó đất có khả năng nông nghiệp khoảng 4,2 nghìn ha, đất có khả năng lâm nghiệp khoảng 70,5 nghìn ha còn lại đất cho các mục đích khác (công nghiệp, du lịch, xây dựng đô thị). Về mặt xã hội, Bắc Giang là nơi hội tụ của cư dân gần 20 tỉnh thành trong cả nước với nhiều dân tộc anh em cùng chung sống. Trong đó, dân tộc Kinh chiếm đa số, khoảng 87,9% còn lại là dân tộc Nùng, Tày, Sán chỉ, Cao Lan, Dao, Hoa.

Người Kinh sống tập trung ở các huyện trung du. Các dân tộc thiểu số sống chủ yếu ở các huyện miền núi. Người Sán Dìu tập trung ở 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lục Nam, Lục Ngạn; người Cao Lan – Sán Chí ở Lục Ngạn, Sơn Động, Yên Thế, người Dao rải rác ở các huyện miền núi. Nhiều nơi, đồng bào xen canh xen cư trong từng cộng đồng làng bản.

Người Bắc Giang có cuộc sống tinh thần phong phú, đa dạng: hát quan họ cổ ở Việt Yên, hát ví hát chèo phổ biến trong tỉnh. Đồng bào dân tộc thiểu số có dân ca riêng của mình như hát soong hao, sli, lượn, soong cô… Vào dịp sang xuân hoặc lập thu, có rất nhiều lễ hội được tổ chức: hội đền Hả (Lục Ngạn), hội chùa Bổ Đà, hội nghè Nếnh (Việt Yên), hội Đa Mai (thành phố Bắc Giang)… Lễ hội dân gian gắn liền với tục cầu mưa, cầu mùa màng tươi tốt, cầu cuộc sống bình yên. Lễ hội có phần lễ gắn với liền với cúng tế thần linh, phần hội có rước kiệu, vật, bơi chải, chạy chữ… Niềm cộng cảm của làng quê trong ngày hội được nâng cao, cá nhân và cộng đồng, địa phương và khu vực hoà nhập vào nhau vừa thế tục vừa thiêng liêng, góp phần gắn kết cộng đồng làng và liên làng. Làng quê Bắc Giang có tục kết chạ - một liên làng đặc biệt, tạo thế liên kết các làng cùng nhau chia sẻ niềm vui, giao lưu văn hoá, giúp đỡ lẫn nhau khi gặp khó khăn hoạn nạn [37, tr.

Ở các làng quê thường có đình, đền, chùa, là nơi sinh hoạt của cộng đồng thôn xóm để bàn luận việc nước, việc làng và để tiến hành lễ hội. Tuy nhiều đình, chùa, đền miếu nhưng con người Bắc Giang không mang tính thần bí mà đậm đà tính nhân văn thấm sâu trong từng câu ví, điệu chèo, trong các hình tượng điêu khắc. Tốc độ tăng dân số của Bắc Giang trong mấy thập kỷ qua khá cao, từ khoảng 2% đến 3% [37, tr. Vào thập kỷ 90, công tác dân số và kế hoạch hoá gia đình được đẩy mạnh nên tỷ lệ phát triển dân số đã được hạ xuống còn 1,60% (năm 1997).

Trong cơ cấu Bắc Giang, dân số nông thôn chiếm tỷ lệ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trong thập kỷ 90, cơ cấu dân số đang có những chuyển biến theo sự chuyển dịch của cơ cấu theo hướng CNH, HĐH. Kết cấu dân cư nhiều thành phần dân tộc đã tạo cho Bắc Giang có một truyền thống văn hoá vừa phong phú vừa đa dạng, đặc biệt là trong truyền thống, phong tục canh tác khiến cho nông nghiệp Bắc Giang mang nhiều màu sắc, phong thái hơn. Như vậy, với những đặc điểm về tự nhiên và xã hội, Bắc Giang đã có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp đa dạng và phong phú.

Trên thực tế, nông nghiệp của Bắc Giang có một vị trí quan trọng đối với kinh tế cả nước nói chung và kinh tế Bắc Giang nói riêng. Đặc biệt là từ khi tái lập tỉnh cho tới nay, nền kinh tế của tỉnh đã có sự chuyển biến tích cực, mở ra một thời kỳ phát triển mới của tỉnh Bắc Giang.2 Chủ trương xây dựng nông nghiệp, nông thôn của Đảng bộ Bắc Giang và những thành tựu nông nghiệp trước năm 1997 1.1 Thời kỳ từ năm 1975 đến năm 1986 Sau thắng lợi mùa xuân năm 1975, miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đất nước độc lập thống nhất và đi lên chủ nghĩ xã hội.