Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực giải toán hình học không gian cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực giải toán hình học không gian cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông, nâng cao kỹ năng tư duy.

• Tác giả: Phạm Viết Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Minh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Giải Toán Hình Học Không Gian Lớp 11
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nhóm năng lực cá nhân
• 1.2. Các thành phần cấu trúc của năng lực
• 1.3. Nội dung và PPDH theo quan điểm phát triển năng lực
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP HÌNH HỌC KHÔNG GIAN LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VÀ BIỆN PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI TOÁN CỦA HỌC SINH
• 2.1. Phát triển năng lực thông qua kỹ năng giải các dạng toán
• 2.2. Xác định giao tuyến của hai mặt phẳng
• 2.3. Xác định giao điểm của đường thẳng và mặt phẳng
• 2.4. Chứng minh hai đường thẳng song song
• 2.5. Chứng minh đường thẳng song song mặt phẳng
• 2.6. Chứng minh hai mặt phẳng song song
• 2.7. Chứng minh đường thẳng vuông góc với mặt phẳng
• 2.8. Chứng minh hai đường thẳng vuông góc
• 2.9. Chứng minh hai mặt phẳng vuông góc với nhau
• 2.10. Xác định góc giữa mặt phẳng và mặt phẳng
• 2.11. Xác định góc giữa đường thẳng và mặt phẳng
• 2.12. Xác định khoảng cách
• 2.13. Xác định thể tích khối đa diện
• 2.14. Xác định diện tích hình tròn xoay – Thể tích khối tròn xoay
• 2.15. Biện pháp để phát triển năng lực giải toán hình học không gian cho học sinh
• 2.16. Phát triển kỹ năng thông qua các dạng toán cơ bản
• 2.17. Xây dựng hệ thống bài tập
• 2.18. Tổ chức hoạt động cho học sinh tham gia thảo luận nhóm, làm bài tập nhóm
• 2.19. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm, phân tích, đánh giá
• 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực giải toán hình học không gian lớp 11

Phát triển năng lực giải toán hình học không gian cho học sinh lớp 11 là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Môn hình học không gian không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Việc này đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp giảng dạy phù hợp, giúp học sinh tiếp cận và vận dụng kiến thức một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm năng lực giải toán hình học không gian

Năng lực giải toán hình học không gian được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức về hình học không gian để giải quyết các bài toán thực tiễn. Điều này bao gồm việc hiểu rõ các khái niệm, định lý và công thức liên quan đến hình học không gian.

1.2. Tầm quan trọng của hình học không gian trong giáo dục

Hình học không gian đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy toán học của học sinh. Nó giúp học sinh hình thành khả năng tư duy trừu tượng và khả năng hình dung không gian, điều này rất cần thiết trong nhiều lĩnh vực khoa học và kỹ thuật.

II. Những thách thức trong việc phát triển năng lực giải toán hình học không gian

Mặc dù hình học không gian có nhiều lợi ích, nhưng việc phát triển năng lực giải toán trong lĩnh vực này gặp phải nhiều thách thức. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc hình dung các khối hình và áp dụng các công thức vào thực tiễn.

2.1. Khó khăn trong việc hình dung hình học không gian

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hình dung các khối hình và mối quan hệ giữa chúng. Điều này dẫn đến việc giải bài tập trở nên khó khăn và gây ra tâm lý chán nản.

2.2. Thiếu kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

Học sinh thường không biết cách áp dụng các kiến thức lý thuyết vào các bài toán thực tiễn. Điều này làm giảm khả năng giải quyết vấn đề và ảnh hưởng đến kết quả học tập.

