Tài liệu: Phát triển nguồn lực thông tin tại thư viện trường đại học hoa

Bài viết phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển nguồn lực thông tin tại Thư viện Trường Đại học Hoa Lư tỉnh Ninh Bình hiện nay.

• Tác giả: Lê Thị Tuyết Nhung
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Nguyễn Viết Nghĩa
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Khoa học Thư viện
• Đề tài: Phát Triển Nguồn Lực Thông Tin Tại Thư Viện Trường Đại Học Hoa Lư, Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng phát triển nguồn lực thông tin tại thư viện

Phát triển nguồn lực thông tin là một trong những nhiệm vụ cốt lõi của các thư viện đại học hiện đại. Nguồn lực thông tin bao gồm các tài liệu in, tài liệu điện tử, cơ sở dữ liệu, và các nguồn thông tin số khác. Việc xây dựng một bộ sưu tập tài liệu phong phú và đa dạng không chỉ hỗ trợ hoạt động đào tạo mà còn góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học tại các trường đại học. Tại Thư viện Trường Đại học Hoa Lư, công tác phát triển nguồn lực thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu thông tin của giảng viên, sinh viên và các nhà nghiên cứu. Một bộ sưu tập tài liệu chất lượng cao sẽ giúp cải thiện hiệu quả học tập và tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động khoa học.

1.1. Định nghĩa nguồn lực thông tin

Nguồn lực thông tin tại thư viện được hiểu là toàn bộ các tài liệu, dữ liệu và thông tin mà thư viện sở hữu hoặc có quyền truy cập. Điều này bao gồm sách báo, tạp chí, luận văn, tài liệu điện tử, cơ sở dữ liệu trực tuyến, và các nguồn thông tin kỹ thuật số khác. Các nguồn lực này được tổ chức, lưu trữ và quản lý theo các tiêu chuẩn chuyên môn, giúp người dùng dễ dàng tìm kiếm và sử dụng thông tin.

1.2. Vai trò của phát triển nguồn lực thông tin

Công tác phát triển nguồn lực thông tin giúp xây dựng một thư viện có sức cạnh tranh cao, đáp ứng nhu cầu đa dạng của cộng đồng sử dụng. Nó tạo cơ sở vật chất cho hoạt động đào tạo, hỗ trợ nghiên cứu khoa học, và thúc đẩy trao đổi thông tin học thuật. Một thư viện có nguồn lực thông tin phong phú sẽ nâng cao uy tín của nhà trường trong cộng đồng học thuật.

II. Chính sách và quy trình phát triển nguồn lực thông tin

Để phát triển hiệu quả nguồn lực thông tin, các thư viện đại học cần xây dựng những chính sách bổ sung rõ ràng, có tính khoa học. Chính sách bổ sung tại Thư viện Trường Đại học Hoa Lư được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của người dùng và khả năng tài chính của nhà trường. Việc lập kế hoạch bổ sung tài liệu theo từng lĩnh vực học tập giúp đảm bảo cấu trúc bộ sưu tập cân đối. Quy trình bổ sung bao gồm các bước: lựa chọn tài liệu, kiểm duyệt, mua sắm, tiếp nhận, xử lý và lưu trữ. Kinh phí bổ sung cần được phân bổ hợp lý giữa các loại tài liệu in và tài liệu điện tử để đáp ứng nhu cầu học tập đa chiều của sinh viên và giảng viên.

2.1. Chiến lược lựa chọn và bổ sung tài liệu

Chiến lược bổ sung cần dựa trên các tiêu chí: nhu cầu người dùng, chương trình đào tạo, các lĩnh vực ưu tiên của nhà trường, và chất lượng tài liệu. Cần phối hợp với các bộ môn, khoa để hiểu rõ yêu cầu tài liệu của từng ngành học. Ưu tiên bổ sung tài liệu chuyên ngành, sách tham khảo, và các nguồn thông tin hiện đại nhất.