III. Phương pháp phát triển năng lực giải toán hình học không gian hiệu quả

Để phát triển năng lực giải toán hình học không gian, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

3.1. Sử dụng bài tập thực tiễn trong giảng dạy

Việc sử dụng các bài tập thực tiễn giúp học sinh thấy được ứng dụng của hình học không gian trong đời sống hàng ngày. Điều này không chỉ làm tăng hứng thú học tập mà còn giúp học sinh phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.2. Tổ chức hoạt động nhóm và thảo luận

Tổ chức các hoạt động nhóm và thảo luận giúp học sinh trao đổi ý tưởng và học hỏi lẫn nhau. Điều này không chỉ phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn khuyến khích sự hợp tác trong việc giải quyết bài toán.

IV. Ứng dụng thực tiễn của năng lực giải toán hình học không gian

Năng lực giải toán hình học không gian không chỉ có giá trị trong học tập mà còn trong nhiều lĩnh vực khác nhau như kiến trúc, kỹ thuật và nghệ thuật. Việc áp dụng kiến thức hình học không gian vào thực tiễn giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

4.1. Ứng dụng trong kiến trúc và thiết kế

Hình học không gian là nền tảng cho nhiều lĩnh vực như kiến trúc và thiết kế. Học sinh có thể áp dụng kiến thức này để tạo ra các mô hình và thiết kế sáng tạo.

4.2. Ứng dụng trong khoa học và công nghệ

Trong khoa học và công nghệ, hình học không gian giúp giải quyết các vấn đề phức tạp liên quan đến mô hình hóa và phân tích dữ liệu. Điều này mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp cho học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho năng lực giải toán hình học không gian

Phát triển năng lực giải toán hình học không gian cho học sinh lớp 11 là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực sẽ giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề.

5.1. Tầm nhìn tương lai cho giáo dục hình học không gian

Tương lai của giáo dục hình học không gian cần được định hướng theo hướng phát triển năng lực và kỹ năng thực tiễn cho học sinh. Điều này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên và nhà trường

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật phương pháp giảng dạy và tạo ra môi trường học tập tích cực. Nhà trường cũng nên tổ chức các hoạt động ngoại khóa liên quan đến hình học không gian để khuyến khích học sinh tham gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục phổ thông hiện nay, việc phát triển năng lực giải toán hình học không gian cho học sinh lớp 11 là một nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán. Theo báo cáo của ngành giáo dục, nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc vận dụng kiến thức hình học không gian vào giải bài tập, dẫn đến tâm lý chán nản và kết quả học tập chưa đạt yêu cầu. Mục tiêu của nghiên cứu là phát triển năng lực giải toán hình học không gian cho học sinh lớp 11 tại trường THPT Thụy Hương, Hải Phòng, trong phạm vi chương trình toán hình học không gian lớp 11 ban cơ bản. Nghiên cứu tập trung xây dựng hệ thống bài tập về quan hệ song song, vuông góc trong không gian và áp dụng các biện pháp sư phạm nhằm nâng cao kỹ năng giải toán của học sinh.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh phát triển tư duy trừu tượng, kỹ năng quan sát và vận dụng kiến thức toán học vào thực tiễn. Qua thực nghiệm sư phạm trên các lớp thực nghiệm và đối chứng, kết quả cho thấy sự cải thiện rõ rệt về năng lực giải toán hình học không gian của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toán trung học phổ thông. Thời gian nghiên cứu tập trung vào năm học 2012-2013 tại trường THPT Thụy Hương, Hải Phòng, với sự tham gia của các lớp 11B2, 11B3, 11B4, 11B5.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Năng lực được hiểu là tổ hợp các thuộc tính tâm lý phức hợp bao gồm tri thức, kỹ năng, thái độ và khả năng hành động hiệu quả trong các tình huống cụ thể. Trong lĩnh vực giáo dục, năng lực giải toán hình học không gian là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và phương pháp giải toán để xử lý các bài toán liên quan đến hình học không gian một cách sáng tạo và chính xác.

Khung lý thuyết nghiên cứu dựa trên mô hình cấu trúc năng lực gồm bốn thành phần chính: năng lực chuyên môn (kiến thức và kỹ năng chuyên môn), năng lực phương pháp (kỹ năng giải quyết vấn đề có kế hoạch), năng lực xã hội (khả năng phối hợp và giao tiếp trong học tập) và năng lực cá thể (khả năng tự đánh giá và phát triển bản thân). Ngoài ra, mô hình năng lực theo OECD được áp dụng, phân chia năng lực thành năng lực chung (hành động độc lập, sử dụng công cụ giao tiếp, làm việc nhóm) và năng lực chuyên môn (giải quyết vấn đề toán học, lập luận, mô hình hóa, giao tiếp toán học).

Các khái niệm chính bao gồm: giao tuyến của hai mặt phẳng, giao điểm của đường thẳng và mặt phẳng, chứng minh hai đường thẳng song song, vuông góc, chứng minh hai mặt phẳng song song, vuông góc, xác định góc giữa các đối tượng hình học, khoảng cách trong không gian, thể tích khối đa diện và khối tròn xoay.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận, điều tra quan sát và xử lý thông tin. Nguồn dữ liệu chính là các tài liệu chuyên ngành, chương trình sách giáo khoa toán hình học không gian lớp 11, các văn bản pháp luật về giáo dục và các báo cáo thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Thụy Hương.

Phương pháp phân tích bao gồm phân tích nội dung bài học, xây dựng hệ thống bài tập theo từng dạng toán cơ bản và nâng cao, tổ chức thực nghiệm sư phạm trên các lớp thực nghiệm và đối chứng. Cỡ mẫu thực nghiệm gồm các lớp 11B2, 11B3, 11B4, 11B5 với tổng số học sinh khoảng 120 em. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện tại trường THPT Thụy Hương, phù hợp với mục tiêu nghiên cứu.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm học 2012-2013, bao gồm giai đoạn xây dựng hệ thống bài tập, tổ chức giảng dạy thực nghiệm, thu thập và xử lý số liệu, đánh giá kết quả và rút ra kết luận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phát triển năng lực giải toán hình học không gian qua hệ thống bài tập: Hệ thống bài tập được xây dựng theo các dạng toán cơ bản như xác định giao tuyến hai mặt phẳng, giao điểm đường thẳng và mặt phẳng, chứng minh song song, vuông góc giữa các đối tượng hình học, xác định góc và khoảng cách trong không gian. Qua thực nghiệm, kết quả kiểm tra lần thứ nhất cho thấy lớp thực nghiệm có điểm trung bình cao hơn lớp đối chứng khoảng 15%, lần kiểm tra thứ hai và ba cũng duy trì mức chênh lệch từ 12-18%.

2. Tác động của phương pháp dạy học tích cực: Việc tổ chức hoạt động thảo luận nhóm, làm bài tập nhóm giúp học sinh phát huy năng lực xã hội và kỹ năng giao tiếp toán học, tăng cường sự chủ động và sáng tạo trong học tập. Tỷ lệ học sinh đạt loại khá, giỏi trong lớp thực nghiệm tăng lên khoảng 20% so với lớp đối chứng.

3. Nâng cao kỹ năng tư duy trừu tượng và quan sát không gian: Qua các bài tập về chứng minh hai đường thẳng song song, vuông góc, xác định góc giữa các mặt phẳng, học sinh lớp thực nghiệm thể hiện khả năng tư duy logic và trực quan không gian tốt hơn, với tỷ lệ học sinh hoàn thành bài tập đúng đạt trên 80%, trong khi lớp đối chứng chỉ khoảng 60%.

4. Khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn: Học sinh được hướng dẫn áp dụng kiến thức hình học không gian vào các tình huống thực tế như tính thể tích khối đa diện, khối tròn xoay, xác định khoảng cách trong không gian giúp tăng tính ứng dụng của môn học, góp phần nâng cao hứng thú học tập.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những cải thiện trên là do hệ thống bài tập được xây dựng khoa học, bám sát chương trình sách giáo khoa và tập trung phát triển các kỹ năng giải toán hình học không gian thiết yếu. Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực, chú trọng hoạt động nhóm và tự học giúp học sinh phát triển toàn diện các năng lực chuyên môn, phương pháp và xã hội.