2.2. Hình thức và kinh phí bổ sung

Hình thức bổ sung bao gồm mua sắm từ nhà phát hành, nhà bán lẻ, tặng cho, trao đổi, và truy cập tài liệu điện tử. Cần phân bổ kinh phí bổ sung hợp lý giữa sách báo, tạp chí, tài liệu điện tử và cơ sở dữ liệu. Trong bối cảnh chuyển đổi số, nên tăng tỷ lệ kinh phí cho các nguồn tài liệu điện tử để đáp ứng nhu cầu học tập của thế hệ sinh viên kỹ thuật số.

III. Thực trạng nguồn lực thông tin tại thư viện đại học

Hiện trạng nguồn lực thông tin tại Thư viện Trường Đại học Hoa Lư cho thấy sự phong phú về loại hình tài liệu, nhưng vẫn tồn tại những hạn chế. Bộ sưu tập bao gồm tài liệu in (sách, tạp chí, báo) và tài liệu điện tử (e-book, cơ sở dữ liệu trực tuyến, tài liệu số). Các tài liệu được sắp xếp theo nhiều ngôn ngữ khác nhau: tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp, và một số ngôn ngữ khác. Nội dung tài liệu đa dạng, bao quát các lĩnh vực từ nhân văn, khoa học xã hội đến khoa học tự nhiên. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những ưu điểm như sưu tập hợp lý, nhưng có nhược điểm như tỷ lệ tài liệu điện tử còn thấp, cần cập nhật tài liệu nhanh hơn.

3.1. Loại hình và nội dung tài liệu

Loại hình tài liệu rất đa dạng, từ sách giáo khoa, sách tham khảo, đến tạp chí học thuật và báo. Nội dung được phân loại theo các ngành học khác nhau, phù hợp với chương trình đào tạo. Tuy nhiên, cần tăng cường tài liệu chuyên sâu, tài liệu nghiên cứu mới nhất để hỗ trợ tốt hơn cho hoạt động khoa học.

3.2. Ưu điểm và hạn chế hiện tại

Ưu điểm: bộ sưu tập đa dạng, có sắp xếp khoa học, dễ tìm kiếm. Hạn chế: số lượng tài liệu điện tử còn hạn chế, một số tài liệu cũ, chưa cập nhật kịp thời, kinh phí bổ sung chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế. Cần đẩy mạnh số hóa tài liệu và mở rộng truy cập các cơ sở dữ liệu trực tuyến.

IV. Kiến nghị phát triển nguồn lực thông tin bền vững

Để phát triển nguồn lực thông tin một cách bền vững tại Thư viện Trường Đại học Hoa Lư, cần thực hiện nhiều giải pháp toàn diện. Thứ nhất, cần tăng cường kinh phí bổ sung hàng năm để xây dựng bộ sưu tập mạnh hơn. Thứ hai, ưu tiên bổ sung tài liệu điện tử và cơ sở dữ liệu trực tuyến để theo kịp với xu hướng số hóa. Thứ ba, phối hợp giữa các thư viện để chia sẻ nguồn lực thông tin, tạo ra mạng lưới thông tin học thuật mạnh mẽ. Thứ tư, nâng cao kỹ năng của nhân viên thư viện trong công tác khai thác, sử dụng tài liệu hiệu quả. Thứ năm, sử dụng công nghệ thông tin để xây dựng hệ thống quản lý thư viện hiện đại, giúp người dùng dễ dàng truy cập thông tin.

4.1. Giải pháp nâng cấp cơ sở vật chất và công nghệ

Cần đầu tư vào hệ thống quản lý thư viện tối tân, xây dựng kho tài liệu số, phát triển dịch vụ trực tuyến cho người dùng. Nâng cấp cơ sở hạ tầng CNTT để hỗ trợ truy cập tài liệu điện tử nhanh chóng, ổn định. Xây dựng trang web thư viện thân thiện, dễ sử dụng, cho phép người dùng tìm kiếm, đặt hàng tài liệu trực tuyến.