So sánh với một số nghiên cứu gần đây trong lĩnh vực giáo dục toán học, kết quả thực nghiệm phù hợp với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo cho học sinh. Việc đánh giá kết quả không chỉ dựa trên điểm số mà còn chú trọng khả năng vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tế, phù hợp với quan điểm phát triển năng lực hiện đại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh điểm trung bình giữa lớp thực nghiệm và đối chứng qua các lần kiểm tra, bảng phân loại học sinh theo mức độ đạt năng lực giải toán hình học không gian, giúp minh họa rõ nét hiệu quả của biện pháp sư phạm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và áp dụng hệ thống bài tập đa dạng, bám sát chương trình: Giáo viên cần phát triển hệ thống bài tập theo từng dạng toán cơ bản và nâng cao về hình học không gian, tập trung vào các kỹ năng giải toán thiết yếu. Thời gian thực hiện: ngay trong năm học hiện tại. Chủ thể thực hiện: giáo viên bộ môn Toán.

2. Tăng cường phương pháp dạy học tích cực, tổ chức hoạt động nhóm: Khuyến khích học sinh tham gia thảo luận nhóm, làm bài tập nhóm để phát triển năng lực xã hội và kỹ năng giao tiếp toán học. Thời gian thực hiện: xuyên suốt năm học. Chủ thể thực hiện: giáo viên và học sinh.

3. Đào tạo nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp giảng dạy cho giáo viên: Tổ chức các khóa bồi dưỡng về phát triển năng lực giải toán hình học không gian và phương pháp dạy học tích cực cho giáo viên trung học phổ thông. Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo, trường THPT.

4. Áp dụng đánh giá đa chiều, chú trọng vận dụng kiến thức: Đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá không chỉ dựa trên khả năng nhớ kiến thức mà còn đánh giá năng lực vận dụng, tư duy sáng tạo của học sinh. Thời gian thực hiện: từ năm học tiếp theo. Chủ thể thực hiện: giáo viên bộ môn, ban giám hiệu nhà trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Toán trung học phổ thông: Nghiên cứu giúp nâng cao phương pháp giảng dạy hình học không gian, xây dựng hệ thống bài tập phát triển năng lực giải toán cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn: Tham khảo để xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Toán: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, thực hành sư phạm và phát triển năng lực giải toán hình học không gian.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục toán học: Cung cấp cơ sở lý luận và thực nghiệm về phát triển năng lực giải toán hình học không gian, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Phát triển năng lực giải toán hình học không gian là gì?
   Phát triển năng lực giải toán hình học không gian là quá trình rèn luyện cho học sinh khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và phương pháp giải toán để xử lý các bài toán liên quan đến hình học không gian một cách hiệu quả và sáng tạo. Ví dụ, học sinh biết xác định giao tuyến hai mặt phẳng, chứng minh hai đường thẳng song song hay vuông góc.

2. Làm thế nào để xây dựng hệ thống bài tập phù hợp?
   Hệ thống bài tập cần được phân loại theo từng dạng toán cơ bản, bám sát chương trình sách giáo khoa, đồng thời có mức độ từ dễ đến khó để học sinh phát triển kỹ năng từng bước. Ví dụ, bài tập xác định giao tuyến hai mặt phẳng, giao điểm đường thẳng và mặt phẳng, chứng minh song song, vuông góc.

3. Phương pháp dạy học tích cực có vai trò thế nào trong phát triển năng lực?
   Phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, làm bài tập nhóm giúp học sinh phát huy năng lực xã hội, kỹ năng giao tiếp và tư duy sáng tạo, từ đó nâng cao hiệu quả học tập. Ví dụ, học sinh cùng nhau giải quyết bài toán chứng minh hai đường thẳng song song trong không gian.

4. Làm sao đánh giá được năng lực giải toán hình học không gian của học sinh?
   Đánh giá năng lực cần dựa trên khả năng vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tế, khả năng tư duy logic và sáng tạo, không chỉ dựa vào điểm số. Ví dụ, kiểm tra học sinh qua các bài tập chứng minh, tính toán thể tích khối đa diện, xác định góc giữa các mặt phẳng.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các trường khác không?
   Kết quả nghiên cứu có tính khả thi và có thể áp dụng cho các trường trung học phổ thông khác trên toàn quốc, đặc biệt trong việc xây dựng hệ thống bài tập và đổi mới phương pháp dạy học hình học không gian.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm năng lực và mô hình phát triển năng lực giải toán hình học không gian cho học sinh lớp 11 trung học phổ thông.
• Hệ thống bài tập được xây dựng khoa học, tập trung vào các dạng toán cơ bản và nâng cao, giúp học sinh phát triển kỹ năng giải toán hiệu quả.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy phương pháp dạy học tích cực và hệ thống bài tập mới nâng cao rõ rệt năng lực giải toán hình học không gian của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm áp dụng rộng rãi trong giảng dạy, bao gồm xây dựng bài tập, tổ chức hoạt động nhóm, đào tạo giáo viên và đổi mới đánh giá.
• Khuyến khích các nhà giáo dục, quản lý và nghiên cứu tiếp tục phát triển và ứng dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao chất lượng giáo dục toán học trung học phổ thông.

Next steps: Triển khai áp dụng hệ thống bài tập và phương pháp dạy học tích cực tại các trường phổ thông khác, đồng thời tổ chức các khóa bồi dưỡng giáo viên về phát triển năng lực giải toán hình học không gian.

Các giáo viên và nhà quản lý giáo dục hãy chủ động tiếp cận và áp dụng các biện pháp phát triển năng lực giải toán hình học không gian để nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán trong nhà trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Năng lực Năng lực là một khái niệm nhận được nhiều quan tâm bởi các nhà nghiên cứu, bản thân thuật ngữ (competence) trong tiếng Anh cũng có nhiều từ gần nghĩa trong ngôn ngữ này như “năng lực hành vi” (Competence behavior), “năng lực thành phần” (aptitude), “khả năng đã được phát triển” (developed abilities), “sự thành thạo” (proficiencies), “khả năng” (ability), “trình độ” (qualification), “kỹ năng” (skill). Đặc biệt, những năm gần đây đã có nhiều đề tài đề cập đến thuật ngữ này. Năng lực (Competence) nói lên người đó có thể làm được gì, làm đến mức nào, làm với chất lượng ra sao.

Thông thường người ta còn gọi là khả năng hay “tài” [10, tr. Năng lực là một trong 3 thành tố tạo lên cấu trúc nhân cách (cùng với xu hướng, tính cách và khí chất). Do là một thành tố của nhân cách nên năng lực chịu sự chi phối của các yếu tố: bẩm sinh di truyền, hoàn cảnh sống, sự giáo dục và hoạt động của cá nhân. Như vậy, cũng có thể hiểu năng lực là tổ hợp của các thuộc tính độc đáo của cá nhân phù hợp với những yêu cầu của một hoạt động nhất định đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả.

Năng lực là một trong những chỉ số cụ thể để so sánh nhân cách này với nhân cách khác. Năng lực cá nhân là nền tảng cho bất kỳ cá nhân nào trong xã hội. Mỗi một cá nhân tại bất kỳ ngành nghề hay lĩnh vực nào đều cần có kiến thức, thái độ và kỹ năng. Mỗi cá nhân sẽ có các yếu tố trên tại các mức độ khác nhau tùy vào trình độ học vấn, nguồn lực cá nhân, hoàn cảnh môi trường và yếu tố quan trọng nhất đó là các năng lực cá nhân.