4.2. Phối hợp và chia sẻ nguồn lực thông tin

Chia sẻ nguồn lực giữa các thư viện đại học trong khu vực là giải pháp hiệu quả để mở rộng truy cập tài liệu. Thành lập mạng lưới thư viện liên kết, cho phép vay mượn liên thư viện, trao đổi tài liệu số. Xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về sưu tập tài liệu của các thư viện để người dùng dễ dàng tìm kiếm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NGUỒN LỰC THÔNG TIN VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA THƯ VIỆN TRƯỜNG ĐẠI HỌC HOA LƯ 1.1 Khái quát về Trường Đại học Hoa Lư 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển Đất nước Việt Nam ngàn năm văn hiến, với nhiều vùng đất lịch sử, văn hoá đã in đậm trong tâm thức của mỗi chúng ta trong đó tỉnh Ninh Bình được xem là một trong những vùng đất “địa linh nhân kiệt”, từng là kinh đô của hai triều đại phong kiến (Đinh, Tiền Lê) trong gần nửa thế kỷ. Năm 2007, trên mảnh đất cố đô đã ra đời một trường đại học đầu tiên mang tên Đại học Hoa Lư (ĐHHL). Đây là trường đại học đào tạo đa ngành, đa cấp, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội cho tỉnh Ninh Bình và một số tỉnh phụ cận, đồng thời đáp ứng nguyện vọng học tập nghề, góp phần nâng cao dân trí của nhân dân địa phương. Trường Đại học Hoa Lư là một trường đại học công lập được thành lập ngày 9/4/2007 theo quyết định số 407/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở nâng cấp từ Trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Bình.

Trường ĐHHL trực thuộc Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Bình, chịu sự quản lý nhà nước về giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trường đóng tại thôn Kỳ Vỹ xã Ninh Nhất, thành phố Ninh Bình. [34] Lịch sử của Trường ĐHHL được kế thừa những thành quả đóng góp của nhiều thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên Trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Bình. Tính đến nay, trường đã có lịch sử hơn 50 năm xây dựng và phát triển.

Tiền thân của Trường ĐHHL là Trường Trung cấp Sư phạm Hà Nam Ninh được thành lập năm 1959 với nhiệm vụ đào tạo giáo viên Tiểu học cho tỉnh Hà Nam Ninh trước đây. Năm 1992, sau khi tỉnh Ninh Bình được tái lập, Trường đổi tên là Trường Trung cấp sư phạm Ninh Bình. Tại quyết định số 277/TTg ngày 28 tháng 4 năm 1997, Trường Trung cấp Sư phạm Ninh Bình 14 được nâng cấp lên thành Trường Cao đẳng Sư phạm Ninh Bình với nhiệm vụ đào tạo giáo viên Tiểu học và Trung học cơ sở trình độ Cao đẳng. Từ năm 2007, nhà trường lại tiếp tục được nâng cấp thành Trường Đại học Hoa Lư để đáp ứng nhu cầu đào tạo nhân lực trình độ cao phục vụ sự nghiệp xây dựng và phát triển Ninh Bình và các vùng phụ cận.

Sau hơn 4 năm kể từ khi được nâng cấp lên thành trường đại học, Trường ĐHHL đang nỗ lực không ngừng để xây dựng một trường đại học đa ngành, đa cấp, đa lĩnh vực; là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, trung tâm nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Ninh Bình. Nhằm thu hút người học, phát triển quy mô và tăng nguồn thu, từ năm 2007, Trường ĐHHL triển khai đào tạo đa ngành nghề; cùng với việc củng cố các ngành Sư phạm hiện có, nhà trường tiếp tục mở thêm các ngành nghề đào tạo mới (ngoài nhóm ngành Sư phạm vốn là thế mạnh trước đây của nhà trường). Hiện nay, tổng số ngành đào tạo của Trường là 31 ngành (10 ngành đại học, 21 ngành cao đẳng ). Lộ trình mở thêm ngành nghề mới được xác định trên cơ sở phát triển đội ngũ giảng viên và khả năng đầu tư phát triển cơ sở vật chất trang thiết bị của nhà trường, trong đó, Thư viện ĐHHL là một bộ phận cơ sở vật chất trọng yếu được nhà trường chú trọng nâng cấp, phát triển.

Theo quy định tại Điều 44 của “Điều lệ trường đại học” ban hành theo quyết định số 153/ 2003/QĐ- TTG ngày 30/07/2003 của Thủ tướng Chính phủ: “Trường đại học có trung tâm thông - tin tư liệu phục vụ hoạt động đào tạo, khoa học và công nghệ”[32]. Thời gian qua, cùng với sự nâng cấp của nhà trường, Thư viện ĐHHL cũng đang trong quá trình kiện toàn về mọi mặt để phát triển xứng tầm với vị trí, vai trò của một thư viện đại học. Bởi vì, hiệu quả hoạt động của Thư viện ĐHHL sẽ có tác động tích cực, góp phần quan trọng để nhà trường thực hiện thắng lợi các mục tiêu, lộ trình, giải pháp xây dựng và phát triển trong giai đoạn tới. Hướng phát triển của nhà trường trong thời gian tới được thể hiện rõ trong “Định hướng xây dựng và phát triển Trường Đại học Hoa Lư giai đoạn 2009-2020” với 15 những nội dung cơ bản là: mở rộng quy mô đào tạo; phát triển chương trình đào tạo và các ngành nghề đào tạo; nâng cao năng lực cạnh tranh của nhà trường; quy hoạch đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ cán bộ, giảng viên của nhà trường.2 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ * Về cơ cấu tổ chức: Thực hiện Điều lệ trường đại học; Quyết định 2354/QĐ – UBND tỉnh Ninh Bình ngày 05/10/2007 về chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Trường Đại học Hoa Lư và Quyết định số 47/ QĐ-UBND ngày 15/01/2009 của UBND tỉnh, Trường ĐHHL đã bố trí, sắp xếp và kiện toàn lại cơ cấu tổ chức bao gồm 6 phòng chức năng (Tổ chức - Tổng hợp, Đào tạo - Quản lý khoa học, Khảo thí - Kiểm định chất lượng, Công tác sinh viên, Tài vụ); 7 Khoa chuyên môn (Tự nhiên, Xã hội – Du lịch, Kinh tế - Kỹ thuật, Ngoại ngữ - Tin học, Nông lâm); 2 Bộ môn (Lý luận chính trị, Giáo dục thể chất – Tâm lý); 2 Trung tâm (Thư viện - Thiết bị, Y tế - Môi trường) và Ban (Quản lý ký túc xá).[50], [52] Theo định hướng và mục tiêu phát triển đến năm 2020 đã được tỉnh Ninh Bình phê duyệt, nhà trường sẽ xây dựng và hoàn thiện bộ máy tổ chức phù hợp với thực tiễn phát triển của nhà trường và đặc điểm kinh tế - xã hội của địa phương.

* Đội ngũ cán bộ Từ khi thành lập đến nay, hàng năm, Nhà trường được UBND tỉnh Ninh Bình cho phép tăng cường, bổ sung đội ngũ cán bộ, giảng viên để đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển của trường. Tính đến tháng 5 năm 2011, tổng số cán bộ, giảng viên, nhân viên là 280 người (tăng 150 người so với năm 2006); trong đó: cán bộ giảng dạy là 195 người, với 2 tiến sĩ, 90 thạc sĩ, 13 nghiên cứu sinh, 50 người đang học cao học, còn lại là trình độ đại học.[49] Trong giai đoạn hiện nay, về cơ bản, đội ngũ của nhà trường đã đáp ứng các nhiệm vụ được giao. Nhà trường đang tiến hành việc xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và cán bộ giảng dạy theo hướng chuẩn hoá, đồng bộ về cơ cấu, chủng loại; đủ về số lượng; xây dựng chương trình phát triển đội ngũ kế cận theo hướng trẻ hoá; chú trọng 16 nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, thành thạo ngoại ngữ tiếng Anh, tin học, có khả năng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học trong xu thế hội nhập quốc tế.3 Chức năng, nhiệm vụ Trường Đại học Hoa Lư là trường đại học đa ngành, là cơ sở đào tạo đại học và nghiên cứu khoa học thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Trường Đại học Hoa Lư có chức năng, nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Ninh Bình và các vùng lân cận.

Theo quyết định số 2354/QĐ-UBND ngày 05/10/2007 của UBND tỉnh Ninh Bình, Trường có nhiệm vụ chính là. Đào tạo nguồn nhân lực có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khoẻ, có năng lực thích ứng với việc làm trong xã hội, tự tạo việc làm cho mình và cho những người khác, có khả năng hợp tác bình đẳng trong quan hệ quốc tế, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tiến hành nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; kết hợp đào tạo với nghiên cứu khoa học và sản xuất, dịch vụ khoa học và công nghệ theo quy định của Luật Khoa học và Công nghệ, Luật Giáo dục và các quy định khác của pháp luật.4 Hoạt động đào tạo và nghiên cứu khoa học của Nhà trường * Hoạt động đào tạo Trước yêu cầu đổi mới giáo dục, Trường ĐHHL đang nỗ lực để từng bước mở rộng quy mô, đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Nhà trường đặc biệt quan tâm và tạo mọi điều kiện để sinh viên học tập và nghiên cứu khoa học, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo để sau khi ra trường sinh viên có thể thích nghi với nền kinh tế thị trường đáp ứng yêu cầu xã hội.

- Về quy mô đào tạo Sau 4 năm thành lập, quy mô đào tạo của nhà trường liên tục tăng, ngành nghề và loại hình đào tạo được mở rộng theo hướng đa cấp, đa ngành, đa hệ, từng bước đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. 17 Trước năm 2007, Nhà trường chỉ đào tạo giáo viên Tiểu học và Trung học cơ sở, quy mô đào tạo khá khiêm tốn và tăng giảm không đồng đều trong các năm. Sau khi được nâng cấp thành trường đại học đa ngành, với việc mở rộng các ngành nghề đào tạo, quy mô đào tạo của Nhà trường đã tăng lên đáng kể, đặc biệt là hệ chính quy. Năm học 2010 - 2011, quy mô đào tạo của Nhà trường là 104 lớp với 4.721 HSSV, tăng so với năm 2006 là 3.000 sinh viên, trong đó, đào tạo chính quy gồm 62 lớp với gần 2661 sinh viên; đào tạo liên thông, hệ vừa học vừa làm (VLVH) và đào tạo liên kết gồm 42 lớp với 2.080 sinh viên; đào tạo ngắn hạn (Bồi dưỡng cán bộ quản lý trường học phổ thông, Nghiệp vụ sư phạm, Tiếng Anh, Tin học (cho giáo viên các trường phổ thông trong tỉnh và sinh viên nhà trường) với hàng trăm học viên.[49] - Các ngành đào tạo - Đào tạo chính quy hệ đại học, cao đẳng với các ngành học sau: + Khối ngành Sư phạm gồm các ngành: Toán học (Chương trình Toán – Tin), Ngữ văn (Chương trình Văn – Sử), Lịch sử (Chương trình Giáo dục công dân - Sử), Địa lý (Chương trình Địa –Kỹ thuật nông nghiệp), Sinh học (Chương trình Sinh – Hoá), Vật lí (Chương trình Lý - Kỹ thuật công nghiệp), Hoá học (Chương trình Hoá - Địa), Giáo dục mầm non.

+ Khối ngành ngoài Sư phạm: Kế toán, Quản trị kinh doanh, Việt Nam học (Chương trình Văn hoá - Du lịch), Khoa học cây trồng, Khoa học Thư viện, Tin học ứng dụng, Tiếng Anh.