Như vậy năng lực là tổ hợp các kỹ năng của cá nhân đảm bảo thực hiện được một dạng hoạt động nào đó. Các nhóm năng lực cá nhân Các năng lực cá nhân được hiểu là những tố chất hay những khả năng thiên phú của mỗi cá nhân có được. Các năng lực cá nhân này sẽ giúp cho mỗi cá nhân có được những kiến thức tốt hơn, thái độ tốt hơn và những kỹ năng hoàn thiện hơn 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trong giai đoạn học tập và làm việc sau này. Một cách thực dụng, các cha mẹ có thể quan sát và phân loại những năng lực giúp cho con mình có thể phát triển nghề nghiệp hiệu quả thông qua các nhóm năng lực sau.

Nhóm năng lực về kiến thức: Năng lực này giúp cho các em học sinh có thể nắm vững kiến thức một cách nhanh chóng. Các em học sinh theo học các ngành tự nhiên cần có năng lực thực hiện tính toán hoặc tư duy logic. Năng lực tư duy không gian ba chiều thể hiện qua các trò chơi xếp hình hoặc nặn tượng có thể là chỉ dấu nghề nghiệp nghệ thuật của các em nhỏ từ rất sớm. Năng lực ghi nhớ nhanh có thể tạo điều kiện cho các em theo các ngành như kinh tế, nghệ thuật hay luật sư.

Nhóm năng lực về kỹ năng: Năng lực này giúp cho các em học sinh có thể thực hiện các công việc nhanh chóng và hoàn hảo hơn các bạn cùng trang lứa. Các em có thể có khả năng khéo léo bàn tay thường phù hợp với các nghề hơn là các công việc văn phòng. Năng lực đối đáp trong hàng ngày tạo điều kiện cho các em trong những ngành liên quan tới hùng biện như bán hàng, luật sư, tư vấn tâm lý. Năng lực đọc nhanh có thể giúp các em thăng tiến nhanh trong môi trường khoa học và kỹ thuật.

Nhóm năng lực về thái độ: nhóm năng lực về thái độ trong cuộc sống thường được gọi là tính tình của học sinh. Các em học sinh có thái độ cạnh tranh cao trong công việc có thể phù hợp với vị trí lãnh đạo. Các em học sinh có thái độ hòa nhã khoan dung có thể trở thành những người giảng viên hoặc chuyên viên kỹ thuật. Nhóm năng lực thái độ này bị ảnh hưởng nhiều từ cuộc sống, gia đình, nhà trường và các biến cố trong gia đình.

Khi nói tới năng lực cá nhân, các phụ huynh cần chú ý tới tính chất tự nhiên của các năng lực này. Một em học sinh có thể học khá về toán nhưng chưa chắc có năng lực cá nhân về toán tốt. Lý do em học khá về toán nhờ gia đình cho đi học thêm và đầu tư nhiều hơn các bạn khác. Để có thể nhận biết năng lực cá nhân một cách chính xác, các phụ huynh cần quan sát và ghi nhận các biểu hiện trong những hoàn cảnh tự nhiên của các em.

Một bạn học sinh khi ứng đối nhanh nhẹn với nhóm bạn của mình đang thể hiện tố chất tiềm năng của một quản lý. Một bạn học sinh đứng ra sửa chữa rất nhanh chiếc xe đạp hỏng của bạn bè thể hiện năng lực khéo léo chân tay và am hiểu máy móc. Các năng lực cá nhân tự nhiên của các em học sinh 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] có thể được phát hiện qua gia đình, lớp học, các tình huống trong cuộc sống, giao tiếp vui chơi với bạn bè hoặc thông qua các bài test (kiểm tra) về chuyên môn. Các năng lực cá nhân này có thể được phát hiện qua các chương trình học hè hoặc bồi dưỡng.

Chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực có thể coi là một tên gọi khác hay một mô hình cụ thể hoá của chương trình định hướng kết quả đầu ra, một công cụ để thực hiện giáo dục định hướng điều khiển đầu ra. Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, mục tiêu dạy học của chương trình được mô tả thông qua các nhóm năng lực. Khái niệm năng lực (competency) có nguồn gốc tiếng La tinh “competentia”. Ngày nay khái niệm năng lực được hiểu nhiều nghĩa khác nhau.

Năng lực được hiểu như sự thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân đối với một công việc. Khái niệm năng lực được dùng ở đây là đối tượng của tâm lý, giáo dục học. Có nhiều định nghĩa khác nhau về năng lực. Năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm.

a) Khái niệm năng lực gắn liền với khả năng hành động. Năng lực hành động là một loại năng lực, nhưng khi nói phát triển năng lực người ta cũng hiểu đồng thời là phát triển năng lực hành động. Chính vì vậy trong lĩnh vực sư phạm nghề, năng lực còn được hiểu là: khả năng thực hiện có trách nhiệm và hiệu quả các hành động, giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống khác nhau thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết, kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động. Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệm năng lực được sử dụng như sau: + Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học: mục tiêu dạy học được mô tả thông qua các năng lực cần hình thành.

+ Trong chương trình, những nội dung học tập và hoạt động cơ bản được liên kết với nhau nhằm hình thành các năng lực. + Năng lực là sự kết nối tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn. + Mục tiêu hình thành năng lực định hướng cho việc lựa chọn, đánh giá mức độ 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] quan trọng của cấu trúc hóa các nội dung và hoạt động dạy học về mặt phương pháp. + Năng lực mô tả việc giải quyết những đòi hỏi về nội dung trong các tình huống.

+ Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên môn tạo thành nền tảng chung cho công việc giáo dục và dạy học. + Mức độ đối với sự phát triển năng lực có thể được xác định trong các tiêu chuẩn nghề. Đến một thời điểm nhất định nào đó, học sinh có thể phải đạt được những gì? b. Mô hình cấu trúc năng lực.

Trước hết năng lực được định nghĩa theo rất nhiều cách khác nhau, tuỳ thuộc vào bối cảnh và mục đích sử dụng những năng lực đó. Các năng lực còn là những đòi hỏi của các công việc, các nhiệm vụ, và các vai trò vị trí công việc. Vì vậy, các năng lực được xem như là những phẩm chất tiềm tàng của một cá nhân và những đòi hỏi của công việc. Từ hiểu biết về năng lực như vậy, ta có thể thấy các nhà nghiên cứu trên thế giới đã sử dụng những mô hình năng lực khác nhau trong tiếp cận của mình: + Mô hình dựa trên cơ sở tính cách và hành vi của cá nhân theo đuổi cách xác định “con người cần phải như thế nào để thực hiện được các vai trò của mình”.

+ Mô hình dựa trên cơ sở các kiến thức hiểu biết và các kỹ năng được đòi hỏi theo đuổi việc xác định “con người cần phải có những kiến thức và kỹ năng gì” để thực hiện tốt vai trò của mình. + Mô hình dựa trên các kết quả và tiêu chuẩn đầu ra theo đuổi việc xác định con người “cần phải đạt được những gì ở nơi làm việc”. Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng. Có nhiều loại năng lực khác nhau.

Việc mô tả cấu trúc và các thành phần năng lực cũng khác nhau. Theo quan điểm của các nhà sư phạm nghề Đức, cấu trúc chung của năng lực hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần sau: 1. Các thành phần cấu trúc của năng lực Năng lực chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn. Trong đó bao gồm cả khả năng tư duy lôgic, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hoá, khả năng nhận biết các 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mối quan hệ hệ thống và quá trình.

Năng lực chuyên môn hiểu theo nghĩa hẹp là năng lực “nội dung chuyên môn”, theo nghĩa rộng bao gồm cả năng lực phương pháp chuyên môn. Năng lực phương pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề. Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp chung và phương pháp chuyên môn. Trung tâm của phương pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức.